ОРГАНИЗАЦИЯ МАРКЕТИНГОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ ПО ФОРМИРОВАНИЮ КАДРОВОЙ ПОЛИТИКИ НА РЫНКЕ ТРУДА

Аннотация

This article examines a number of problems of ensuring the employment of new personnel in the professions they occupy in the conditions of the formation of a modern market economy in our country. It should also be noted that among the problems awaiting solution are problems associated with the effective use of the potential of intellectual and labor resources. Suggestions and opinions were expressed regarding the need to provide employment to personnel in a new, modern way by solving these problems, as well as the need to effectively improve social protection and relations in the labor market. Key words: economy, state, labor, population, employment, unemployment, labor market, economic policy, labor potential, welfare of the population, professional qualifications, country, innovative development, new jobs, region. Кириш. Мамлакатимизда иқтисодиётни эркинлаштириш шароитида давлат меҳнатга лаёқатли аҳолини иш билан бандлигини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш ва меҳнат бозорини тартибга солиш бўйича фаол ижтимоий-иқтисодий сиёсат олиб бормоқда. Зеро, меҳнат салоҳиятидан фойдаланиш, унинг иқтисодий самарадорлигини ошириш миллий иқтисодиётни ривожлантириш, аҳоли турмуш даражасини ошириш ва ижтимоий ҳаётини яхшилаш тараққий этган мамлакатлар қаторига қўшилишнинг муҳим манбаси бўлиб ҳисобланади. Бугунги кунда мамлакатимизда янги иш ўринларини яратиш ҳамда аҳолининг, энг аввало, ўрта махсус ва олий ўқув муассасалари битирувчилари бандлигини таъминлаш, меҳнат бозори мутаносиблигини ва инфратузилмаси ривожланишини таъминлаш, ишсизлик даражасини камайтириш асосий вазифалардан бири ҳисобланади. Аҳоли бандлиги муаммосига ечим топиш бутун дунёда долзарблик касб этган, жумладан, бизнинг мамлакатимизда ҳам мазкур масалага давлат миқёсида қаралмоқда. Бу масаланинг ечими бир қанча давлат дастурларида ўз аксини топган. 2021 йил 28- апрелда Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев томонидан “2021 йилда янги иш ўринларини ташкил этиш ва аҳоли бандлигига кўмаклашиш бўйича Давлат дастури” қабул қилинди. Аҳоли бандлиги ва даромадларини оширишга ҳар томонлама кўмаклашиш, ишсизлар, айниқса, ёшлар ва хотин-қизлар, меҳнат бозорига илк бор кириб келаётган битирувчилар бандлигини таъминлаш бўйича янги таъсирчан механизмларни жорий этиш, эҳтиёжманд аҳолини меҳнат фаолиятига жалб қилишда қулай шарт-шароитлар яратиш, шунингдек, янги иш ўринларини ташкил этган тадбиркорлик субъектлари фаолиятини янада рағбатлантириш масалалари асосий вазифа этиб белгиланди. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистонда аҳоли бандлигини ошириш, самарали бандлик сиёсатини олиб боришнинг кўпроқ амалий жиҳатлари, хусусан бандлик сиёсатини амалга оширишнинг хориж тажрибаси, аҳоли бандлигини оширишда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг роли, ишчи кучи экспорти, аҳоли бандлигини оширишда мақсадли дастурларнинг ўрни каби масалалар қатор ватанимиз иқтисодчи олимлари Вахабов (2011), Абдурахманов (2019), Абдуғаниев, Толаметова (1998), Расулова (2010), Тоғаев (2004), Тадждибаева, Худойбердиевлар (1997) томонидан ўрганилган. 393 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, yanvar www.e-itt.uz Классик назария мактаби вақиллари (А.Смит, Д.Рикардо, Ж.Милль, А.Маршалл ва бошқалар) иш билан тўлиқ бандлик – бозор иқтисодиётининг нормаси, давлатнинг бу жараёнга аралашмаслиги энг яхши сиёсат, деб ҳисоблаганлар. Жумладан, Рикардо (1961) иш ҳақини тартибга солувчи қонунларни тадқиқ этар эқан, иш ҳақи даражаси иш қучи таклифига боғлиқлиги тўғрисидаги қоидани асослаган. Иқтисодчи олимнинг ҳисоблашича, меҳнат бозоридаги рақобат даражаси иш кучининг таклифи билан иш берувчилар томонидан бўлган талабга боғлиқлиқдир. Классик назария асосчиларидан яна бири Маршалл (1984) бу ғояни ривожлантирар экан “товар бозорида битимга келишилганда устуворлик икки томон ўртасида жуда тенг тақсимланиши мумкин бўлгани ҳолда иш кучи бозорида устуворлик кўпинча сотувчилар томонида эмас, балки харид қилувчилар томонида бўлади”, деган муҳим қоидани илгари сурган. Машҳур иқтисодчи олим Кейнс (1999) ўз асарида давлат томонидан иқтисодиётни тартибга солиш, хусусан иш билан бандлик тизимининг бир қисми сифатида меҳнат бозорини тартибга солиш, тўлиқ бандликка эришиш давлат томонидан тартибга солишнинг асосий вазифаларидан бири эканлиги ҳамда иш билан бандлик, миллий даромад ҳамда жамғариш ўртасидаги боғлиқлик масалаларининг фундаментал жиҳатларига алоҳида эътибор қаратган. Россиялик олим Ткаченко (2000) ўз асарида хизмат кўрсатиш секторидаги иш ўринларини кенгайтириш ва бошқа тармоқлардан ишчи кучини бу ерга оқиб келишини тезлатишни давлат томонидан қўллаб-қўвватлаш ҳамда тўлиқсиз ва эгилувчан иш билан бандликни таъминлаш асосида иш ўринларини яратаётган иш берувчиларга солиқ имтиёзларини бериш билан боғлиқ иш билан бандликни ва жорий меҳнат бозорини тартибга солиш сиёсатини аниқ иккига ажратиб тадқиқ этади. Академик Абдураҳмонов (2019) “Меҳнат иқтисодиёти: назария ва амалиёт номли дарслигида” меҳнат бозорининг моҳияти ва турлари, унинг шаклланиш шарт- шароитлари, тартибга солиш усуллари, меҳнат бозори мо