АНАЛИЗ ПРОДЕЛАННОЙ РАБОТЫ ПО УВЕЛИЧЕНИЮ ДОХОДОВ БЮДЖЕТА В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

The reforms being implemented today increase the responsibility of local governments for the timely financing of priority expenses and activities for the socio-economic development of regions, do not implement activities with unclear sources, and also contribute to the further tightening of budget discipline, budget revenues and expenditures. forecasts of its deficit, sources of financing the deficit. Requires improvement of information about the main directions of fiscal policy, analysis of macro-fiscal risks and public debt. Key words: tax, fiscal policy, budget, tax administration, local budget, tax potential, regulatory analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average tax report, tax revenues, tax benefits, tax rate. 444-449 VII SON - NOYABR, 2023 444 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, noyabr www.e-itt.uz Кириш. Бугунги кунда маҳаллий бюджетлар молиявий барқарорлигини таъминлашда, биринчи навбатда, маҳаллий бюджет даромадларининг шаклланиш механизми, маҳаллий бюджет даромадлари таркиби ва улушини таҳлил қилиш, ҳудудлар иқтисодий салоҳиятини юксалтириш ва ундан оқилона фойдаланиш бўйича комплекс чора-тадбирларни ишлаб чиқиш муҳим ҳисобланади. Маҳаллий ҳокимият органларининг солиқлар бўйича ваколатларини кенгайтиришга қаратилган ислоҳотлар олиб бориш республикамиз солиқ тизимини такомиллаштиришнинг муҳим йўналиши қилиб белгиланиши лозим. Бу бир томондан маҳаллий ҳокимият органларининг даромад базасини мустаҳкамлашга хизмат қилса, иккинчи томондан солиқларнинг рағбатлантирувчи функциясини янада кенгайтириш имконини беради. Адабиётлар шарҳи. Иқтисодий нуқтаи назардан, солиқ ва солиқдан ташқари тушумларнинг ўсиши учун қўшимча заҳираларни топиш ва жалб қилиш нафақат маҳаллий бюджетларни тўлдириш, балки замонавий ҳуқуқий маконни шакллантириш, тадбиркорликни ривожлантириш учун шарт- шароитлар, турли ижтимоий йўналтирилган шаҳар дастурлари ва уларни амалга ошириш масаласидир. Россиялик иқтисодчилардан Власованинг (2015) фикрига кўра “Маҳаллий бюджетларнинг даромадли салоҳияти давлат-хусусий шерикликни янада фаолроқ амалга оширишни, солиқ имтиёзларини жорий этиш ва бюрократик жараёнларни тезлаштириш ва соддалаштириш орқали бизнес юритишни иложи борича осонлаштиришни, ноишлаб чиқариш харажатлари улушини камайтиришни ва ишлаб чиқариш харажатларини кўпайтиришни талаб қилади. Натижада минтақадаги бюджет сиёсати самарадорлигининг ошишига олиб келади. Маҳаллий бюджетларнинг даромад салоҳиятини ошириш бўйича комплекс қарор узоқ муддатли истиқболда бутун минтақа иқтисодиёти учун кучли ижобий таъсир кўрсатади”. Селезнев, Доценколарнинг (2016) фикрига кўра “маҳаллий бюджетларнинг реал молиялаштириш тақчиллиги муаммоси билан боғлиқ ҳолда маҳаллий бюджетлар даромадларини шакллантириш тизими - муҳим макроиқтисодий вазифа”, деб ҳисоблайдилар. Серебрякова (2017) таъкидлаганидек, “Ҳудудларни молиявий таъминлаш маҳаллий ўзини ўзи бошқариш тизимини ислоҳ қилишнинг энг қийин ва долзарб масалаларидан бири”, деб таъкидлайди. Россиялик иқтисодчи, Сухарев (2020) барча даражадаги бюджет даромадлари манбаларини тубдан ўзгартириш, бюджет механизмини рағбатлантиришга йўналтирилган харажатларни самарали фаолият натижаларни жорий этиш тизимини илгари суради”, Худойқулов (2019) ўз тадқиқотларида эконометрик усуллар орқали давлат бюджети жами даромадларининг 2018-2023 йилларга мўлжалланган прогноз кўрсаткичлари аниқланган, Агзамов (2019) жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғини 2019-2023 йиллар учун прогноз кўрсаткичларини аниқлаган, Пардаев (2018) давлат бюджети даромадларини прогнозлаш масалаларини тадқиқ этган, Урмонов (2019) 2018-2020 йилларга мўлжалланган ягона солиқ тўловининг солиқ тушумлари прогноз кўрсаткичларини аниқлаган. Хайдаров (2020) фикрича маҳаллий бюджетларнинг даромад манбаларини кўпайтириш ва вилоятларда янги иш ўринларини яратиш учун хоржий инвесторларни жалб этишни рағбатлантириш зарур. Бунинг учун мамлакат бўйича хорижий инвесторлар қандай турдаги тадбиркорлик ва тижорат фаолияти билан шуғуллана олмайдиган соҳа ва тармоқлар рўйхати ишлаб чиқилиб, қолган барча соҳа ва тармоқларга яшил йўл борлиги кўрсатилиш лозим. Тадқиқот методологияси. Таҳлил жараёнида маълумотларни статистик гуруҳлаш, қиёсий ва трендли таҳлил усулларидан фойдаланилди. Мақолада иқтисодчи олимларнинг давлат молия тизимининг долзарб масалаларидан бири сифатида маҳаллий бюджетлар барқарорлигини таъминлашга қаратилган илмий-назарий қарашлари қиёсий таҳлил қилинган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Ўзбекистон Республикаси бюджет даромадларини солиқларни ундириш ҳисобига шакллантиришда катта роль ўйнайди. Солиқ тушумлари давлат учун муҳим даромад манбаи бўлиб, унга давлат хизматларини, инфратузилмани ривожлантиришни, ижтимоий дастурларни 445 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, noyabr www.e-itt.uz ва бошқа муҳим харажатларни молиялаштириш имконини беради. Ўзбекистон Республикаси бюджетидаги солиқ тушумларининг аҳамиятини бир қанча омиллар билан боғлаш мумкин: Даромад солиғи, қўшилган қиймат солиғи, юридик шахслар сол