ВОПРОСЫ ПЕРЕХОДА НА МЕЖДУНАРОДНЫЕ СТАНДАРТЫ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ В БАНКОВСКОЙ СИСТЕМЕ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

This article analyzes the features of the application of international financial reporting standards in commercial banks, the nature and content of the international standard in banks, the analysis of interpretations of the international standard in various scientific publications, the features of the methodology of using some international standards in banks and transformational in the optimal variant is expressed. As a result of the research, the author expressed his opinion on the application of international financial reporting standards in commercial banks and developed recommendations. Key words: international standard, commercial bank, transformation, chart of accounts, synthetic and analytical accounting, assets, capital and liabilities. 143 143-150 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Жаҳонда турли давлатларда чуқурлашиб бораётган глобаллашув ва интеграция ҳамда рақамлаштириш натижасида фаолиятини, шу жумладан ҳисоб тизимини халқаро даражада қабул қилинган стандартлар асосида юритиш, уларга бўлган талабларнинг кучайишига ва молиявий ҳисоботларни ушбу амалиётга мослаб тузишни заруриятини келтириб чиқармоқда. “Дунёда турли соҳаларда фаолият юритаётган барча акциядорлик компаниялари, 45 мингдан ортиқ трансмиллий корпорациялар ва йирик компаниялар ўзларининг 250 мингдан ортиқ шўъба ва бошқа боғлиқ компаниялари билан биргаликда МҲХСларига мувофиқ молиявий ҳисоботларни ихтиёрийлик асосда тузмоқдалар”80. Демак МҲХСларини эътироф этувчи компания ва мамлакатлар сони ошиб бормоқда. Айниқса акциядорлик жамиятлари томонидан молиявий ҳисоботларининг дунё миқёсида қизиқишнинг ортиши, илғор чет эл акциядорлик компанияларининг халқаро стандартларни қўллаш бўйича тажрибасидан кенг ва самарали фойдаланиш ҳозирги замоннинг энг долзарб ва муҳим муаммоларидан биридир. Дунё амалиётида бухгалтерия ҳисоби тизимини молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида ташкил қилишга қаратилган турли давлатларда иқтисодчи-олимлар томонидан кўплаб, турли йўналишдаги илмий ишланмалар амалга оширилмоқда. Айниқса бунда акциядорлик жамиятлари томонидан молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартлари асосида бухгалтерия ҳисобини юритиш, активларни тан олиш, капитал, молиявий натижаларни ҳисобда акс эттириш ва бухгалтерия ҳисоби ахборот таъминотини такомиллаштириш, халқаро стандартларни жорий қилиш ва баҳолаш масалалари ўз ечимини топишга доир кўплаб илмий ишланма ва изланишлар олиб борилмоқда. Шуни эътиборга олишимиз лозимки, ҳозирги иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида акциядорлик жамиятларида молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида молиявий ҳисобот маълумотларини шакллантириш, уларнинг ишончлилигини ошириш бўйича тегишли ишлаб амалга оширилмоқда. Лекин кўплаб акциядорлик жамиятларининг бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисоботларини халқаро стандартлар талаблари даражасида юритиш ва уларнинг натижаси ҳисобланган молиявқий ҳисоботларни акцияларини жойлаштириш учун мўлжалланган фонд биржасида тегишли тартибда акциялари билан иштироки масалалари шу кунгача молиявий ҳисобот кўрсаткичлари бўйича ўзининг тўлиқ ижобий ечимига эришмаган. Шу сабабли Ўзбекистон Республикасида Республикамиз Президенти таъкидлаганидек, 2021 йил 1 январдан бошлаб, МҲХС асосида бухгалтерия ҳисоби юритилишини ташкил этади ва 2021 йил якунларидан бошлаб молиявий ҳисоботни МҲХС асосида тайёрлайди, қонун ҳужжатларида МҲХСга ўтишнинг эртароқ муддатлари назарда тутилган юридик шахслар бундан мустасно” (Қарор, 2020). Ушбу Қарорга кўра, акциядорлик жамиятлари 2021 йил 1 январдан бошлаб бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий хўжалик фаолиятини молиявий ҳисоботларини тайёрлашни молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида амалга оширади. Шундай қилиб, мазкур Фармонни бажарилиши учун акциядорлик жамиятлари, шу жумладан тижорат банклари томонидан молиявий ҳисоботларни халқаро стандартлар асосида тузиш зарурияти вужудга келмоқда. Айниқса тижорат банклари томонидан хорижий хамкорларга акцияларини сотиши, чет эллик инвесторлар топиши учун бухгалтерия ҳисобини ва унинг асосида тузиладиган молиявий ҳисоботларини халқаро стандартлар асосида тузиши зарурияти пайдо бўлади. Ушбу масала жаҳондаги турли мамлакатларнинг иқтисодчи-олимлари томонидан унинг турли қирралари, амалиётга жорий этиш усуллари, молиявий ҳисоботларни тузиш билан боғлиқ масалаларнинг турлича талқини мавжудлиги ушбу мавзунинг долзарблиги ва ушбу соҳада тегишли илмий изланишлар амалга ошириш заруриятини келтириб чиқаради. Адабиётлар шарҳи. Мазкур масалада, яъни молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларини амлиётга жорий этиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан қуйидагича изоҳ берилган. Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари узоқ йиллар давомида концептуал жиҳатдан ўзгартирилмаган. Натижада: 1) замонавий бизнес турлари ва жараёнларининг ривожланиши оқибатида амалдаги стандартлар уларнинг ҳисоби қандай юритилиши бўйича аниқ хулоса бера олмай қолди. 80 www: Ifrs.fondishion com. 144 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz 2) замонавий ҳи