Правовая природа криптовалют и технологий блокчейн как объекта внешнеэкономических отношений

Аннотация

this article analyzes the concept, tariffs, the қарорнинг 3- бандида легаллаштириш объекти legal nature of cryptocurrency and blockchain сифатида Фуқаролик кодексининг 169- моддасида technologies, the experience of foreign countries in this назарда тутилган ҳар қандай мулк, шу жумладан, area. There are also proposals to improve the national виртуал активлар (криптовалюта ва ҳ.к.) бўлиши legal system and legislation, taking into account the мумкинлиги қайд этилган [5]. Бундан кўринадики, specifics of cryptocurrency and blockchain technology as жиноят хуқуқий муносабатлар бу борада анча an object of civil law and foreign trade relations. илгарилаб кетган. Keywords: cryptocurrency, blockchain, cryptoasset, Эътибор берсак, “крипто-валюта” атамаси биринчи big data, securities, Initial Coin Offering. марта 2009 йилда Биткоин тўлов тизими яратилганда қўлланилган бўлиб, 2013 йил июл ойига қадар Ripple Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Олий дан бошқа барча крипто-валюта дастурлари Биткоин Мажлисга йўллаган Мурожаатномасида 2020 йил – тизимининг очиқ манба кодига асосланган эди. 2013 “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни йил июлдан сўнг Nxt, Maastercoin, BitShares каби янги ривожлантириш йили” деб эълон қилинди. Ушбу крипто платформалар пайдо бўла бошлаши Мурожаатномани нафақат жорий йилга қўлланма ва натижасида мессенжерлар, савдо комплекслари, йўлланма сифатида, балки яқин ўрта муддатда биржа савдоларида қўллаб-қувватланди. рақамли технологиялар асосида Ўзбекистоннинг Бугунги кунда, бутун дунё бўйлаб ишлатиладиган ривожланиш йўлини белгилаб берувчи дастур, ўндан ортиқ йирик крипто-валюталар мавжуд бўлиб, фундаментал аҳамиятга эга бўлган ҳужжат сифатида улар блокчейн технологиясига асосланган. Умуман баҳолаш мумкин. олганда, крипто-валюталар сони мингдан ошади. Улар Криптовалюта борасида мамлакатимизда орасида энг машҳури биткоин саналади. Қайд этиш дастлабки норматив-ҳуқуқий хужжатлар қабул қилини зарурки, крипто-валюта пайдо бўлиши ва уларни мазкур соҳанинг ривожланишига замин бўлиб ҳизмат янада ривожланиши, шунингдек улардан фойдаланиш қилади. Мазкур масалалар Ўзбекистон Республикаси истиқболларини баҳолашни нафақат иқтисодий нуқтаи Президентининг 2018 йил 3 июлдаги «Ўзбекистон назардан, балки юридик нуқтаи назардан ҳам тадқиқ Республикасида рақамли иқтисодиётни қилишга бўлган зарурат мавжуд. ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ- Крипто-валюта ва биткоинни ҳуқуқий тартибга 3832-сон қарори [1], 2018 йил 2 сентябрдаги солиш масаласига мурожаат қилишдан олдин, бу “Ўзбекистон Республикасида крипто-биржалар ҳодисалар нима эканлигини ва уларни тартибга солиш фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида” заруриятини келтириб чиқарадиган сабабларни ПҚ-3926-сон қарори [2] ва мазкур ҳужжатлар ижроси аниқлаш керак. Биткоин, R.Grinberg томонидан юзасидан Ўзбекистон Республикаси Президенти таърифлангандек, бу рақамли, марказлаштирилмаган, 49 2020 №1 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИЛИГИ ТАҲЛИЛИ ♦ UZBEK LAW REVIEW ♦ ОБЗОР ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА УЗБЕКИСТАНА қисман аноним (номаълум) валюта бўлиб, ҳукумат Мазкур соҳада илмий тадқиқотлар ўн йиллар томонидан ёки бирон бир юридик шахс томонидан давомида амалга оширилаётган бўлсада, ушбу соҳа қўллаб-қувватланмайди, тенг ҳуқуқли (peer-to-peer) мамлакатимиз ва МДҲ давлатлари учун янги ҳуқуқий тармоқлар ва криптографияга асосланган ҳолда олтин тадқиқот объекти ҳамда ҳуқуқий муносабат саналади. ёки биржа товарларига алмаштирилмайди [6]. Шу боис, ушбу ҳозирги кунга қадар мамлакатимизда ва K.V. Tu ва M.W.Meredith фикрича, биткоин қолаверса МДҲ давлатлари орасида ҳам крипто- концепцияси ва виртуал валюта ва рақамли валюта валютадан тўлов воситаси сифатида фойдаланишга каби бошқа муҳим тушунчалар ўртасидаги рухсат йўқ, аммо таъқиқ ҳам мавжуд эмас. Фуқаролик муносабатни аниқлаштириш керак. Виртуал валюта, муомаласи объекти сифатида ҳам гарчанд таъқиқ қоида тариқасида, уларнинг яратувчилари томонидан бўлмасада, расмийлаштириш учун ҳуқуқий асос назорат қилинадиган тартибга солинмаган рақамли мавжуд эмас. пулларни англатади ва қоида тариқасида виртуал Бизнингча ушбу ҳолат турли хил омиллар билан дунёда тўлов учун қабул қилинади [7]. боғлиқ эканлигини қайд этиш зарур. Хусусан, крипто- Биткоин - бу тенг ҳуқуқли, хусусий, аноним ва валютани тўлов воситаси сифатида жорий этиш бир марказлаштирилмаган тармоқ бўлиб, у банк тизими гуруҳ олимларнинг фикрига кўра, мамлакатда пул ёки ҳукуматидан мустақил равишда ишлайди. Бир айланишига путур етказиши ва Марказий банкнинг қарашда, биткоинни пул сифатида тан олиш мумкин, монополиясининг йўқолишига, пировард натижада пул- чунки у товарларни сотиб олиш ёки сотиш, қиймат кредит сиёсатини назорат филиш имкониятини ўлчовини аниқлаш учун ишлатилиши мумкин. сусайишида намоён бўлиши мумкин [13]. Биткоин тизимини иқтисодий жиҳатларини таҳлил Ҳозирги вақтда крипто-валюта ва тегишли қилар экан, J. Brito, H.Shadab ва A.,Castilloлар ушбу атамалар таърифлари асосан миллий ва халқаро тизимни