SUD-HUQUQ TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHDA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI VA ULARNI O‘ZBEKISTONGA TADBIQ ETISH USTUVOR YO‘NALISHLARI

Аннотация

At present, measures aimed at the development of legislation and judicial system are being actively implemented in our country. In this article, the experience of foreign countries in reforming the judicial system and the broad prospects of their implementation in our country are widely covered. As an example, information was given about the legal system of the Middle East countries, in particular the United Arab Emirates and the legal system of the Federal Republic of Germany. In addition, the reforms implemented in our country for the improvement of this sector are covered in detail. Key words: sanction, court, law, federal state, democracy, civil society. ОПЫТ ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАН В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ СУДЕБНОЙ СИСТЕМЫ И ПРИОРИТЕТНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ИХ ПРИМЕНЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ Аннотация. В настоящее время в нашей стране активно реализуются меры, направленные на развитие законодательства и судебной системы. В данной статье широко освещается опыт зарубежных стран по реформированию судебной системы и широкие перспективы их реализации в нашей стране. В качестве примера была дана информация о правовой системе стран Ближнего Востока, в частности Объединенных Арабских Эмиратов и правовой системе Федеративной Республики Германии. Кроме того, подробно освещены реформы, проводимые в нашей стране для улучшения этого сектора. Ключевые слова: санкция, суд, закон, федеративное государство, демократия, гражданское общество. Barchamizga ma’lumki. Oxirgi yillarda yurtimizda har tomonlama chuqur islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlarning boshlang‘ich asosi 2017-2021 yillarga mo‘ljallangan 5 10 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirish strategiyasi bo‘ldi. Unda belgilab o‘tilgan ustuvor yo‘nalishlardan andoza olgan holda barcha soha va yo‘nalishlarda keng ko‘lamli yangiliklar amalga oshirildi. Bundan ko‘zlangan bosh maqsad birinchi navbatda, yurtimizda demokratik fuqarolik jamiyatini barpo qilish va mamlakatni jahon miqyosiga olib chiqishdir. Bu yo‘lda qabul qilingan har bir normativ-huquqiy hujjat bu islohotlarni to‘ldirib, takomillashtirib bordi. Ularning har birida fuqarolarning huquq va erkinliklari oldingi planda qo‘yilib ularning manfaatlari uchun xizmat qilishi ta’minlanmoqda. Endi esa bir narsani o‘ylab ko‘raylik, jahonning rivojlangan davlatlarida ham sud-huquq tizimining juda ham taraqqiy etgan ko‘rinishlaridan foydalaniladi. Har bir davlat albatta bu tizimni o‘zining hududi, aholisi, diniy qarashlari, tarixan rivojlanish bosqichlarini inobtga olgan holda joriy etadi. Ularning o‘ziga xos jihatlari nimada? Ularning muvaffaqiyati nimaga asoslanadi? Ularni bizning milliy huquq tizimimizda joriy etishda qanday yutuqlarga erishishimiz mumkin? Quyida mazkur savollarni xorijiy mamlakatlar misolida ko‘rib chiqamiz. Birinchi navbatda nafaqat Yaqin sharqda, balki dunyoda o‘z mavqeyiga ega bo‘lgan Birlashgan Arab Amirligiga to‘xtalib o‘tsak. O‘zining dunyodagi eng qattiqqo‘l qonunlari bilan dong taratgan ushbu mamlakatdagi sud huquq tizimi musulmon huquq tizimiga asoslangan.1[1] Birlashgan Arab Amirliklaridagi sudlar konstitutsiyaviy jihatdan Federal Adliya vazirligi tomonidan nazorat qilinadigan Federal sudga bo'lingan va hozirda faqat Dubay va Ras-al-Xayma amirliklarida mavjud bo'lgan va ushbu amirliklarda sud hokimiyati tomonidan nazorat qilinadigan mahalliy sud mavjud.2[2] Lekin shuni ham aytish joizki har bir mamlakatda o‘rnatilgan sud-huquq tizimi va undagi normalar mahalliy aholi manfaatlarini ko‘zlagan bo‘lish kerak. O’ta qattiqqo’l qonunlar va ularni buzganlik uchun belgilangan sanksiyalarga qaramasdan amirliklarga, xususan, uning markaziy shaharlariga kirib kelayotgan sayyohlar soni yildan yilga ortib bormoqda. Buning asosiy sababi sanksiyalarda ekanligi ko’rinib turadi. Mamlakatda fuqarolarning umuman barcha shaxslar uchun o‘zaro munosabatlar shu darajada ikir chikirigacha tartibga solinganki, ularning orasida hatto ayollar bilan qo‘berib so‘rashish yoki jamoat joyida qo‘l ushlashib yurishgacha ta’qiqlangan bo‘lib ularni buzganlik uchun juda og‘ir jazolar mavjud. Yana, suratga tushish, jamoat joyida ovqatlanish, o’zini tutish, avtomobilda harakatlanish borasida shunday cheklovlar o’rnatilganki, hatto fuqarolar ularni buzib ko’rishga qo’rqishadi.3[3] Endi o‘ylab ko‘radigan bo‘lsak, eng oddiy huquqbuzarliklar uchun shunday jazolar belgilan mamlakatda, inson joniga qasd qilish, korrupsiya, davlatga qarshi jinoyatlarga qanday jazolar belgilangan bo‘lishi mumkin. Bundan ko‘rinib turibdiki davlatda o‘rnatilgan sud huquq tizimini ishlab chiqishda diniy normalar asos qilib olinganligi yaqqol ko‘rinib turibdi. To‘g‘ri yuqoridagilarni barchasi sanksiyalarga borib tarqaladi. Lekin aynan shu orqali ularning faoliyatining soatday bexato ishlaydigan mexanizmi yaratilgan. Har qanday jinoyatga qarshi murosasiz kayfiyat, har qanday huquqbuzarlikni darhol bartaraf etish, qonunlarning ustuvorligini so‘zs