Целевое программирование как инструмент регулирования развития региональных экономик

Аннотация

The article examines the application of methods of program-targeted management in regulating the development of the regional economy. Key words: target programming, regional economy, management methods, target program management, program approach, regional network, enterprise. Иқтисодиётни бошқаришда дастурий дириш) ёки ижтимоий иқлимни яхшилашга ёндашув корхона, фирма, компания каби иш- ёрдам берувчи иқтисодий муаммоларни ҳал лаб чиқариш бирликлари, тармоқлар, ҳудуд- этишга қаратилган ижтимоий ва ижтимоий- лар ва умуман олганда иқтисодиётни бошқа- иқтисодий дастурлар; ришнинг ташкилий тузилмаларида кенг қўл-  янги истеъмол товар ва хизматлари, ланилади. Дастурий-мақсадли ёндашув тамо- материал турлари, истиқболли технология- йилларига асосланган бошқарув жараёни ва ларнинг янги конструкцияларини яратиш со- бошқарувнинг ташкилий тузилмаларини ҳасида илмий-техник ютуқлардан самарали ташкил этишни дастурий-мақсадли бошқа- фойдаланиш, илмий тавсифга эга бўлган йи- рув деб ҳисоблаш ўринли ҳисобланади. Дас- рик муаммоларни ҳал этишни мақсад қилиб турий-мақсадли усул башоратлаш ва индиак- қўйган илмий-техник, инновацион дастурлар; тив режалаштириш усуллари билан бир қа-  маҳсулот сифати ва ишлаб чиқариш торда, мамлакат ва унинг алоҳида ҳудудлари- самарадорлигини ошириш имконини берув- ни ривожлантириш борасида давлат ижти- чи, муайян бир ишлаб чиқариш турлари ва моий-иқтисодий сиёсатини амалга ошириш- технологик жараёнларни ривожлантиришга нинг энг муҳим воситаси сифатида хизмат йўналтирилган технологик-ишлаб чиқариш қилади. дастурлари; Бироқ, микроиқтисодий даражадаги  асосий мақсади барча даражада хў- дастурлар ҳам, дастурий-мақсадли бошқа- жалик фаолиятини ташкил қилиш ва бошқа- ришнинг воситалари бўлиб хизмат қилиши ришни йўлга қўйишнинг ташкилий-иқтисо- мумкин. Улар сирасига қуйидагиларни кири- дий усулларини такомил-лаштиришдан ибо- тиш мумкин: рат бўлган ташкилий-хўжалик дастурлари;  ҳудудий, шаҳар, тармоқ дастурлари;  йирик кўламли лойиҳаларни амалга  ишлаб чиқаришни реструктуриза- ошириш учун инвестицияларни жалб қилиш циялаш, модернизация қилиш, ишлаб чиқа- ва улардан самарали фойдаланилишини таъ- ришни янгилаш, сифатни яхшилаш, маҳсулот минлаш жараёнларида муҳим ўрин тутувчи рақобатбардошлиги ва рентабеллигини оши- инвестицион дастурлар; риш дастурлари.  ташқи иқтисодий алоқаларни ри- Дастурнинг мақсади, унга юклатилган вожлантиришга қаратилган ташқи иқтисо- функция ва вазифалардан келиб чиққан дий алоқаларни ривожлантириш дастурлари; ҳолда, дастурларнинг қуйидаги турларини  алоҳида ҳудудлар иқтисодиётини фарқлаш лозим: комплекс ривожлантиришга қаратилган ҳу-  ижтимоий муаммоларни бевосита дудий-ишлаб чиқариш (ҳудудий-ишлаб чиқа- ҳал этиш (яъни, ижтимоий эҳтиёжларни қон- риш мажмуаларини яратиш ва ривожланти- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 218 МИНТАҚА ИҚ ТИСОДИЁТИ риш) дастурлари; рия ёрдами ва бошқа бюджетдан ташқари  атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва манбаларни ўз ичига олиши мумкин. Қайд фуқароларнинг ҳавфсиз турмуш кечиришини этилган хусусиятлар иқтисодий дастурларга таъминлаш борасидаги муаммоларни ҳал қи- комплексли характер бахш этади. лувчи экологик масалалар ҳал этишга йўнал- Иқтисодиётни бошқаришдаги дастурий тирилган экологик дастурлар. ёндашув бутун иқтисодиётни, минтақалар ва “Дастурий-мақсадли бошқарув” тушун- тармоқларни, корхона, фирма ва ташкилот- часининг ўзи аниқ ва бир маъноли изоҳ ва лар кўринишидаги ишлаб чиқариш бирлик- шарҳга эга эмас, кенг маънода йирик бошқа- ларини бошқаришнинг ташкилий структура- рув қарорларини дастурий татбиқ қилиш ларига нисбатан ҳам амал қилади. Дастурий- усули сифатида ҳам, кенг кўламли ижти- мақсадли ёндашув тамойилларига асослан- моий-иқтисодий муаммоларни ҳал қилишда ган бошқарувнинг ташкилий структурала- комплексли ва тизимли ёндашувни амалга рини, бошқарув жараёнини ташкил қилишни ошириш сифатида ҳам талқин қилинади. дастурий-мақсадли бошқарув деб ҳисоблаш Комплексли мақсадли дастур бу – замон ўринли бўлади. ва макон бўйича йўналтирилган, мазмуни, Бозор иқтисодиётида мақсадли дастур- муддати ва ижрочилари бўйича мувофиқлаш- ларнинг алоҳида ўрни шу билан белгилана- тирилган, ресурслар манбалари билан таъ- дики, бозор ҳар доим ҳам минтақаларни ри- минланган, умумий муаммони ҳал қилиш ва вожлантириш учун қўшимча молиявий ва умумий мақсадга эришишга қаратилган, ил- моддий ресурсларни тўлиқ сафарбар этишга мий-тадқиқот, тажриба-конструкторлик, иш- имкон бермайди. Бозор ресурслардан фойда- лаб чиқариш-технологик, ижтимоий-иқтисо- ланиш муаммоларини муваффақиятли ҳал дий, ташкилий, экологик характердаги чора- қилсада, етарлича узоқ муддатли инвести- тадбирлар тизими. цион циклни талаб қилувчи уларни такрор Дастурнинг мақсади ижрочилар томо- ишлаб чиқариш вазифаларини самарали ҳал нидан белгиланган ресурслар таъминоти этишнинг уддасидан чиқа олмайди. Ҳудуд- шартларида ҳал қилинадиган вазифалар ларни иқтисодий ва ижтимоий ривожлани- тўплами томон ривожланади. Пировардида шини бошқаришнинг дастурий-мақсадли усу- мақсад ресурсларни мос келувчи ўзгарт