HANAFIYLIK MAZHABINING MOVAROUNNAHR VA BOSHQA HUDUDLARGA TARQALISHI.

Аннотация

Abu Hafs Kabir was one of the first to bring jurisprudence to Central Asia. brought in. Many jurists and scholars have been trained by him. Even according to historians, Abu Hafs Kabir, the person who caused the spread of knowledge in Bukhara and the respect of imams and scholars, was. Was. Key words: Abu Hafs Kabir rah.a, Hanafi Madhhab, Hasan Basri, Ibn Abu Laila, Abu Hanifa, Abdurrahman Awza'i, Sufyan Sawri, Mu'awiya ibn Ubaidullah ibn Yasar, Lays ibn Sa'd, Malik ibn Anas, Sufyan Ibn Uyaina, Muhammad Ibn Ismail Bukhari. РАСПРОСТРАНЕНИЕ ХАНАФИЗМА В МОВАРУННАХРЕ И ДРУГИХ РЕГИОНАХ. Аннотация. Абу Хафс Кабир был одним из первых, кто принес юриспруденцию в Среднюю Азию. привезли. Под его руководством прошли обучение многие юристы и ученые. Даже по мнению историков, Абу Хафс Кабир, человек, вызвавший распространение знаний в Бухаре и уважение имамов и ученых, был. Был. Ключевые слова: Абу Хафс Кабир рах, Ханафитский Мазхаб, Хасан Басри, Ибн Абу Лейла, Абу Ханифа, Абдуррахман Аузаи, Суфьян Саври, Муавия ибн Убайдулла ибн Ясар, Лайс ибн Саад, Малик ибн Анас, Суфьян Ибн Уйайна, Мухаммад ибн Исмаил Бухари. Mo‘tabar manbalardan birida keltirilishicha, “Hijriy 95 (milodiy 713) yili Qutayba ibn Muslim SHoshga yurish boshladi. Xalifa Hajjoj unga yordam uchun Iroqdan qo‘shin yuborgan edi. Qutayba shavvol oyida SHoshda yoki Qo‘shmaxonada turganida Hajjojning o‘limi haqidagi xabar keldi va bundan qayg‘uga tushib, qaytadan Marvga qarab yo‘lga tushdi”. (Abu Ja’far at- Tabari. “Istoriyaat-Tabari”, Tashkent, Fan” 1987, 144). O‘rta Osiyoga islom dini mana shu paytlardan boshlab tarqala boshladi. Abu Hafs Kabir roh.a. hanafiy mazhabining fiqhini O‘rta Osiyo va Movarounnahrda tarqalishida jonbozlik ko‘rsatgan bo‘lsa, uning oilasi, xususan, o‘g‘li Abdullohning bu borada xizmati buyuk bo‘lgan. SHuning uchun ham uni Abu Hafs Sag‘ir, ya’ni kichik Abu Hafs deb atashgan. 3 55 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Abu Hanifa roh.a. asos solgan mazhab VIII asr o‘rtalarida, uning hayotlik chog‘idayoq tarqala boshlab, shu asrning oxirlarida uzoq-yaqin, jumladan,O‘rta Osiyo va Movorounnahrga etib kelgan edi. Muhammad ibn Hasan SHayboniy roh.a.ning mumtoz shogirdlaridan biri bo‘lmish Abu Hafs Ahmad ibn Hafs al-Kabir al-Buxoriy (832yil) roh.a. birinchi bo‘lib, IX asr boshlarida ushbu mazhab ta’limotining haqiqiy tashuvchisi sifatida o‘z vataniga qaytib keldi. Buxoro shahrini Hanafiylikning muhum markazlaridan biriga aylantirdi. Uning tarbiyasi otasida bir guruh faqihlar, jumladan, o‘z davrida Hanafiy mazxabining shayxi va salohiyatli vakili bo‘lgan uning o‘gli Abu Hafs Sag‘ir Muhammad ibn Ahmad ibn Hafs r.a. yuksak darajali faqih martabasiga etgandir. Movarounnahrga Islom dini kirib kelganidan so‘ng juda ko‘pchilik Kufaga borib, Imomi A’zam Abu Hanifa roh.a.ning ta’limoti bilan tanishdi va safarining samarasi o‘laroq u zotning so‘zlari va fatvolarini o‘z yurtiga olib keldi. SHu tariqa Xuroson va Movarounnahr hududlari Abu Hanifa roh.a.ning ta’sirida shakllangan alohida ta’limotni qabul qildi. Hanafiy mazhabi tarqalishi jarayoniga dastlab, Balx va Ray’ shaharlarida asos solindi. 142/759-760 yildayoq Abu Hanifa roh.a.ning shogirdlaridan biri Abu Bakr ibn Abdulloh Umar ibn Ahmad ibn Dovud (vaf. 171/787-788) roh.a. Balx shahri qozisi bo‘lgan. Hatto uning vafotidan keyin ham hanafiylar u erda o‘z ta’sirini saqlab turdi. Abu Hanifa rohmatulohi alayh asos solgan hanafiylik mazhabi VIII asrning o‘rtalarida, keng tarqala boshlab, shu asrning oxirlarida uzoq-yaqin o‘lkalarga, jumladan Movarounnahrga etib kelgan edi. Turli shaharlardagi hanafiy markazlarining shakllanishiga Iroq, Xuroson maktablarining ta’siri salmoqli bo‘ldi. Muhammad ibn Hasan SHayboniy roh.a. (vaf. 805 y.) ning shogirdi Abu Hafs Ahmad ibn Hafs al-Kabir al-Buxoriy roh.a. (150/768-216/832) Buxoro maktabiga asos soldi. U zotning to‘liq ismi sharifi-Ahmad ibn Hafs ibn Zaburqon ibn Abdulloh ibn Buxoriy. U zot o‘z yurtida egallashi mumkin bo‘lgan barcha ilmlarni puxta o‘zlashtirgach, Bag‘dod sari yo‘l oldilar. U erda Imom Muhammad roh.a.dan hanafiylik mazhabi fiqhini o‘zlashtirgach, yana o‘z yurtlariga qaytib keladilar. SHu bois, u zot hanafiylik ta’limotini birinchi bo‘lib Movarounnahrga olib kekgan shaxs sifatida ma’lum va mashhurdirlar. Abu Hafs Ahmad ibn Hafs Kabir Buxoriy roh.a. Buxoroda ilmiy va diniy bilimlar rivojiga katta hissa qo‘shgan madrasaga asos soldilar. SHarqshunos olim Anas Boqievich Xolidov butun arab saltanati hududida ilk bora Movarounnahr va Xurosonda madrasalar barpo etilganin zikr etib, birinchi madrasa Buxorodagi “Farjak” madrasasi degan fikrni ilgari suradi. Ushbu madrasa 937-yili yong‘in natijasida yonib ketgan. SHuningdek, Nojiy Ma’rufning tadqiqotiga tayangan holda “Nishopur, Buxoro, G‘azna va Bushanjda Bag‘doddagi birinchi madrasa barpo etilgunga qadar 33 ta madrasa mavjud bo‘lgan”, degan ma’lumotni keltiradi. Buxorodagi Abu Hafs Kabir madrasasi o‘z zamonasida mash