Генетика окраса кролика

Аннотация

This article provides information on the scientific research conducted on rabbit breeding at the Center for Selection and Genetics, the development of rabbit breeding by breed and color. The article describes the patterns of heredity and variability of rabbits, their use in improving the color of skin and wool, which is one of the useful economic qualities of rabbits when creating new breeds of rabbits. The main characteristics of the genotypes and phenotypes of rabbits used in the experiments of the Center for Selection and Genetics of Rabbit Breeding are given. Keywords: rabbit breeding, parental forms, offspring, gene, genome, allele, regression, dominance, traits. 26 Международная научно-практическая конференция «ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ» Кириш Кўп асрлар давомида қуёнчиликни ривожланиши қуёнларни сақлаш усулларининг, уларнинг зотлари ва ранглари кўплигини кўрсатди. Қуёнчилик кўпгина мамлакатларда ривожланиб дунё бўйича тарқалиб бормоқда. Қуёнлар етиштириш, айниқса уларнинг наслчилик ва парвариш, озиқлантиришга тўғри илмий ёндашув билан шуғулланиш хар қандай мамлакатда катта фойдали бизнес бўлиши мумкин. қуёнчиликнинг фойдалитомонларига уйидагилар киради: 1. Иқтисодий фойдалиги: қуён гўшти, териси ва ахлатига бўлган талаб юқори бўлганлиги сабабли иқтисодий фойдалидир. 2. Экологик тозалиги: қуёнларнинг бошқа чорвачилик турларига нисбатан атроф-муҳитга салбий таъсири паст. 3. Қизиқарли: қуёнларни боқиш қизиқарли ҳобби бўлиши мумкинлиги сабабли турли ёш инсонларга завқ беради. Қуёнчиликни ривожлантиришда унинг озуқалар, ветеринария дармонлари ва хизматлари, қуёнларни сақлаш, асбоб-ускуналар харажатларини ҳисобга олиш муҳимдир. Дунёда қуёнлар бош сони, гўшти териси ва тивити ишлаб чиқариш ортиб бормоқда. Маълумотларга кўра сўнгги йилларда қуёнлар бош сони деярли 10 баробар ортди ва бир йилда ўртача дунё бўйича 1,5 млн тонна қўён гўшти, 750 млн дона қуён териси ишлаб чиқарилмоқда. Қуёнлар гўштининг юқори биологик қиймати ва пархезбоблиги, тиббиётда қўлланиши унинг дунёда тарқалишига сабаб бўлмоқда. Қуён териси табиий рангларда ва замонавий буёқлар бериш технологиялари орқали леопард, норка, собол, нутрия, олмахон, хорек ва денгиз мушуги териларини имитация қилиш орқали турли мўйнали махсулотлар учун ишлаб чиқаришда қўлланади. Асосий ишлаб чиқаришдан қолган тери қолдиқлари эса турли портфеллар, аёллар сумкалари, карманлар, қўлқоплар ва бошқа маҳсулотлар ишлаб чиқаришда фойдаланади. Шу сабабли инсониятнинг ошиб бораётган талаблари қондириш учун қуёнлар териларининг фойдали хўжалик сифатларидан бири ранглари яхшилаш ва турли рангдаги қуёнларнинг янги зотларини яратиш ўта долзарб масалалардан биридир. Олинган натижалар ва уларнинг таҳлили Маълумки қуён жунлари ранглари унинг генетикаси, яъни ирсияти ва ўзгарувчанлигига боғлиқ. Ирсият тирик организмлар каби қуёнларнинг хам ўз сифатлари ҳусусиятларини авлодларига ўтказиб беришдир. Бундан ташқари қуёнлар териси рангларига ўзгарувчанлик, яъни авлодларнинг ирсий ва ташқи муҳит омиллари таъсирида ўз сифатларини ўзгартира олиш ҳусусияти хам таъсир қилади. Шу сабабли селекционер олимлар ва ишлаб чиқарувчилар қуёнларнинг ирсияти ва ўзгарувчанлиги қонунларини билишлиги ва уларни қуёнларнинг фойдали хўжалик сифатларидан бири тери рангларини яхшилашда ва саноат учун янги қуён зотларини яратишда қўллаши мумкин. 27 Международная научно-практическая конференция «ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ» Ота-оналар генларнинг қўшилган шакллари “аллеллар” дейилади ва аллеллар ота-оналарнинг жинсий хужайларининг қўшилиши натижасида янги хомила -хайвон хужайрада бир хил гомозиготада (СС ёки сс), турли омиллар натижасида ўзгариб турлича бўлса гетерозигота ( Сс) шаклдаги аллелда бўлади. Одатда гезерозиготали хайвонлар каби қуёнларда бир ген иккинчисининг ирсий ҳусусиятлари намоён бўлишини бостиради. Генетикада отанинг ёки онанинг ирсий ҳусусиятларини яққол намоён этган ген доминат ген бўлади ва у катта харфда белгиланади, ҳусусиятлари боситирилган ген эса рецессив ген бўлади ва кичик харф билан белгиланади Агарда аллеллар серияларида иккидан ортиқ ген бўлса улар кичик харфлар ёки сонлар билан белгиланиб асосий геннинг харфидан сўнг унинг юқори қисмида ёзилади. Хайвонларнинг барча геном элементларининг (генлари, оқсилидаги кодловчи аминокислоталарнинг кетма кетлиги, РНК, ирсий белгиларни ўтказувчи аппаратга хизмат қилувчилари, тандемли ёки дисперс такрорланишлари, тартибга солувчи элементлар) хайвоннинг генотипини ташкил этади. Дисперс такрорланишлар геномдаги нуклеотидларнинг такрорий кетма-кетлигидир. Уларнинг тандем такрорларидан фарқи шундаки, улар кетма-кет жойлашмайди, балки нуклеотидларда масофада жойлашган бўлади. Улар асосан эукариотик ва прокариотик геномларда учрайди Ҳайвонлар, ўсимликлар, замбуруғлар ва биргаликда протистлар деб аталадиган организмлар гуруҳлари эукариотик организмлардир. Улар бир ҳужайрали ёки кўп ҳужайрали бўлиши мумкин, аммо уларнинг барчасининг ҳужайраси умумий тузилишига эгадир. Прокариотик геномлар асосан вирус ва бактерия