ATQARIWSHILIQTA NÁPES ALIW USHIN SHINIǴIWLAR

Аннотация

This article talks about breathing exercises in performance and their types, as well as the advice of well-known pedagogues in this field. Key words: breathing, performance, music, vocals. ДЫХАТЕЛЬНЫЕ УПРАЖНЕНИЯ В ИСПОЛНЕНИИ Аннотация. В данной статье рассказывается о дыхательных упражнениях в исполнении и их видах, а также советы известных педагогов в этой области. Ключевые слова: дыхание, исполнение, музыка, вокал. Nápes alıw tuwrısında aytqanımızda, dawıssız demti rawajlandırıwdıń da shınıǵıwları maqsetke muwapıqlıǵın bahalaw múmkin. Dawıssız nápes alıw shınıǵıwlarınıń hesh qanday sisteması, qosıqqa nápes alıwdıń rawajlanıwına alıp kelmeydi, dep atap ótiw múmkin. Qosıqqa nápes alıw - bul qosıq waqtıda dawıs apparatınıń basqa barlıq aǵzaları menen muwapıqlastırılǵan nápes alıw bolıp tabıladı. Jaqsı qosıqshınıń demi, dawısı tuwrı shıǵatuǵın qosıqshı menen, hám áste dem alatuǵın, yamasa uzaq waqıt dem alalmaytuǵın adam menen emes. Hár bir oqıtıwshı tuwrı qosıq dawısınıń nápes alıw processi toqtap, "ustap turıwın"da, uzaq muzıkalı sóz dizbegi ushın jeterli ekenligin bildi. Sonday etip, bul jerde toplanǵan hawa muǵdarın, ókpede uzaq waqıt ustap turıw emes, bálki qosıq aytıw ushın yaǵnıy qosıq waqtında dawıs apparatınıń basqa aǵzaları menen nápes alıwdıń muwapıqlastırılǵanı, tuwrısında, bul barlıq aǵzalar islep atırǵanda, yaǵnıy qosıq aytıw processinde adam nápes alıwdı rawajlandırıwı múmkin. Eger dawıssız nápes alıw shınıǵıwları qosıq nápes alıwdıń rawajlanıwına alıp kelmese, bul barlıq jaǵdaylarda ulıwma mánisiz degenimi? Joq. Hár qanday gimnastika sıyaqlı, hár qanday bulshıq et shınıǵıwları sıyaqlı, dawıssız nápes alıw shınıǵıwları bulshıq etlerdiń rawajlanıwına hám olardıń jumısın jaqsılaw hám qadaǵalawǵa, bulshıq etlerdiń biziń qálewimizga kóbirek baǵınıwına alıp keledi. Sonday etip, nápes alıw shınıǵıwları pútkil vokal apparatı isine unamlı tásir kórsetiwi, sonıń menen birge dawıstı qáliplestiriwde qatnasatuǵın hár qanday bulshıq etlerdiń shınıǵıwı múmkin. Dawıstan ajıratılǵan nápes alıw shınıǵıwların nápes alıw bulshıq etleriniń gimnastikası dep esaplaw kerek hám bunnan basqa hesh nárse bolmaydı. Nápes alıw bulshıq etleriniń bul gimnastikasını jetilisken dárejede ózlestira alasız, biraq qosıq aytıwda yaǵnıy tómenge nápes alıw menen “qısqa” dem alasız. Hám kerisinshe, kóplegen professional qosıqshılar dawıssız nápes alıwda arnawlı shınıǵıwlarsız ǵayrı ápiwayı dawam etiw waqtı hám quwat demin rawajlandırıw múmkin. 1 91 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Tınısh nápes alıw shınıǵıwları, nápes alıw bulshıq etlerin kúsheytiw ushın jaqsı járdem bolıp tabıladı. Ásirese, bul bulshıq etler tábiyatan kem rawajlanǵan yamasa awır sharayatlar sebepli ázzilengen adamlar ushın kórsetiledi. Eger qandayda bir waqıt dawamında qosıq aytıwdıń ilajı bolmasa, bulshıq etlerdiń kerekli sesler uyǵınlıǵın saqlap qalıw ushın nápes alıw shınıǵıwları menen paydalı bolıp tabıladı. Dawıssız nápes alıw shınıǵıwları, qosıq dawısın oqıtıw sistemasında óz ornın iyelewi múmkin. Siz olarǵa jaysha óz-ózinen jeterli mániske iye bolmaytuǵınıńız, hám qosıq dawısınan ajıratılǵan shınıǵıw nátiyjesinde uzaq hám kúshli qosıq demi payda boladı dep oylawıńız kerek. Ataqlı pedagog I.P.Pryanichkov: ókpege hawa jıynawdı úyreniw haqqında másláhátine kore, nápes alıw apparatın bekkemlewshi hám sazlaytuǵın nápes alıw shınıǵıwları járdeminde úyreniwdi baslaymız: 1-shınıǵıw. Kol alaqanlardı kókiregimizge qoyamız. Alaqan arqalı kókirek orayına hám shuqır kindikke shekem dem alıń. Jelkelerdi kótermeń. Siziń kollarıńız hawanı kókirekke, ókpege tezlik penen kiriw ornınıń tarqalıwın sezedi. Bul sizdi tuwrı hawa kólemin alǵanıńızdı bildiredi. Nápes alıwdı taslap dem shıǵarıń. Qollarıńız qabırǵalardı qanday túskenligin seziwi kerek. 2-shınıǵıw. Aldın tilińizdi aldıńǵı ústki tislerińiz túbinen ótkiziń. Tislerden (qattı tańlay) arqaǵa keledi. Bul jerdi seziń. Aldıńǵı swyloq tisler túbi qattı tańlay. Endi nápes alıwda qollar menen qabırǵalardı baqlap, kirip atırǵan hawa muǵdarın sezemiz. Dem shıǵarıp atırǵanımızda anıq bálent dawıs penen sanaymız: 1-2-3-4 h.t.b. Bul arqalı tilimiz benen tiygen swyloq tisler túbin seziwge háreket qılamız. Bul sheńberge biz dem shıǵarıw aǵımın jóneltiremiz hám bul jerde biziń gápimiz esitiledi. Bunda siziń oylap seziwińiz járdem beriwi kerek. Qattı tańlay – júdá joqarı gúmbezdey, tap sayaban yamasa parashyut tóbesindey. Bunday gápler baqlawdaǵı dem shıǵarıw hám nápes alıwdaǵı qoyılǵan talaplar delinedi. Ólshew menen hawa sarıplanǵanda qabırǵalardı hesh qanday silkimesten áste-aqırın tamalanıp atırǵanın gúzetiń. Bul hawanıń ókpeden áste shıǵıwı bolıp tabıladı. Ullı pedagog M.Garsia aytqanınday, kókirek hawazdı hawa menen toltırıwdan basqa hesh nárse qılmaydı. Eslep kóriń qanday qılıp jas balalar turmısta birinshi qádemdi dadil baslaydı, bir waqıtları jerden úzilgen, jerde shaqkan embeklegen halda olardı júriwge úyretiw ushın qansha sabır hám