Компоненты адаптации студентов к обучению в университете

Аннотация

Ключевые слова: Известно, что при поступлении на первый курс адаптация, студенты привыкают к новым условиям в университете: социальная адаптация, продолжительности занятий, объему учебного материала, интенсивная адаптация, сложности заданий и окружающей среде. Процесс адаптивное развитие, высшая математика, адаптации к университетской жизни достаточно сложен. эмоциональная В данной статье освещаются различные аспекты составляющая, адаптации студентов к высшему учебному заведению и мотивационно-волевые учебному процессу. процессы. Oxirgi yillarda chop etilayotgan psixologik va pedagogik adabiyotlarda “adaptatsiya” atamasiga keltirilgan asosiy yondashuvlarni tahlil qilaylik. Adaptatsiya atamasini asosan quyidagicha ko‘rib chiqish mumkin: 1. jarayon sifatida (fiziologik, psixologik va boshqalar); 2. xususiyatlar va fanga tayyorgarlik darajasini hisobga olgan holda o‘quv jarayoniga eng tez va samarali kirishni ta’minlaydigan didaktik tamoyillardan biri sifatida; 3. ta’lim sifatini oshirishni ta’minlash sharti sifatida. Keling, ushbu konsepsiyani turli nuqtai nazarlardan ko‘rib chiqaylik. Shunday qilib, psixologiya lug‘atida umumiy. ed. A.B. Petrovskiy, M.G. Yaroshevskiyning moslashuvi (lotincha adapto – moslashtiraman)... organizm, uning organlari va hujayralarining tuzilishi va funksiyalarini atrof-muhit sharoitlariga moslashishi, deb talqin qilinadi. Bu konsepsiya shveysariyalik psixolog J. Piaje [1] tomonidan ishlab chiqilgan intellektual rivojlanish nazariyasida ham qo‘llanilib, u shaxs va uning muhiti o‘rtasidagi munosabatlarni izohlaydi. Muhim intensivlikdagi salbiy ta’sirlarga organizmning moslashish reaksiyalari bir qator umumiy xususiyatlarga ega va moslashish sindromi deb ataladi. Ba’zida noodatiy ekstremal sharoitlarga moslashish jarayonlarining turli bosqichlari ajratiladi (masalan, dastlabki dekompensatsiya bosqichi va qisman, keyin esa to‘liq kompensatsiyaning keyingi bosqichlari). Moslashuv bilan birga boʻladigan oʻzgarishlar organizmning barcha darajalariga taʼsir qiladi...” [2, b. 10]. Ijtimoiy moslashuv deganda: 1) shaxsning ijtimoiy muhit sharoitlariga faol moslashuvining doimiy jarayoni; 2) belgilangan jarayonning natijasi. Xulq-atvorning xarakterini belgilovchi ushbu tarkibiy qismlarning nisbati shaxsning maqsadlari va qadriyat yo‘nalishlariga, ijtimoiy muhitda ularga erishish imkoniyatlariga bog‘liq. Ijtimoiy moslashuvning uzluksiz tabiatiga qaramay, u odatda shaxs faoliyati va uning ijtimoiy muhitidagi tub o‘zgarishlar davrlari bilan bog‘liq. Masalan, zamonaviy adabiyotda talabaning universitet sharoitlariga moslashishi ko‘rsatkichlari ko‘rib chiqiladi: adekvat xulq-atvorni shakllantirish, guruhdoshlari va o‘qituvchilari bilan aloqa o‘rnatish, o‘quv faoliyati ko‘nikmalarini egallash va boshqalar. Bizni nafaqat talabalarni universitet sharoitlariga moslashtirish masalalari, balki teskari jarayon: ta’lim tizimini talabalarning individual xususiyatlariga moslashtirish qiziqtiradi. Biz o‘ylaymizki, aynan o‘quvchilar va ta’lim tizimi o‘rtasidagi o‘zaro moslashish jarayonini o‘rganish tadqiqotda qo‘yilgan maqsadga optimal tarzda erishish imkonini beradi. 191 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2024) / ISSN 2181-1415 Talabalarni universitet sharoitlariga moslashtirish masalalari bilan D.A. Andreeva, V.T. Xoroshko shugʻullandi [3]. O‘z-o‘zini tartibga solishning yuqori darajasi bilan bog‘liq bo‘lgan moslashuv, ularning nuqtai nazari bo‘yicha, ta’lim faoliyatining eng muhim omillaridan biri hisoblanadi. S.V. Galushkina ta’kidlashicha, moslashish muammosini umuman va o‘quvchining individual xususiyatlari bilan bog‘liq holda to‘liq har tomonlama o‘rganish va tahlil qilish hali mavjud emas, garchi rus psixologiyasida insonning ta’lim faoliyatiga moslashuvini o‘rganish katta tarixga ega. va determinizm va subyektiv faoliyat tamoyillariga asoslanadi. Biroq, shaxsning shaxsiy xususiyatlarining ta’lim faoliyati jarayonida uning moslashuviga ta’siri juda kamdan-kam hollarda ko‘rib chiqiladi [4]. Zamonaviy psixologlar va o‘qituvchilar o‘qituvchiga moslashish jarayonida, uning - barcha o‘quvchilarni birinchi sinflardanoq faol faoliyatga jalb qilish qobiliyatida katta rol o‘ynaydi va bu faqat o‘quvchilarning yaxshi bilimi bilan ko‘rsatilishi mumkin. Moslashuv jarayonining dinamikasini va uning talaba shaxsining individual xususiyatlariga bog‘liqligini o‘rganish talabalarning universitetda o‘qishga moslashishi samaradorligini oshirish uchun yangi imkoniyatlarni ochib beradi va natijada ta’lim sifatini yaxshilaydi, deb taxmin qilish mumkin. Talabalarning intensiv moslashuv davridagi matematikani o‘rganish jarayonini – adaptiv taraqqiyot deb hisoblash mumkin. Ushbu konsepsiyani ko‘plab tadqiqotchilar (Yu.K. Babanskiy, A.N. Burov, N.P. Guzik, P.I. Pidkasisti, G.I. Shchukina va boshqalar) o‘rganib chiqqan o‘quv jarayonini optimallashtirish bilan aniqlamaslik mantiqan to‘g‘ri keladi, aksincha uni optimallashtirish jarayonining komponenti yoki bosqichi deb his