Специфика и сущность педагогической профессиональной компетентности

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада педагогик фаолият юритаётган ҳар бир педагог, педагогикнинг касбий компетентлигини ўзига хос ижодкорлик, сифатлари ҳамда моҳияти ҳақида тўхталиб, унда ўз устида касбий компетентлик, ишлаш ва ўзига хос ижодий имкониятларни йўлга қўйиш креативлик, ижобий сифатлар, ҳақида сўз юритилади. Касбий компетентлиги ва моҳият, ижтимоий креативлигини ўзига хос хусусиятларини амалий компетентлик, жиҳатидан асослаб беришга ҳаракат қилинган. информацион компетентлик, махсус компетентлик, инновацион компетентлик. 1 Main Scientific and Methodological Center under the Ministry of Higher Education, Science and Innovation of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 3 (2024) / ISSN 2181-1415 Специфика и сущность педагогической профессиональной компетентности АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются уникальные качества и педагог, сущность профессиональной компетентност каждого креативность, педагога, работающего в педагогике, возможности профессиональная обсуждаются. Сделана попытка обосновать особенности компетентность, креативность, профессиональной компетентности и креативности на положительные качества, практике. сущность, социальная компетентность, информационная компетентность, специальная компетентность, инновационная компетентность. КИРИШ Ҳеч бир мамлакат ўз тараққиёт йўлини илмсиз тасаввур эта олмайди. Маълумки, мамлакатимизда ёшларнинг пухта билим олиши, касб-ҳунар эгаллаши, миллий анъана ва қадриятларимизга ҳурмат руҳида камол топиши йўлида эътибор ва ғамхўрлик кўрсатиш давлатимиз сиёсатининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Бутун дунё бўйлаб таълим учун жуда кўп маблағ сарфланмоқда. Aйниқса, педагоглар учун энг катта муаммолардан бири ўқитиш жараёнини соддалаштириш, талабаларни билимларини ошириш ва мавзу бўйича билимларини чуқурлаштиришга ўргатишнинг кўплаб шакл ва усулларини ишлаб чиқиш долзарб муаммолардан ҳисобланади. Ҳозирда жамиятимиз ҳаётининг турли жабҳаларида туб ўзгаришлар содир бўлмоқда. Ижтимоий, айниқса маънавий ҳаётимизда ғоятда зарур ўзгаришлар, керак бўлса, ҳаётий эҳтиёжга айланиши лозим бўлган таълим жараёнидаги касбий компетентликнинг ўзига хос сифатлари ва моҳиятига, ахлоқ-одоб, тарбия масаласи бугунги кунда долзарб мавзу бўлиб қолаётир. Бугунги таълим тизимининг замонавийлик ва ноанъанавий таълим тараққиётини мазмунини янгилашнинг концептуал қоидаларидан бири компетентлик нуқтаи назаридан ёндашув ҳисобланади. Уни амалда жорий этиш эса таълим мазмуни, метод ва технологиясига янгича ёндашишни талаб қилади. Таълим мазмунини янгилашнинг асосий бирликларидан бири компетентлик тушунчаси эканлиги бежизга эмас. Бугунги “Таълим тўғрисидаги” Қонунга биноан ҳар бир педагог бевосита педагогик касбий компетентликка амал қилиб, ўз устида ишлаши билан ижодкорлик фаолияти давом этириши билан бирга, жамиятимизда қалби пок, иймон-эътиқоди мустаҳкам, ҳалол-покиза, комил инсонларга жуда муҳтожлик сезиларли эканини очиб беришга ҳаракат қилинган. Бундай инсон учун, ҳар қандай жамиятда бўлгани каби бугунги кунда бизда ҳам касбий компетентликка алоҳида аҳамият берилмоқда. Бунинг учун эса ҳар томонлама етук, айниқса юксак инсоний фазилатларга эга бўлган, педагогик касбий компетентликка эга бўлган педагоглар қандай талабларга жавоб беришикераклигини очиб беришни асосий мақсад деб ҳисоблайман. 63 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 3 (2024) / ISSN 2181-1415 НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ Биринчи ўринда “Компетентлик” тушунчасининг моҳиятига нимада эканлигини изоҳлашимиз лозим. Бозор муносабатлари шароитида меҳнат бозорида устувор ўрин эгаллаган кучли рақобатга бардошли бўлиш ҳар бир мутахассисдан касбий компетентликка эга бўлиш, уни изчил равишда ошириб боришни тақозо этмоқда. Хўш, компетентлик нима? Касбий компетентлик негизида қандай сифатлар акс этади? Педагог ўзида қандай компетентлик сифатларини ёрита олиши зарур. Айни ўринда шу ва шунга ёндош ғоялар юзасидан сўз юритилади. “Компетентлик” тушунчаси таълим соҳасига психологик изланишлар натижасида кириб келган. Шу сабабли компетентлик “ноанъанавий вазиятлар, кутилмаган ҳолларда мутахассиснинг ўзини қандай тутиши, мулоқотга киришиши, рақиблар билан ўзаро муносабатларда янги йўл тутиши, ноаниқ вазифаларни бажаришда, зиддиятларга тўла маълумотлардан фойдаланишда, изчил ривожланиб борувчи ва мураккаб жараёнларда ҳаракатланиш режасига эгалик”ни англатади. Касбий компетентлик – мутахассис томонидан касбий фаолиятни амалга ошириш учун зарур бўлган билим, кўникма ва малакаларнинг эгалланиши ва уларни амалда юқори даражада қўллай олинишидир. Касбий компетентлик мутахассис томонидан алоҳида билим, малакаларнинг эгалланишини эмас, балки ҳар бир мустақил йўналиш бўйича интегратив билимлар ва ҳаракатларнинг ўзлаштирилишини назарда тутади. Шунингдек, компетенция мутахассислик билимларини доимо бойитиб боришни, янги ахборотларни ўрганишни, муҳим ижтимоий талабларни англай олишни, янги маълумотларни излаб топиш, уларни қайта ишлаш ва ўз фаоли