Методологические подходы к оценке уровня развития цифровой экономики

Аннотация

In the world practice, various methods of calculating rating indicators are used to assess the level of development of the digital economy. Therefore, the article considers various methodological approaches to assessing the level of development of the digital economy. In particular, the methodology for assessing the country's digital economy (DECA), the DESI index, criteria for assessing the degree of development of the digital economy, the ICT development index, the e - government development index, the readiness index for a network society, and the structure of the ICT development index (IDI) indicator system are considered. Keywords: digital economy, methodology for assessing the country's readiness for CE, DECA methodology, DESI index, ICT sector, digital infrastructure, ICT development index, e-government development index, readiness index for network society, availability of conditions for the development of ICT, readiness of citizens, businesses and public authorities to use ICT, the level of use of ICT in the public, commercial and public sectors. Кириш. Ҳозирги ахборот асрида, ҳар ди, унинг келажак истиқболларини башорат қандай давлатнинг барча соҳаларида рақам- қилиш ҳам муҳим ҳисобланади, чунки муайян ли технологиялар муҳим ўрин эгаллаган бир тармоқ бўйича кишилар билимига тегишли даврда, жамият янада барқарор ривожлани- маълумотларнинг кўпайиши ҳар 2-3 йилда ши ва тараққиётга эришиши учун рақамли (ахборот бозори соҳасида 0,5-1 йил) икки билим ва ахборот технологияларига эъти- баробарга ошмоқда. борни қаратиши муҳим аҳамиятга эга. Чунки, Илмий адабиётларда рақамли иқтисо- дунёнинг кўпгина давлатларида, айниқса ри- диётга таъриф беришда турлича ёндашувлар вожланган ва юқори даражада ривожланаёт- мавжуд бўлиб, иқтисодиёт назариясида уму- ган мамлакатларида рақамли иқтисодиёт ан- мий қабул қилинган таъриф ҳанузгача мав- чагина тез суръатларда ўсиб бормоқда, лекин жуд эмас. “Рақамли иқтисодиёт” тушунчасига унинг тушунчаси ва миқдорий кўрсаткичла- ҳар ким турлича изоҳ беради. Рақамли иқти- ри тўғрисидаги маълумотлар зиддиятли ва содиётга берилган таърифларнинг хилма- чекланган бўлиб қолмоқда. Эндиликда фа- хиллиги, шунингдек, унинг моҳиятига яхлит қатгина рақамли даврнинг келиб чиқишини нуқтаи назарнинг мавжуд эмаслиги, мавжуд аниқ тушунишнинг ўзигина етарли бўлмай- назарий-методологик ёндашувларни таҳлил Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 31 РАҚАМЛИ ИҚ ТИСОДИЁТ қилиш ва тизимлаштиришни зарурат қилиб IV. Рақамли иқтисодиёт сектори (АКТ, қўяди. контент ва ОАВ) Асосий қисм. Жаҳон амалиётида рақам- C. Ижтимоий ва иқтисодий самара: ли иқтисодиёт ривожланиш даражасини ба- I. Умумий баҳолаш; ҳолашда рейтинг кўрсаткичларини ҳисоб- II. Иқтисодий самара; лашнинг турли усуллари қўлланилади, улар- III. Ижтимоий самара. га: тармоқнинг тайёргарлик индекси, рақам- Мамлакатнинг рақамли иқтисодиётга ли имкониятлар индекси ва мамлакатлар- тайёрлигини баҳолашнинг концептуал схе- нинг электрон ҳукумат бўйича тайёргарлик маси даражалар билан баҳоланади. Алоҳида индексини киритиш мумкин. Аммо айтиш олинган йўналишларда рақамли иқтисодиёт- жоизки, рақамли иқтисодиёт секторининг нинг ривожланиш даражаси 5 баллик шкала тушунча ва статистик кўрсаткичлари тўлиқ бўйича баҳоланади: ҳанузгача шакллантирилмаган бир вақтда • 5-Жуда юқори даража; ҳар бир мамлакатда рақамли иқтисодиёт ўзи- • 4-Яхши даража; га хос равишда алоҳида шаклланиб бормоқда. • 3-Қониқарли даража; Мамлакатнинг рақамли иқтисодиётга • 2-Паст даража; тайёрлигини баҳолаш услубининг асосий • 1-Нол даража. таркибий қисмларига қуйидагилар киради: DECA компоненти кўрсаткичларининг 1. Иқтисодий ва ижтимоий таъсир; ҳар бири учун солиштирма баҳолар 14 йўна- 2. Рақамли трансформация: давлат сек- лишда бўлиб, DECAнинг 7 компонентларига тори, бизнес, фуқаролар; мос келади: 3. Иқтисодиётнинг рақамли сектори; - Иқтисодий ва ижтимоий таъсир; 4. Иқтисодиёт ривожланишининг ра- - Давлат секторининг рақамли транс- қамли асослари; формацияси; 5. Иқтисодиёт ривожланишнинг рақам- - Бизнеснинг рақамли трансформацияси; ли бўлмаган асослари (омиллари). - Рақамли фуқаролар / истеъмолчилар; Жаҳон банкининг мамлакат рақамли - Иқтисодиётнинг рақамли сектори; иқтисодиётини баҳолаш (Digital Economy - Рақамли маълумотлар; Country Assessment (DECA)) услубиёти бир қа- - Рақамли бўлмаган омиллар. тор кўрсаткичлар гуруҳи билан баҳоланади: DECA услубиёти миқёсини янада кен- А. Рақамли иқтисодиётнинг асосла- гайтириш мумкин: рини баҳолаш: - Федерация субъектларига қўллаш; I. Рақамли бўлмаган компонент (омил)- - Иқтисодиёт тармоқлари ёки предмет лар: соҳаларига алоҳида қўллаш; 1.1.Миллий сиёсат ва стратегик режа- - Халқаро қиёслашлар; лаштириш; - Статистик маълумотлар; 1.2. Етакчилик қилиш ва институтлар; - Эксперт гуруҳи сўровномаси. 1.3. Қонунчилик, тартибга солиш ва Европа комиссияси ҳар йили композит стандартлар; индекси DESI (Digital Economy and Society 1.4.Инсон капитали; Index) (рақамли иқтисодиёт ва жамият ин- 1.5. Ишбилармонлик муҳити; декси)ни ҳисоблаб, Европа иқтисодиёти ва 1.6. Рақамли иқтисо