Практика правовой экспертизы в зарубежных странах: сравнительно-правовой анализ

Аннотация

Калит сўзлар: Бугунги кунда, норма ижодкорлиги фаолияти долзарб экспертиза, аҳамият касб этувчи фаолият турларидан бири бўлиб, қонунчилик, қонунчиликни ишлаб чиқишда муҳим аҳамиятга эга. давлат, Норма ижодкорлиги фаолиятининг асосий босқичларидан норма ижодкорлиги, таҳлил, бири сифатида норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг ҳуқуқ, қоида. экспертизасини ҳар томонлама ўрганиш ва бу борадаги хорижий давлатларнинг илғор тажрибасини қиёсий- ҳуқуқий таҳлил қилиш муҳимдир. Шундан келиб чиқиб, мазкур илмий мақолада хорижий давлатларда қонунийлик экспертизаси амалиёти қиёсий-ҳуқуқий таҳлил қилинган бўлиб, таҳлил натижалари юзасидан миллий қонунчилик ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш юзасидан муаллифлик тавсиялари ишлаб чиқилган. 1 Independent researcher, Tashkent State University of Law. E-mail: a.i.bekchanov@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 Практика правовой экспертизы в зарубежных странах: сравнительно-правовой анализ АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Сегодня нормотворческая деятельность приобретает экспертиза, все большее значение и играет важную роль в развитии законодательство, законодательства. Один из основных этапов государство, нормотворчества состоит в всестороннем изучении нормотворчество, анализ, экспертизы нормативных правовых документов и право, сравнительно-правовом анализе передового опыта правило. зарубежных стран. На основе этого в настоящей научной статье проведен сравнительно-правовой анализ практики судебной экспертизы в зарубежных странах, а также сформулированы авторские рекомендации по совершенствованию практики национального законодательства и правоприменения. Бугунги кунда мустаҳкам қонунчилик базасини яратиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилиш жараёнлари сифатини ошириш ҳар бир мамлакат ривожланишининг устувор йўналишларидан бири ҳисобланади. Мазкур йўналишлар негизида қонунчилик жараёнининг муҳим ва таҳлилий босқичи ҳисобланган экспертиза соҳасини янада такомиллаштириш долзарб масалалардан бири бўлмоқда. Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларининг экспертизаси турларига оид хорижий давлатлар тажрибаси таҳлилидан олдин қонунчилик ҳужжатларининг экспертизаси ва ҳуқуқий экспертизаси бўйича умумий тартиб-таомилларни, субъектлар фаолияти ва жараён мазмунини қуйидаги давлатлар мисолида кўриб чиқиш лозим. АҚШда қонун лойиҳаси (қонун лойиҳаси, резолюция) бўйича экспертиза ва фикрларни эшитиш жараёни тўғридан-тўғри тегишли қўмитада (қўмита босқичида) ва шунга мос равишда қуйи қўмитада эшитиш жараёнида амалга оширилади. Қўмита, биринчи навбатда, қонун лойиҳасини қабул қилиб олгандан сўнг, қонун лойиҳаси муҳокамасига унга тегишли барча Ҳукумат ва идораларни, шунингдек, қуйи қўмиталарни жалб қилади. Ушбу босқичда ҳуқуқий экспертиза ўтказилади, матн текширилади, шарҳлар берилади, тузатишлар қабул қилинади ва танланади [1]. Буюк Британияда қонун лойиҳасини экспертизадан ўтказиш тўғридан-тўғри тегишли қўмита (қўмита босқичи)да кўриб чиқиш босқичида амалга оширилади. Ушбу босқичда қонун лойиҳаси муҳокама қилинади ва ҳуқуқий экспертиза ўтказилади. Анъанага кўра, бундай экспертиза қонун лойиҳасини иккинчи ўқишда бир неча ҳафта ичида ўтказилади. Ҳукумат қонун лойиҳалари иккинчи ўқишдан сўнг муҳокама қилинади ва кўриб чиқилади. Жамоалар палатасида қонун лойиҳаси муҳокама қилинаётганда кўпинча мустақил экспертлар ҳам, парламентдан ташқари давлат органлари вакиллари ҳам қатнашадилар [2]. Япония қонунчилигига кўра, Вазирлар Маҳкамасига киритиладиган барча қонун лойиҳалари Вазирлар Маҳкамаси Қонунчилик бўлими томонидан кўриб чиқилиши керак [3]. Ҳуқуқий экспертиза қонун лойиҳасини Вазирлар Маҳкамаси муҳокамасига киритиш ташаббуси билан чиққан вазирнинг сўровидан сўнг дарҳол ўтказилади. Шу билан бирга, “дастлабки экспертиза”га кўра қонун лойиҳаси 166 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 олдиндан юридик экспертизадан ўтказиш учун ишлаб чиқувчининг Қонунчилик бўлимига юборилади [4]. Шунингдек, қуйидаги хорижий мамлакатларнинг норма ижодкорлиги борасидаги илғор тажрибасидан келиб чиқиб, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини экспертизадан ўтказишнинг ўзига хос ҳуқуқий механизмлари ва ташкилий-ҳуқуқий асосларини уларнинг турларидан келиб чиққан ҳолда қиёсий- ҳуқуқий таҳлил қилиш мумкин. Ҳуқуқий экспертиза Германияда, қонун лойиҳаси федерал ҳукуматга қарор қабул қилиш учун тақдим этилишидан олдин, у федерал Адлия вазирлигига ҳуқуқий тизим ва ҳуқуқий шакл (юридик экспертиза) бўйича экспертиза ўтказиш учун юборилиши керак. Қонунчиликни экспертизаси давомида лойиҳанинг юқори қонун билан мос келиши, Европа Иттифоқи қонунчилигига мувофиқлиги ва халқаро ҳуқуқ билан, айниқса БМТ бош декларацияси билан мувофиқлиги ўрганилади [5]. Эстония Адлия вазирлиги Республика ҳукуматига киритилаётган қонун лойиҳаларининг ҳуқуқий экспертизасини ташкил этади. Шу мақсадда у: вазирлик ҳузурида ҳуқуқнинг энг муҳим тармоқлари бўйича эксперт гуруҳларини тузади ва уларнинг ишл