Методика определения фокусного расстояния собирающей и рассеивающей линз на лабораторных занятиях

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье представлены различные методы методика, определения фокусного расстояния собирающей и лаборатория, рассеивающей линз в рамках лабораторных занятий. Также линзы, приводятся методические рекомендации по измерению фокус, оптическая система, фокусного расстояния рассеивающей линзы с помощью оптическая скамья. эксперимента. В статье обсуждаются подходы к применению современных педагогических технологий на лабораторных занятиях. Uslubiy qo‘llanmalarda laboratoriya darslarida yig‘uvchi linzalarning fokus masofasini aniqlashning bir necha usullari bo‘yicha batafsil ma’lumotlar kam keltirilgan. Ayniqsa, sochuvchi linzalarning fokus masofasini aniqlash bo‘yicha batafsil ma’lumotlar deyarli berilmagan. Sochuvchi linzalarning fokus masofasini aniqlash biroz murakkab optik sistemani talab etadi [1]. Laboratoriya darslarida bunday nozik ishlarni amalga oshirish muhim ahamiyatga ega. Shuning uchun laboratoriya darslarida linzalarning turi, formulalari, ularda tasvir yashash, ularning kamchiliklari, kamchiliklarni tuzatish usullari va boshqa nazariy bilimlar berish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Keltirilgan misollar va chizmalar o‘quvchilarning nazariy bilimlarini yanada mustahkamlaydi. Shu bilan birgalikda ta’lim jarayonini samarali tashkil etishga keng imkoniyatlar yaratadi. Laboratoriya darslarida real laboratoriya ishlari bilan bir qatorda virtual laboratoriya ishlaridan ham foydalanish maqsadga muvofiqdir. Kompyuter simulyatsiyasi kompyuter ekranida fizik tajribalar yoki hodisalarning yorqin, esda qolarli dinamik tasvirini yaratishga imkon beradi va o‘qituvchiga darslarni takomillashtirish uchun keng imkoniyatlar ochadi [2[, [3]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Fizika fanini o‘rganishda laboratoriya ishlarini bajarish muhim o‘rin egallaydi. Laboratoriya darslarida ishlarni bajarish paytida talabalar o‘z bilimlarini oshirishlari, olgan nazariy bilimlarini mustahkamlashlari, asosiy tushunchalari va qonunlarini chuqurroq anglab olishlari, fizik asbob va jihozlar bilan ishlashni hamda tajriba natijalarini tahlil qilishni o‘rganishlari lozim. Laboratoriya ishlarini bajarishdan oldin talabalar nazariy bilimlarga ega bo‘lishi, ishning bajarilish tartibi bilan tanishib, qisqacha yozishi, shuningdek ishni bajarishda kerakli uslubiy qo‘llanmalar bilan tanishishi lozim [4],[5]. Laboratoriya darslarida ishlarni bajarish paytida asbob uskunalar yetishmasligi va ba‘zi laboratoriya ishlariga uzoq vaqt talab qilgan holatlarda zamonaviy axborot texnologiyalari va virtual laboratoriya mashg‘ulotlardan foydalanilmoqda. Bu zamonaviy axborot texnologiyalari va virtual laboratoriya talabalarga o‘quv ishlarida faolliklari va mustaqilliklarini oshirishda, o‘quv materialining multimedia ko‘rinishida kuzatish, materialni o‘zlashtirishiga yordam bermoqda [6], [7]. Shu bilan bir qatorda oliy ta’limda fizika elektronika, mexatronika va robototexnika fanlaridan laboratoriya ishlarini virtual Multisim, Proteus, EdrawMax, PheT va LabVIEW kabi dasturlari yordamida loyihalashtirilmoqda [8], [9], [10]. 115 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 TAHLIL VA NATIJALAR Yig‘uvchi va sochuvchi linzalarning fokus masofasini aniqlash usullari bilan tanishishda yupqa linza uchun ma’lum bo‘lgan quyidagi formuladan foydalanamiz: 116 1 a 1 + 1 a 2 = 1 F (1) Bunda a – linzadan buyumgacha bo‘lgan masofa, a – linzadan tasvirgacha bo‘lgan 1 2 masofa, F – linzaning fokus masofasi. Tajribani qaysi usul bilan olib borishni aniq bilish uchun geometrik optikaning qonunlariga amal qilgan holda, buyumning turli holatlarida tekshirilayotgan linzaning nurlar yo‘lini chizish kerak bo‘ladi. 1-usul. a va a masofalarni o‘lchash yo‘li bilan yig‘uvchi linzaning fokus masofasini 1 2 aniqlash. Lampani yoqib, optik taglik bo‘ylab linzani surish orqali ekranda buyumning aniq tasviri hosil qilinadi (1-rasm). Optik taglikdagi millimetrli shkaladan a va a masofalar 1 2 aniqlanadi. 1-rasm. Yig‘uvchi linzada tasvir hosil bo‘lishi. Fokus masofa (1) formula yordamida hisoblanadi. Tajriba uch marta takrorlanadi va natijasi quyidagi jadvalga yoziladi. 1-jadval N a a F F F F o'rt 100% 1 2 o‘r o‘rt F o'rt 1. 2. 3. 2-usul. Linzani siljitish yo‘li bilan uning fokus masofasini aniqlash. Linzani siljitish yo‘li bilan uning fokus masofasini aniqlash usuliga Bessel usuli deyiladi. Bu usulda ekran bilan buyum orasidagi masofa (D) linza fokus masofasidan D  4F kamida to‘rt marta katta bo‘lishi kerak. Agar ekranni optik taglikda masofa Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2024) / ISSN 2181-1415 joylashtirsak, ekranda buyumning aniq tasvir hosil bo‘ladi. Linzani optik taglik bo‘yicha chap va o‘ng tomonga siljitish yo li bilan ekranda buyumning aniq kattalashgan hamda kichiklashgan tasvirini hosil qilish mumkin (2-rasm). 2-rasm. Yig‘uvchi linzada kattalashgan va kichiklashgan tasvirning hosil bo‘lishi. 2-rasmdan quyidagilarni yozishimiz mumkin: D=a + a (2) 1