Достижения и проблемы в сфере медицины Туркестанского края в период Российской Империи

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада Россия империя мустамлакачилиги тиббиёт, даврида Туркистонда тиббиёт соҳасининг долзарб фельдшер, муаммолари таҳлил қилинган. Амбулатория, касалхоналар амбулатория, очилиши, тиббиёт ходимларининг фаолияти ҳамда чечак касаллиги, империя, тиббиёт соҳасига оид қабул қилинган меъёрий ҳужжатлар, низом, эмлаш ишлари ва уларнинг аҳоли саломатлигини шифокор, сақлашдаги аҳамияти бирламчи манбалар асосида қишлоқ, ёритилган. саломатлик. 1 Teacher, Department of History of Uzbekistan, Andijan State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2024) / ISSN 2181-1415 Достижения и проблемы в сфере медицины Туркестанского края в период Российской Империи АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируются проблемы медицинской сферы медицина, Туркестана в период российского колониализма. На основе фельдшер, первоисточников освещены открытие поликлиник, амбулатория, больниц, деятельность медицинского персонала и оспа, империя, принятые нормативные документы, относящиеся к устав, медицинской сфере, вакцинация и их значение в врач, сохранении здоровья населения. деревня, здоровье. Россия босқини Ўрта Осиёнинг сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ҳаётида катта ўзгаришларга сабаб бўлди. Империя мустамлакасига айланган ўлкага кўплаб касб эгалари қатори, тиббиёт вакиллари: шифокорлар, фельдшерлар, акушерлар, дантистлар (стоматологлар) ташриф буюрди ва ўлкада тиббиёт соҳасини ривожланишига ўз ҳиссаларини қўшди. Шуни таъкидлаш керакки, хонликлар даврида тиббиёт соҳасида катта муаммолардан бири, табиблар фаолиятини назорат қиладиган давлат муассаса ва тиббиёт таълим муассасалари йўқлиги, / ушбу соҳанинг тараққиётига салбий таъсир кўрсатган. 1865 йилдан бошлаб Туркистоннинг забт этилган шаҳарларида ташкил этилган ҳарбий гарнизонларда шифокорлар фаолият кўрсатиши, ўлкага замонавий тиббиётнинг кириб келишига сабаб бўлди. 1867 йилда қабул қилинган Низом асосида Тошкент шаҳар тиббиёт бошқармаси ташкил этилди ва унинг аъзолари – шаҳар шифокори ва дояси ҳисобланган. Дастлабки фаолият йилларида давлат томонидан камбағал аҳолига тиббий хизмат ва дорилар учун йилига 200 рублгача ажратилган [1]. Шаҳар шифокорининг асосий вазифаси чечакка қарши эмлаш ишларини назорат қилиш, ўликларни ёриш, ўлим сабабларига тиббий хулоса ёзиш ва аҳолининг тиббий санитарик қоидаларига риоя қилишини назорат қилишдан иборат бўлган. Рус дояларига дастлаб маҳаллий аҳоли кам мурожаат қилгани учун улар икки фельдшер билан алмаштирилган, бир нафари турмадаги касалхонада ишлаган. Бундан ташқари маҳаллий аҳолидан тўртта чечакка қарши эмловчилар (эмлаш бўйича назарий ва амалий дарс олганлар) жалб қилинган шифокорлар касалларга имкон қадар йўриқнома асосида ёрдам берган, лекин касалхона ва ётоқ жойлар йўқлиги учун вазият қийин бўлган. 1883 йил ўлкага келган аёл шифокорлар ташаббуси билан Тошкентда маҳаллий аёллар ва болаларни даволаш учун биринчи амбулатория очилди. Бунинг ташаббускорлари-аёл шифокорлар Н.Н. Гиндиус, А.В. Пославская, Е.Н. Мандельштам бўлиб, 1882 йил октябрда Туркистон генерал-губернаторига ўз хизматларини таклиф қилган ва Тошкентда очилган биринчи амбулаторияда ишлаган. Амбулатория (лот. юрмоқ) қишлоқлардаги кичик тиббиёт муассасаси бўлиб, терапевт ва хирург шифокорлар касалларга ташхис қўйган ва стационар даволаган. 282 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2024) / ISSN 2181-1415 Тиббиёт соҳасига оид Туркистон ўлкаси учун ҳуқуқий ҳужжатлар асоси 1886 йил 12 июнда қабул қилинган “Туркистон ўлкасини бошқариш бўйича” Низом ҳисобланади. Низомнинг иккинчи бўлими “Тиббиёт соҳасини бошқариш” деб номланиб, 25-33 моддаларни ўз ичига олади. 25-моддага кўра, ўлка тиббиёт соҳасини Ҳарбий Тиббиёт Бош Бошқармаси ва унинг раҳбари Округ ҳарбий- тиббиёт инспектори бошқарган. Вилоятларда Бош шифокорлар фаолият кўрсатган ва ҳудуд ҳарбий губернаторига бўйсунган. Тиббиёт Бош Бошқармасида Округ Ҳарбий-тиббиёт инспектори, унинг ёрдамчиси, Округ ветеринари, окулист, шифокор, фармацевт ва кимё лабораторияси бошқарувчиси иш юритган [2]. Кейинчалик ўлканинг бошқа ҳудудларида, жумладан, 1887 йил 12 сентябрда Туркистон генерал-губернатори буйруғи асосида, Андижонда ҳам аёллар ва болаларни даволаш учун амбулатория ташкил қилинган ҳамда 1888 йил 8 февралдан фаолиятини бошлаган. Амбулатория Андижоннинг “эски шаҳар” қисмининг марказида жойлашган бўлиб, бош шифокор этиб, Владикавказ тиббиёт билим юртини тамомлаган Олимпиада Солнишкина тайинланган. Очилган кундан бошлаб бу ерда фақат аёл-фельдшерлар ишлаганлиги учун маҳаллий аҳоли мурожаати кўпайди. 1888 йил 8 февралдан 1 августгача 1339 аёл ва 640 болага амбулаторияда,4290 беморга уй шароитида тиббий хизмат кўрсатилди. 1889 йилга келиб жами 12 598 беморга хизмат кўрсатилган , уезд – 6385, ундан 1697 нафар рус, 1408 нафар ўзбек, 1095 нафар киргиз, 789 нафар яҳудий ва бошқа миллат вакилларига хизмат кўрсатилди, кейинчалик амбулаторияда муолажа олиш учун 10 та қўшимча ётоқ-жой ташкил этилди [3]. Шифокорларнинг асосий