ОИЛА АЖРАЛИШИНИНГ ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ САБАБЛАРИ ВА ОҚИБАТЛАРИ: ЎЗБЕКИСТОН ВА ЖАҲОН ТАЖРИБАСИ

Аннотация

Family separations not only affect personal relationships, but also have a significant impact on society and the economy. As a result of divorces, children face psychological difficulties, financial problems arise between spouses, and this negatively affects the economic status of families. Also, families will need social assistance from the state, which will put additional pressure on the state budget. An increase in the number of divorces in society can lead to demographic decline, and also creates difficulties in ensuring social stability in society. Key words: family separation, socio-economic reasons, psychological impact, financial difficulties, child development, demographic consequences, social assistance, family strength, statistics of decisions, world experience. СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ПРИЧИНЫ И ПОСЛЕДСТВИЯ СЕМЕЙНЫХ РАЗВОДОВ: УЗБЕКИСТАН И МИРОВОЙ ОПЫТ Аннотация. Разлучение семей не только влияет на личные отношения, но также оказывает существенное влияние на общество и экономику. В результате разводов дети сталкиваются с психологическими трудностями, между супругами возникают финансовые проблемы, что негативно влияет на экономическое положение семей. Также семьям потребуется социальная помощь со стороны государства, что окажет дополнительную нагрузку на государственный бюджет. Рост числа разводов в обществе может привести к демографическому спаду, а также создает трудности в обеспечении социальной стабильности в обществе. Ключевые слова: разлука семьи, социально-экономические причины, психологическое воздействие, финансовые трудности, развитие ребенка, демографические последствия, социальная помощь, прочность семьи, статистика решений, мировой опыт. 4 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Кириш Оила – ҳар бир жамиятнинг асосий ижтимоий институти бўлиб, унинг мустаҳкамлиги жамиятнинг барқарорлиги ва тараққиётини белгилайди. Бироқ сўнгги йилларда дунёнинг турли мамлакатларида, жумладан, Ўзбекистонда ҳам, оила ажралишлари сонининг кўпайиши кузатилмоқда. Оила ажралишлари нафақат шахсий муносабатларга таъсир этади, балки демографик ўсишга, ижтимоий барқарорликка ва иқтисодий ривожланишга ҳам жиддий таъсир кўрсатади. Бунда ажралишларнинг сабаблари турли ижтимоий ва иқтисодий омилларга боғлиқ бўлиб, уларнинг оқибатлари оилалар ва айниқса болалар ҳаётига салбий таъсир қилиши мумкин. Оилавий муносабатлардаги инқирозларни тушуниш ва уларни ҳал қилиш учун ажралиш сабабларини ва унинг оқибатларини чуқур ўрганиш зарур. Жаҳон тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, турли давлатлар ажралишларни камайтиришга қаратилган қатор дастур ва чора-тадбирларни амалга оширмоқда. Мазкур мақола Ўзбекистондаги ва жаҳон тажрибасидаги оила ажралишларининг ижтимоий ва иқтисодий сабабларини таҳлил қилади ҳамда бу муаммонинг оқибатларини ўрганади. Мақсад ва уни асослаш. Ушбу мақоланинг асосий мақсади – оила ажралишининг ижтимоий ва иқтисодий сабабларини чуқур таҳлил қилиш, ажримлар натижасида юзага келадиган ижтимоий ва иқтисодий оқибатларни ўрганиш, шунингдек, Ўзбекистон ва жаҳон тажрибасини солиштирган ҳолда мавжуд муаммоларга ечимлар таклиф қилишдир. Оила ажралишлари нафақат шахсий муносабатларнинг бузилиши, балки жамиятнинг барқарорлигига ҳам катта таъсир кўрсатадиган муҳим ижтимоий муаммо ҳисобланади. Шу боис, мазкур мавзуда оила мустаҳкамлигини таъминлаш ва ажралишларнинг олдини олишга қаратилган тадбирлар ва сиёсатлар муҳим ўрин тутади. Оила ижтимоий институт сифатида нафақат шахсий ҳаётда, балки жамиятнинг иқтисодий, маданий ва сиёсий ҳаётида ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Оиланинг мустаҳкамлиги давлатнинг ижтимоий барқарорлигига таъсир этади, чунки оила иқтисодий тараққиётнинг асосий бўғинидир. Ажралишлар натижасида юзага келадиган ижтимоий муаммолар жамиятда ижтимоий ёрдамга муҳтож оилалар сонининг кўпайишига, шунингдек, давлат бюджетидан ажратилган маблағларнинг ортишига олиб келади. Ажралиш натижасида кўпинча болаларнинг моддий таъминотига ва таълим олиш имкониятларига салбий таъсир кўрсатади. Ушбу жараён болаларнинг келажакдаги ижтимоий ривожланиши ва иқтисодий фаоллигига ҳам жиддий таъсир кўрсатиши мумкин. Иқтисодий нуқтаи назардан қараганда, оила ажралишлари кўпинча молиявий қийинчиликлар билан боғлиқ. Ишсизлик, кам даромадлилик ва молиявий ноаниқлик оилаларда можаролар келиб чиқишига сабаб бўлади. Ўзбекистонда ва бошқа ривожланаётган мамлакатларда ишсизликнинг юқори даражаси ва турмуш даражасининг пастлиги оилаларнинг мустаҳкамлигига салбий таъсир кўрсатиб, ажралишлар сонининг ўсишига олиб келади. Ижтимоий жиҳатдан қаралганда эса, жамиятдаги урф-одатлар ва қийматлар ўртасидаги кескин ўзгаришлар ҳам оилавий муносабатларга таъсир этмоқда. Масалан, гендер тенгликка интилиш, аёлларнинг иқтисодий мустақиллиги ва ҳуқуқий имкониятлари кенгайгани сари оилалардаги анъанавий роллар ўзгармоқда. Бу эса баъзи ҳолларда зиддиятларга сабаб бўлади. 4 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 /