QISQA MASOFAGA YUGURUVCHI TALABA SPORTCHILARNING YILLIK MASHG‘ULOT JARAYONLARIDA YUKLAMALARNI OPTIMALLASHTIRISH

Аннотация

This article provides information about the management of sports training in the annual cycle of runners. Conducting pedagogical control and optimization of sports loads during training. Key words: Athletics, short distance, training group, athletes, training process. ОПТИМИЗАЦИЯ НАГРУЗОК В ЕЖЕГОДНЫХ ТРЕНИРОВОЧНЫХ ПРОЦЕССАХ СТУДЕНТОВ-СПОРТСМЕНОВ НА КРАТКИЕ ДИСТАНЦИИ Аннотация. В статье рассматриваются вопросы управления ежегодным тренировочным процессом студентов-спортсменов, бегущих на короткие дистанции, педагогического контроля, а также оптимизации распределения нагрузки в проводимых с ними тренировках. Ключевые слова: Легкая атлетика, короткая дистанция, спортсмены, Чемпионат Узбекистана, тренировочный процесс. Dolzarbligi. Jahonda sport turlarini rivojlanib borishi iqtidorli, istiqbolli sportchilarni izlab topish barobarida sportchilar tayyorlash tizimini tubdan isloh qilish va optimal rejalashtirish asosida ko‘p yillik mashg‘ulot jarayonlarini rejalashtirish, tashkil etish va maqsadli boshqarish bilan chambarchas bog‘liqdir. Bugungi kunda dunyodagi sportchilarni tayyorlash tizimida turli ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Ammo shunday bo‘lsa-da sportchilar tayyorlash tizimini to‘g‘ri tashkil qilish va boshqarish masalalari kundan-kunga dolzarb vazifalardan biriga aylanib bormoqda. Chunki jahon sport arenalarida o‘tkazib kelinayotgan musobaqalardagi ko‘rsatilayotgan sport natijalarini tobora yuksalib borishi o‘tkaziladigan mashg‘ulot jarayonlarini samarali boshqarish vazifasini talab etmoqda. Yurtimizda so‘nggi yillarda jismoniy tarbiya va sport sohasida amalga oshirilayotgan ishlarning ijobiy samarasi katta bo‘layotganini e’tirof etish lozim. Jumladan, sportchilar tayyorlash va ayniqsa, yuqori malakali sportchilarni tayyorlash tizimini, turli innovatsion texnologiyalardan foydalanish yordamida boshqarish juda ham keng miqyosda qo‘llanilib kelinmoqda. Turli xil sport turlari bo‘yicha yurtimiz vakillarining Olimpiya o‘yinlari, jahon chempionatlari va Osiyo 2 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ o‘yinlarida yuksak sport natijalarga erishayotganligini O‘zbekistonning dunyoda sport sohasida obro‘-e’tiborini yanada yuksalishiga xizmat qiladi, albatta. Respublikamizning turli hududlarida jahon standartlariga mos zamonaviy sport inshoatlari qurilmoqda, bu esa murabbiylarga katta ma’suliyatli vazifalarini belgilab beradi. Jahon arenalarida yurtimiz sha’nini yanada yuqoriga ko‘tarish uchun ham ularning mashg‘ulot jarayonlarini zamonaviy innovatsion texnologiyalardan optimal va eng samarali darajada foydalangan holda boshqarish katta ahamiyat kasb etadi. Shu o‘rinda ta’kidlab o‘tish kerak-ki, jahonda raqobatbardosh, har tomonlama yaxshi tayyorlangan, yuqori mahoratli sportchilarni saralab borish maqsadlari yo‘lida ko‘p yillik tayyorgarlik mashg‘ulotlarini o‘tkazish va tashkil etish asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Qisqa masofaga yuguruvchilarning mashg‘ulot jarayonlarini boshqarishda sportchilarning jismoniy imkoniyatlari hamda individual xususiyatlarini inobatga olib qo‘llaniladigan vosita va usullarning mashg‘ulot oldiga qo‘yiladigan aniq maqsad bilan bog‘liqligi yuqori malakali sportchilarni tayyorlash imkoniyatini yanada oshiradi. Qisqa masofaga yuguruvchi sportchilar mahalliy musobaqalarda yaxshi natija ko‘rsatsalar-da, ammo jahonda o‘tkazilayotgan musobaqalarda ishtirok etish uchun natijalar ustida ko‘proq ishlashimiz kerakligini ko‘rsatmoqda. Sportchilarimiz tomonidan qayd etilgan ko‘rsatkichlar qiyosiy taqqoslanganda (o‘rtacha 0,8-1,0-1,1 soniyaga) ortda qolayotganini ko‘rish mumkin. Bu esa sohada mutaxassislar oldida turgan muhim va dolzarb masalalardan hisoblanishini ko‘rsatadi. 0 0,02 0,04 0,06 0,08 0,1 0,12 0,14 0,16 0,135 0,128 0,152 0,14 0,155 0,141 0,156 0,145 2 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 0 0,05 0,1 0,15 0,2 0,25 0,224 0,152 0,183 0,123 0,141 0,137 0,138 0,145 2017 yilgi JChning 100 m.ga yugurish finalida sportchilarning start reaksiyasi 1-o‘rinni egallagan J.Gatlin 9,92 + (0,138 – 0,101) = 9,96s; 2-o‘rinni egallagan K.Koleman 9,94 + (0,123 – 0,101) = 9,97s. 4-o‘rinni egallagan Y.Bleykning natija 9,99 + (0,137 – 0,101) = 10,03s; 3-o‘rinni egallagan U.Boltning natija 9,95 + (0,183 – 0,101) = 10,04s; O‘zbekistonlik sportchilarining mahalliy va xalqaro musobaqalarda ko‘rsatan start reaksiyasining Jadval:1 Sportchi-lar Reaksiya vaqti Natija Musobaqa soni o‘rtacha yuqori past O‘rtacha 2017 yil 2 ta musobaqa n=24 0,321±0,093 0,201 0,406 11,72±0,85 n=16* 0,206±0,054 0,172 0,226 10,97±0,69 2018 yil 4 ta musobaqa n=24* 0,312±0,092 0,195 0,371 11,76±0,86 n=16* 0,192±0,057 0,161 0,279 11,01±0,77 2019 yil 5 ta musobaqa n=24* 0,212±0,073 0,199 0,264 11,59±0,87 n=16* 0,190±0,034 0,165 0,186 10,96±0,81 O‘rtacha ko‘rsatkich n=24* 0,281±0,086 0,195 0,264 11,69±0,86 n=16* 0,196±0,048 0,161 0,186 10,98±0,76