Правоспособность и дееспособность общества с ограниченной ответственностью

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье проводится анализ деятельности организационно-правовая общества с ограниченной ответственностью (ООО), форма, включая правовое положение его участников, ООО, имущественные права и обязанности, гражданско- учредительный документ, уставный фонд, правовую ответственность организации. Также вклады, рассматриваются учредительные документы ООО и учредитель, порядок их оформления, а также особенности юридической органы управления, и транзакционной дееспособности ООО. гражданско-правовые права и гражданско- правовые обязанности. Bugungi kunda davlatimizda aksariyat tadbirkorlar o‘zlarining biznesini yuritishda MChJ tashkiliy-huquqiy shaklini qulay va ishonchli deb bilishadi. Xo‘sh, nima sababdan tadbirkorlar aynan mazkur tashkiliy huquqiy shaklni afzal ko‘rishmoqda? Tashkiliy-huquqiy shakli bo‘yicha hozirda mavjud korxona va tashkilotlar statistikasiga e’tibor beradigan bo‘lsak, MChJ tashkiliy-huquqiy shaklidagi tashkilotlarning jami soni 298 800 ta bo‘lib, bu ko‘rsatkich barcha tashkiliy-huquqiy shakllarning deyarli teng yarimini tashkil etadi. Amaldagi qonunchilikda MChJ xo‘jalik jamiyati hisoblanib, Fuqarolik kodeksining [1] 58-moddasida ulushlarga (qo‘shilgan hissalarga) yoki muassislarning (ishtirokchilarning) aksiyalariga bo‘lingan ustav fondi (ustav kapitali)ga ega bo‘lgan tijoratchi tashkilotlar xo‘jalik shirkatlari va jamiyatlari hisoblanashi, muassislar (ishtirokchilar) qo‘shgan hissalar yoki ular sotib olgan aksiyalar hisobiga vujudga keltirilgan, shuningdek xo‘jalik shirkati yoki jamiyati o‘z faoliyati jarayonida ishlab chiqargan va sotib olgan mol-mulk mulk huquqi asosida unga tegishliligi, xo‘jalik shirkatlari va jamiyatlari to‘liq shirkat, kommandit shirkat, mas’uliyati cheklangan yoki qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyat, aktsiyadorlik jamiyati shaklida tuzilishi mumkinligi belgilangan. Xo‘jalik jamiyatlarining xo‘jalik shirkatlaridan farqli tarafi shundaki, xo‘jalik shirkatida ishtirokchilarning birlashishi hamda ularning shirkat ishlarida faol ishtiroki talab qilinsa, xo‘jalik jamiyatlarida esa resurslar, mablag‘lar (kapital) jamlagishi oqibatida vujudga keladi va shu no‘qtai nazardan unda ishtirokchilarning xo‘jalik jamiyatlari ishlarida shaxsan qatnashishi talab etilmaydi. Xo‘jalik jamiyatlarida ishtirokchilarning huquq va majburiyatlari bilan bog‘liq farqli jihati aynan ularning majburiyatlari bo‘yicha javobgarligi doirasi bilan baholanadi. Misol uchun, mas’uliyati cheklangan jamiyatning ishtirokchilari uning majburiyatlari bo‘yicha javobgar bo‘lmaydilar va jamiyat faoliyati bilan bog‘liq zarar uchun o‘zlari qo‘shgan hissalar qiymati doirasida javobgar bo‘ladilar. (FKning 62-moddasi). Ya’ni ularning tadbirkorlik faoliyatidagi tavakkalchilik darajasi ularning jamiyat ustav fondiga kiritgan hissalarining miqdori bilan belgilanadi. MChJniig mulkiy asosi jamiyat ishtirokchilarining hissalaridan tashkil topgan ustav fondi (kapitali)dan iborat. Ustav kapitalining miqdoriga qo‘yilgan talab mavjud emasligi MChJning boshqa xo‘jalik jamiyatlaridan ustun tomonini ko‘rsatadi. Shu sababli ustav kapitalining miqdori ishtirokchilar tomonidan ixtiyoriy qiymatda ustavda belgilanadi. 284 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 1 (2024) / ISSN 2181-1415 Bunda bitta istisno holat mavjud bo‘lib, jamiyat ustav fondining (ustav kapitalining) eng kam miqdori litsenziya talablarida belgilanishi mumkin. Qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyatda javobgarligi doirasi biroz kengroq bo‘lib, Fkning [12] 63-moddasiga ko‘ra, bunday jamiyatning ishtirokchilari uning majburiyatlari bo‘yicha o‘z mol-mulklari bilan qo‘shgan hissalari qiymatiga nisbatan hamma uchun bir xil bo‘lgan, jamiyatning ta’sis hujjatlarida belgilanadigan karrali miqdorda solidar tarzda subsidiar javobgar bo‘lishi, ishtirokchilardan biri nochor (bankrot) bo‘lib qolganida uning jamiyat majburiyatlari bo‘yicha javobgarligi, agar jamiyatning ta’sis hujjatlarida javobgarlikni taqsimlashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan bo‘lmasa, boshqa ishtirokchilar o‘rtasida ularning qo‘shgan hissalariga mutanosib ravishda taqsimlanishi belgilangan. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi va “Mas’uliyati cheklangan va qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyatlar to‘g‘risida”gi Qonunda “Muassis” va “ishtirokchi” tushunchalari xususan, qachon “Muassis” maqomidan “ishtirokchi” maqomiga o‘zgarishi, farqli jihatlari aniq ifodalab berilmagan. M.M. Serebrennikovning [2] fikricha “Muassis” va “ishtirokchi” atamasini Jamiyat davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan paytdan boshlab, huquqiy maqomi bir turdan ikkinchi turga o‘zgarishini takidlagan. O.S. Ribinaning [3] fikricha esa, muassisning huquqiy statusi ta’sis shartnomasi asosida belgilanadi. Fikrimizcha, “Muassis” va “ishtirokchi” maqomi o‘rtasidagi chegara jamiyat davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan boshlab aniqlanadi. Jamiyat davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgungacha bo‘lgan muddatda jamiyatni sun’iy yaratuvchi jismoniy shaxsi “Muassis” maqomida bo‘ladi. “Muassis” bevosita jamiyat t