Математические модели эффективного использования техники при выполнении сельскохозяйственных работ

Аннотация

The article analyzes the state of agricultural machinery in the Surkhondarya region. Also presented are mathematical models and calculation results to determine the need for technology in the implementation of agricultural measures. Key words: agricultural machinery, mathematical model agricultural machinery. Қишлоқ хўжалик маҳсулотларини иш- тон Республикаси Президентининг 2017 йил лаб чиқаришда юқори унумдорликни таъ- 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини минлаш қишлоқ хўжалигининг барча тар- янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар моқларини комплекс механизациялашни та- стратегияси тўғрисида”ги фармонида барча лаб қилади. Бу ўз навбатида ишлаб чиқариш соҳалар қатори қишлоқ хўжалигини модер- самарадорлигининг кескин ошиши, маҳсу- низация қилиш ва жадал ривожлантириш лот сифати ошиши, шунингдек меҳнатга энг муҳим вазифалардан бири сифатида бел- сарф-харажатларнинг сезиларли даражада гилаб, уларни изчил амалга ошириб бориш камайишини таъминлайди. соҳадаги улкан муваффақиятларга асос бў- Қишлоқ хўжалигида техника билан либ хизмат қилиши таъкидланди[1]. таъминланиш масаласи ва ишлаб чиқариш Бугунги кунда қишлоқ хўжалиги ишлаб бирлигига сарфланган маблағлар айни дам- чиқаришини техника билан таъминлаш даги энг муҳим масалалардандир. Ўзбекис- аҳволини тубдан яхшилаш, қишлоқ хўжалик Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 2 185 ҚИШЛОҚ Х ЎЖАЛИГИ техникалари қамровини ошириш, мазкур ма- Меъёрий ҳужжатлардаги маълумотла- салада илғор хорижий тажрибаларни ўрган- рига кўра, 1000 га ер майдонида агротехник ган ҳолда, ҳар жиҳатдан замонавий машина- тадбирларни амалга ошириш учун 12,1 та лар тизимини яратиш масаласи долзарб- ҳайдов тракторлари, 18 та чопиқ тракторла- лигича қолмоқда. Ўзбекистон Республикаси ри, 8,2 та транспорт тракторлари, 13,7 та Президентининг 2018 йил 4 январдаги сеялкалар, 14,8 та культиваторлар, 13,6 та “Қишлоқ хўжалигини ўз вақтида қишлоқ пахта териш комбайнлари, 11,2 та дон ўриш хўжалиги техникаси билан таъминлаш меха- комбайнлари каби қишлоқ хўжалиги техни- низмларини янада такомиллаштириш чора- калари керак бўлади[11]. тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3459-сонли Сурхондарё вилоятида 2018 йилда қарорида республика қишлоқ хўжалигининг 173500 га суғориладиган ер майдонида дав- асосий техника турлари билан, биринчи гал- лат буюртмаси асосида пахта ва ғалла етиш- да, ер ҳайдаш, экин экиш ва ҳосилни йиғиб- тирилиб, вилоятда 2018 йилда 446 та ҳайдов териб олиш каби қишлоқ хўжалиги ишлаб трактори, 1719 та чопиқ трактори, 1583 та чиқариши самарадорлигини белгилаб берув- транспорт тракторлари мавжуд бўлган. Бу чи асосий агротехника ишлари бўйича таъ- эса юқорида келтирилган меъёрларга нисба- минланганлик даражасининг ҳозирги ҳола- тан ҳайдов тракторлари билан таъминлан- ти, шунингдек, қишлоқ хўжалиги техникаси ганлик 21,2 фоизни, чопиқ тракторлари би- етказиб беришни ташкиллаштиришда бир лан таъминланганлик 54,5 фоизни, транс- қатор ҳал этилмаган муаммо ва камчилик- порт тракторлари билан таъминланганлик лар мавжудлигини кўрсатилиб ўтилган 76 фоизни ташкил этган. эди[2]. Шунингдек, Ўзбекистон Республи- Қишлоқ хўжалик экин майдонлари- каси Президентининг 2018 йил 10 майдаги нинг режа давридаги тузилишига кўра, қиш- “Қишлоқ хўжалигини ўз вақтида қишлоқ лоқ хўжаликдаги барча ишлар ҳажмини хўжалиги техникаси билан таъминлаш меха- агротехник талаблари асосида бажариш кўз- низмларини янада такомиллаштириш чора- да тутилган технологик хариталар тузилади. тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3712-сонли Бу хариталардан ишларни бажаришниг агро- қарори, 2018 йил 29 майдаги “Қишлоқ хў- техник муддатларида амалга ошириладиган жалиги маҳсулотлари ишлаб чиқарувчилар- иш ҳажмлари ҳақидаги маълумотлар олина- га механизация ва сервис хизматларини ди ва ҳар бир трактор ва турли машиналар кўрсатиш самарадорлигини ошириш бўйича билан бажариладиган ишларни амалга оши- қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ- ришда технологик усуллар тўплами аниқла- 3751-сонли ва 2019 йил 4 апрелдаги “Аграр нади. Сурхондарё вилоятида 74078 га май- секторни қишлоқ хўжалиги техникалари би- донда шудгорлаш ишларида олиб борилади лан ўз вақтида таъминлашга оид қўшимча - ва бу тадбирда жами 2018 ва 2019 йилларда тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4268-сонли қа- 446 та ҳайдов тракторлари қатнашди. Қўйи- рорларида[3,4,5] таъкидланганидек, агро- да вилоятда 2019 йил ҳосили учун шудгор- техник тадбирларни ташкил этишда алоҳида лашда қатнашган машина-тракторлар агре- ёндошувлар мавжуд эмаслиги, жумладан ҳу- гатлари 1-жадвалда берилган. дудларнинг ўзига хослигидан келиб чиқи- Қишлоқ хўжалигида агротехник тад- либ, машиналар тизимини тузиш, шунинг- бирлар учун талаб қилинадиган техникалар дек ҳосилдорлиги паст бўлган ерларда меха- билан унда қатнашувчи техникалар ўртаси- низация хизматлари кўрсатиш соҳасида дав- да доимо тафовут бўлиб келган. Агар меъёр латнинг молиявий қўллаб-қувватлаши етар- бўйича ҳар 1000 га учун 12,1 та ҳайдов трак- ли эмаслиги ва бунинг натижасида машина- торлари талаб қилинса, 1-жадвалдан кўрина- трактор паркларида сезиларли даражада дики, вилоятда ҳар 1000 гектар ш