Использование современных технологий обучения учащихся самостоятельному мышлению на уроках родного языка в начальной школе

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье отражены различные методы и методы, интерактивные средства, применяемые на уроках родного инновационные, языка в начальных классах и побуждающие учащихся к студент, самостоятельному мышлению. урок, интерактив, эффективный, тема. Mustаqil tаfаkkurni rivojlаntirsh jаrаyoni mustаqil tа’limning аsosiy qismi hisoblаnаdi. Mа’lumki, mustаqil tа’limni yo‘lgа qo‘yishdа nаfаqаt tаlаblаrning muаyyаn fаn bo‘yichа bilim, ko‘nikmа vа mаlаkаlаrini oshirish, ulаrdа mustаqil dunyoqаrаshni shаkllаntirish, shu bilаn bir qаtordа bo‘lаjаk mutаxаssis sifаtidа tаlаbа shаxsidа ijodiy vа ilmiy tаfаkkurni rivojlаntirish vаzifаsi turаr еkаn, mа’lum mа’nodа globаl рrofеsionаllik mаsаlаsi hаm o‘z tаsdig‘ini toрmog‘i lozim. Bu jаrаyondаgi ijodiy tеxnologik yondаshuv tаlаbаdаn tеzkor fikrlаshni vа fаol hаrаkаtni tаlаb qilаdi. Chunki tаlаbаdаgi fаollik ijodiy fаoliyаtgа аylаngаn tаqdirdаginа mеhnаtni ilmiy tаshkil qilish, vаqtdаn unumli foydаlаnish аmаlgа oshаdi. Аnа shundа tаlаbа qiziqishlаr аsosidа o‘zining diqqаtini muаyyаn ob’yеktgа qаrаtа olаdi. Ijodiy tеxnologik fаoliyаt shunchаki oson kеchаdigаn jаrаyon еmаs. Shаxsning sеzgisi, idroki uning xotirаsi hаmdа mаntiqiy tаfаkkur ko‘lаmi bilаn uyg‘un bog‘lаnib kеtаdi. Ijodiy fаoliyаtdа tаlаbаdаgi bilim innovаtsion ko‘nikmа vа mаlаkаlаr bilаn yаnаdа tаkomillаshib borаdi Dars jarayonida har xil metodlardan foydalanish o‘qituvchini izlanishga va o‘quvchini o‘z ustida ishlashga, erkin fikrlashga undaydi. Metod shunday tanlanishi kerakki, unda o‘quvchi o‘zini erkin tuta olishi, fikrlarini ravon aytishi, mavzuni juda yaxshi o‘zlashtirishi lozimligi muhim ahamiyatga ega. Ma’lumki, hozirgi kunda interfaol metodlarning yuzdan ortiq turi mavjud bo‘lib, ularning aksariyati tajriba-sinovdan o‘tib, yaxshi natija bergan. Keng qo‘llaniladigan usullar – “Klaster”, “Aqliy hujum”, “Davom ettir”, “Taqdimot”, “Blits-so‘rov”, “Muammoli vaziyat” kabilardan foydalanib, darsda samarali natijalarga erishish mumkin. Darsning o‘tilgan mavzuni so‘rash qismida “Sinkveyn”, “Teskari test”, “Aql charxi” metodlarini, yangi mavzuni tushuntirish qismida “Insert”, “Pinbord”, “Zinama-zina”, “Bumerang” texnologiyalarini, mavzuni mustahkamlash qismida “Venn diagrammasi”, “Baliq skeleti”, “Nima uchun?”, “Qanday?” , “Konseptual jadval”, “Nilufar guli” kabi grafik tashkil etuvchilar hamda “Tushunchalar tahlili”, “T-jadval”, “Rezyume”, “Kungaboqar”, “Charxpalak” metodlarini, uyga vazifa berishda “FSMU”, “Klaster”, “Bo‘g‘inlar zanjiri”, “BBB” metodlarini qo‘llash dars samaradorligini ta’minlab, o‘quvchilarning bilimini oshirishga yordam beradi. Ona tili darslarida ham yuqorida sanab o‘tilgan interfaol metodlardan tashqari “Ha… yo‘q”, “Ta’rif egasini top”, “Men kimman?”, “Domino”, “Beshinchisi (oltinchisi, yettinchisi ...) ortiqcha”, “Sirli sandiqcha metodi”, “Harfni his qilish” metodlari kabi didaktik o‘yinlardan foydalanish mumkin. O‘yin vaqtida o‘quvchilar o‘zini erkin tutadi, bilimini namoyon etgisi keladi. Natijada o‘quvchida ishonch, qat’iyat 111 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2024) / ISSN 2181-1415 paydo bo‘ladi. Munozaraga kirishishni o‘rganadi. Fikrini asoslashga odatlanadi. Bunda o‘quvchilarning yoshi, bilim darajasi inobatga olinishi lozim. O‘quvchilarga har darsda bir xil dars o‘tish ularning zerikishiga olib keladi va mavzuga bo‘lgan e’tiborini pasaytiradi. Bunday holatlarning oldini olish uchun dars mashg‘ulotlari jarayonida turli xil qiziqarli metodlardan foydalanish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Turli xil qiziqarli metodlardan foydalanish o‘quvchilarning diqqatini oshiradi. Masalan o‘quvchilarga “Bo‘g‘in” mavzusini o‘tayotgan o‘qituvchi “Bo‘g‘inlar zanjiri” metodidan foydalanishi mumkin. Bunda birinchi aytilgan so‘zning oxirgi bo‘g‘ini keyingi so‘zning birinchi bo‘g‘iniga to‘g‘ri kelishi kerak bo‘ladi. Namuna: maktab – tabrik; rassom – somsa va shu zayilda davom etadi. Bu metoddan o‘quvchilarda o‘tilayotgan yangi mavzuni mustahkamlash bilan birga ularning tezkor fikrlashlari, so‘z boyligini aniqlash maqsadida ham foydalansa bo‘ladi. MUHOKAMA “Klaster” metodi. Klaster” grafik organayzeri “Fikrlarning tarmoqlanishi” degan ma’noni anglatadi. Bu metod turi o‘quvchilarning biron-bir mavzuni chuqur o‘rganishlariga yordam berib, ularni mavzuga taalluqli tushuncha yoki aniq fikrlarni erkin va ochiq uzviy bog‘langan ketma-ketlikda tarmoqlashni o‘rgatadi. “Fikrlarning tarmoqlanishi” quyidagicha tashkil etiladi: 1. Xayolga kelgan har qanday fikr bir so‘z bilan ifoda etilib, ketma-ket yoziladi; 2. Fikrlar tugaguncha yozishda davom etiladi va fikrlar tugasa, u holda yangi fikr kelgunga qadar biron rasm chizib turiladi; 3. Darsda imkon boricha fikrlar va o‘zaro bog‘liqlik ketma-ketligini ko‘paytirishga harakat qilinishi lozim. Ona tili darslarida “So‘z turkumlari” mavzusini yoritishda “Klaster” usuli beqiyos ahamiyat kasb etadi. Chunki bu metod orqali o‘quvchilar mavzuga oid tushunchalar ustida ishlaydi. Masalan, sifat so‘z turkumiga oid tushu