Понятие принципа справедливости и его содержание

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада жиноий ҳуқуқ принциплари тушунчаси, принцип, хусусан одиллик принципининг давлат ва жамият ҳаётида одиллик, тутган ўрни, кўлами, ахлоқий, тарихий, ҳуқуқий жиҳатлари адолат, илмий таҳлил қилинган бўлиб, одиллик принципининг жиноят ҳуқуқи, қонунийлик, элементлари, категориялари, халқаро-ҳуқуқий айб учун жавобгарлик, ҳужжатлардаги туб моҳияти, етакчи миллий ва хорижий жавобгарликнинг олимларнинг фикр ва мулоҳазалари ўрганилган. муқаррарлиги принципи. Муаллиф томонидан принцип, ҳуқуқ принципи, жиноят- ҳуқуқий принцип тушунчалари, шунингдек умумий ва юридик маънодаги адолат категорияси таҳлиллари асосида таклиф ва тавсиялар берилган. 1 Institute of Legislation and Legal Policy under the President of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2024) / ISSN 2181-1415 Понятие принципа справедливости и его содержание АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье проведен научный анализ понятия принципов принцип, уголовного права, в частности, роли, масштаба, моральных, законность, исторических, правовых аспектов принципа справедливость, справедливости в жизни государства и общества, изучены уголовное право, ответственность за вину, элементы, категории, сущность принципа справедливости принцип неотвратимости в международно-правовых актах, мнения и взгляды ответственности. ведущих отечественных и зарубежных ученых. Автор дает предложения и рекомендации на основе анализа понятий принцип, принцип права, уголовно- правовой принцип, а также категории правосудия в общем и юридическом смысле. SUMMARY In the theory of law, a principle is a fundamental philosophical category expressing the content of law, reflecting its specific aspects. The word ”principle” comes from the Latin word "Principium", meaning "being", or "basis". Based on the general concept of principle, the definition of the concept of the principle of law is given. In the legal literature, the main guiding ideas, and the basic foundations are called the principles of law. Any theory is based on principles such as goals and objectives that determine its further development. At the same time, goals, objectives, and principles perform various functions. Legal principles, which are considered the main elements of a complex of legal categories, are of particular importance for branches of law and the entire legal system. Legal principles, firstly, by influencing people's consciousness, acquire regulatory significance themselves and, secondly, act as a fulcrum for the further development of legislative and law enforcement activities. Criminal law, which uses methods and means of restricting and depriving people of their rights and freedoms to regulate important public relations, will be particularly in need of principles. Ҳуқуқ назариясида принцип ҳуқуқнинг мазмун-моҳиятини ифодаловчи, унинг ўзига хос жиҳатларини акс эттирувчи фундаментал фалсафий категория ҳисобланади. “Принцип” сўзи асли лотинча “principium” сўзидан келиб чиққан бўлиб, “ибтидо”, “асос” деган маъноларни англатади. “Фалсафа” қомусий луғатида принцип сўзига қуйидагича тавсиф берилган: 1) турли аҳамиятга эга бўлган фактлар ва билимлар мажмуининг асоси, пойдевори; 2) ҳар қандай хатти-ҳаракат, хулқ-атвор ва фаолиятнинг бошланғич қоидалари. Принцип умумий тушунчасидан келиб чиқиб, ҳуқуқ принципи тушунчасига таъриф берилади. Юридик адабиётларда асосий, раҳбар ғоялар, асосий негизлар ҳуқуқ принциплари деб аталади. Давлат ва ҳуқуқ назариясида ҳам ҳуқуқшунослар томонидан ҳуқуқ принципларига турлича ёндашувлар мавжудлигини учратиш мумкин. Чунончи, Х.Т. Одилқориев ва Э.М. Абзаловлар “ҳуқуқ принципи ҳеч муболағасиз, унинг 7 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 1 (2024) / ISSN 2181-1415 моҳиятини ифодаловчи асосий механизмлардан бирини, таг замин ўзагини ташкил этади. Ҳуқуқ принципи ҳуқуқнинг шаклланиш жараёни ва ҳаракатланишининг раҳбарий ғояси, ибтидо қоидаси, етакчи мезони сифатида майдонга чиқади”, деб ёзадилар. З.М. Исломов эса, ҳуқуқ принципини “ҳуқуқ мазмуни, унинг моҳияти ва жамиятдаги аҳамиятини тавсифловчи раҳбарий ғоялар” сифатида эътироф этади. С.В. Бошно ҳуқуқ принципи деганда, “ҳуқуқнинг раҳбарий қоидалари, унинг бошланғич асослари, объектив қонуният, жамият эҳтиёжларини ифодаловчи, бутун ҳуқуқ тизими, тармоқ ёки институтининг моҳиятини белгиловчи ҳамда умуммажбурий аҳамиятга эга бўлган қоидалар мажмуи” тушунилишини қайд этади. Шундай қилиб, фан, ҳодиса ёки жараён замирида ётувчи муайян асос, раҳбар ғоя принцип, деб аталади. Шунингдек кишилар фаолиятининг у ёки бу соҳасида уларнинг хулқ-атворини белгиловчи асосий қоидалар ҳам принциплар деб номланади. Ҳар қандай назария замирида мақсад ва вазифалар каби принциплар ҳам ётади ва унинг келгуси ривожланишини белгилайди. Бунда мақсадлар, вазифалар ва принциплар турли функцияларни бажаради. Н.А. Беляев мақсадлар, вазифалар ва принципларнинг диалектик нисбати ҳақида мулоҳаза юритар экан, жумладан, шундай дейди: “Даставв