Организационно-правовые основы деятельности депутата Законодательной палаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан

Аннотация

Ключевые слова: Статья фокусируется на анализе места и роли парламент, парламента и его членов в контексте современного демократия, демократического государства. В частности, государство, рассматривается роль депутатов законодательной палаты депутат, депутатский статус, Олий Мажлиса Республики Узбекистан в реализации закон. демократических реформ. Автор статьи подробно изучает правовые основы статуса депутатов, их участие в законотворческом процессе, а также их вклад в решение важнейших вопросов, затрагивающих жизнь народа и государства. Кроме того, в статье освещается деятельность депутатов Государственной Думы РФ и представлены мнения представителей международно-правовой сферы о статусе и функциях депутатов в демократическом обществе. Deputatlar avvalo xalqning vakili sifatida, davlat hokimiyati tizimida xalq manfaatlarini himoya qilishlari, parlamentning rolini oshirish, mamlakat ichki va tashqi siyosatiga oid muhim vazifalarni hal etish bo‘yicha professional tarzda faoliyat olib borishlari lozim. Deputatlarning maqomi, vakolatlari, deputatlik faoliyatining kafolatlari, huquq va majburiyatlari О‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, О‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi to‘g‘risida”gi konstitutsiyaviy Qonuni, “О‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining va Senati a’zosining maqomi tо‘g‘risida”gi, “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Reglamenti to‘g‘risida”gi Qonunlari va boshqa normativ huquqiy hujjatlar orqali huquqiy asoslantirilgan. Ayniqsa “О‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining va Senati a’zosining maqomi tо‘g‘risida”gi Qonun Qonunchilik palatasi deputatlarining faoliyatlari uchun asosiy tashkiliy hujjat hisoblanadi. Ushbu qonunga muvofiq Qonunchilik palatasi deputatida deputatning shaxsi va vakolatlarini tasdiqlovchi asosiy hujjat bo‘lgan guvohnoma, shuningdek ko‘krak nishoni mavjudligi, u ko‘rsatilgan guvohnoma va ko‘krak nishonidan o‘z vakolatlarining butun muddati davomida foydalana olishi, ushbu guvohnomasi davlat hokimiyati organlariga, mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlariga erkin tashrif buyurish, ularning kollegial organlarining majlislarida qatnashish, davlat organlarining, xo‘jalik boshqaruvi organlarining mansabdor shaxslariga deputatlik so‘rovini yuborishi, deputat o‘z vakolatlarining butun muddati davomida daxlsizlikka ega bo‘lishi, bu huquq u egallab turgan turar-joy yoki ofis binolariga, shaxsiy va xizmat vositalariga ham tegishliligi 260 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2023) / ISSN 2181-1415 belgilangan. Qonunchilik palatasi deputati daxzlik huquqidan О‘zbekiston Respublikasi Bosh prokurorining taqdimnomasiga asosan Qonunchilik palatasi tomonidan ko‘rib chiqilib mahrum qilinishi mumkinligi belgilangan. Bundan tashqari ushbu qonun Qonunchilik palatasi deputatlari uchun bir qator cheklovlarni nazarda tutadi. Masalan, u tadbirkorlik yoki boshqa haq to‘lanadigan faoliyat bilan shug‘ullanishga hokazolarga haqli emasligi, o‘z maqomidan fuqarolarning, jamiyat va davlatning qonuniy manfaatlariga ziyon yetkazadigan tarzda foydalanishi mumkin emasligi belgilangan. Demokratik davlatning muhim xususiyatlaridan biri, o‘zining hokimiyat tuzilmalarini bir-biridan xoli mustaqil bo‘lishidir. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 11-moddasida: “O‘zbekiston Respublikasi davlat hokimiyatining tizimi – hokimiyatning qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo‘linishi prinsipiga asoslanadi”, deya belgilanganligi davlatimiz boshqaruvi demokratik prinsiplarga asoslanganligining yaqqol namunasidir. Darhaqiqat, qonun chiqaruvchi organ davlat mexanizmida asosiy o‘rin tutishi isbot talab qilmaydigan hol. Buning sababi shundaki, u ijro etuvchi hokimiyat amalga oshirishi lozim bo‘lgan va sud hokimiyatining faoliyati uchun qonunchilik asosi bo‘lib xizmat qiladigan umummajburiy talablarni o‘rnatadi. Demokratik islohotlarni chuqurlashtirish Qonunchilik palatasi ishini to‘g‘ri tashkil etish masalalari bilan bevosita bog‘liqdir. Qonunchilik palatasi vakolatlarining samarali bajarilishi ularning faoliyatini to‘g‘ri tashkil etilishini taqozo etadi. Qonunchilik palatasi ishini tashkil qilishning muhim jihatlaridan biri – bu deputatlar o‘rtasida vazifalarning to‘g‘ri taqsimlanishidir. Bunday taqsimotning asosiy maqsadi har bir deputatlarning vazifalarini aniq-tiniq bo‘lishiga erishishdir. O‘zbekistonning konstitutsiyaviy qonunchiligi va boshqa qonun hujjatlari hamda chet el tajribasi shuni ko‘rsatadiki, deputatlarning aholi oldidagi birinchi darajadagi vazifalari quyidagilardan iborat: – “qonunchilik tashabbuskorligi” huquqidan foydalangan holda qonun ijodkorligi bo‘yicha faoliyatini kuchaytirish; – parlament nazorati talablaridan og‘ishmagan holda ijro hokimiyati faoliyati ustidan samarali nazoratni amalga oshirish; – o‘z saylovchilari bilan tizimli ravishda ishlash, ularning kundalik hayotidagi m