Некоторые мнения о нормативных договорах

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматривается понятие нормативного международный договор, договора, его основные признаки и характеристики, нормативный договор, проводится анализ экспертизы нормативных договоров. нормативно-правовой акт, 1 Acting Professor, PhD, Theory of State and Law Department, Tashkent State University of Law. E-mail: o.xusanbayev@tsul.uz Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 6 / ISSN 2181-1415 Республика Узбекистан, Также освещается значение нормативных договоров ратификация, в регулировании общественных отношений и экспертиза, рассматриваются понятия межгосударственных, Конституция, межправительственных и межведомственных нормативных закон. договоров. Статья содержит примеры из действующего законодательства и анализирует существующие проблемы. Normativ shartnoma yakka tartibdagi huquqiy shartnomadan ajralib turishi kerak. Shartnomani tan olish uchun huquq manbai huquqiy normalarni, ya’ni umumiy, nomutanosib xarakterdagi xatti-harakatlar qoidalarini o‘z ichiga olishi va qonun ijodkorligi sub’yektlari tomonidan tuzilishi talab qilinadi. Shu ma’noda, normativ- huquqiy shartnoma bu qonun ijodkorligi akti va maxsus turdagi shartnoma hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘g‘risida”gi Qonunining 6-moddasi rasmiy ravishda 7 turdagi normativ-huquqiy hujjatlarni nazarda tutadi. Shu bilan birga, qonunda ular orasida normativ va xalqaro shartnomalar O‘zbekiston Respublikasida normativ (xalqaro bo‘lmagan) shartnomalarni qo‘llashning murakkabligini ma’lum darajada belgilab berilishi rasmiy sanab o‘tilmagan. O‘zbekiston Respublikasida xalqaro me’yoriy shartnomalar tuzishdan maqsad jamiyat farovonligi va inson huquqlarini ta’minlashdan iborat. Insoniyatning tarixiy tajribasi shuni ko‘rsatadiki, asrlar davomida shakllangan asosiy ma’naviy-axloqiy qadriyatlar va sivilizatsiya jarayonlari natijasida shaxsning asosiy huquqlari konstitutsiya shakliga ega bo‘ldi. Jamiyatimizda inson huquq va erkinliklariga hurmat madaniyatini rivojlantirish borasidagi ishlarni davom ettirishimiz zarur. Bugun hayotimiz Konstitutsiyamizda belgilangan eng muhim maqsadga – inson manfaatlarini har tomonlama ta’minlashga erishishni talab qiladi. Shu bilan birga, davlatimiz Rahbari respublikada fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish borasida amalga oshirilayotgan barcha islohotlarning asosi sifatida “Inson manfaatlari hamma narsadan ustun” degan bosh tamoyilni belgilab berdi. Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi “inson – jamiyat – davlat” degan yangi tamoyilni rivojlantirishga zamin yaratadi. Yuqoridagi strategiyaning mohiyati fuqarolik jamiyati institutlari rolini kuchaytirish, inson huquqlarini himoya qilish, qashshoqlikni kamaytirish, har bir insonni kafolatlangan daromad manbai bilan ta’minlash va barqaror ekologik rivojlanishga erishishdan iborat. O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini tuzish, e’lon qilish, ro‘yxatga olish va saqlash tartibi “O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari to‘g‘risida”gi Qonun bilan belgilanadi. Agar O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasi (qonun) bir nechta xalqaro shartnomalarni ratifikatsiya qilishni o‘z ichiga olgan bo‘lsa, unda bunday qonun loyihasi (qonun) nomsiz moddalarni o‘z ichiga olgan qonun loyihalari (qonunlar) uchun qo‘llaniladigan umumiy qoidalarga muvofiq rasmiylashtiriladi. Ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qonun loyihasida (qonunda) O‘zbekiston Respublikasi xalqaro shartnomasining nomi ushbu xalqaro shartnomaning imzolangan asl nomi bilan mutlaqo bir xil bo‘lishi kerak. Mamlakatda tartibga soluvchi shartnomalarning o‘ziga xosligi, ular tuziladigan mavzu juda keng. 90 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 6 / ISSN 2181-1415 Quyida amal qilish darajasi bo‘yicha normativ shartnomalar misollari keltirilgan. Yuqorida aytib o‘tganimizdek, tartibga soluvchi shartnomalar tuzilishi mumkin bo‘lgan shartnomalarning maxsus turidir: • davlat nomidan – davlatlararo shartnomalar; • hukumatlar nomidan – hukumatlararo shartnomalar; • davlat organlari o‘z vakolatlari doirasida – idoralararo shartnomalar. Ushbu turdagi normativ shartnomalarning predmeti va xususiyatlari haqida aniqroq ma’lumot olish uchun ularning turlarini ko‘rib chiqish lozim. Davlatlararo tartibga soluvchi shartnomalar maxsus huquqiy hujjatlar bo‘lib, ularning sub’yektlari o‘z vakillari, odatda prezidentlar tomonidan taqdim etilgan davlatlardir. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi bilan Bolgariya Respublikasi o‘rtasida fuqarolik ishlari bo‘yicha huquqiy yordam to‘g‘risidagi shartnoma (2004-y.)*. Hukumatlararo tartibga solish shartnomalari – o‘z vakillari, qoida tariqasida, bosh vazirlar yoki oliy davlat hokimiyati organlarining boshqa vakillari (hukumat shakliga qarab) davlat hukumatlari tomonidan faoliyat yuritadigan maxsus huquqiy hujjatlar. Ushbu normativ shartnomalarning namunalari: – Rossiya Federats