Парламентское участие в обеспечении национальной безопасности: теория и практика

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада парламент тарихи, хусусан унинг парламент, юзага келиш босқичлари, ривожланиш тенденциялари, бу Қонунчилик палатаси, йўналишдаги хорижий мамлакатларнинг тажрибаси, Сенат, шунингдек, миллий хавфсизликни таъминлаш бўйича миллий хавфсизлик, парламент институти, парламентнинг роли ҳақида сўз боради. Шу билан бирга, парламент назорати. миллий хавфсизликни таъминлаш йўналишида Ўзбекистондаги мавжуд муаммолар ва уларнинг ечимлари, миллий хавфсизликни таъминлаш йўналишидаги замонавий усул ва механизмлар ҳақида баён этилган. 1 PhD, Higher School of Strategic Analysis and Forecasting of the Republic of Uzbekistan. E-mail: samsmith99@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 6 (2023)/ ISSN 2181-1415 Парламентское участие в обеспечении национальной безопасности: теория и практика АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье говорится об истории парламента, в Парламент, частности об этапах его возникновения, тенденциях Законодательная палата, развития, опыте зарубежных стран в этом направлении, а Сенат, также о роли парламента в обеспечении национальной национальная безопасность, безопасности. Действительно, парламент играет важную институт Парламента, роль в поддержке демократических традиций и процесса контроль Парламента. гражданского контроля, обеспечивая бесперебойное функционирование институциональной системы государственного управления. На ряду с этим, описываются имеющиеся проблемы касательно обеспечения национальной безопасности и пути их решения, а также современные методы и механизмы по обеспечению национальной безопасности в Узбекистане. Инсоният тарихининг бир неча минг йиллик тажрибаси шуни тасдиқлайдики, давлатнинг ривожланишида ҳокимиятнинг оқилона йўлга қўйилганлиги ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Хусусан, айнан давлат ҳокимиятининг қайси йўналишда, кимлар томонидан ва қай йўсинда амалга оширилиши кўп жиҳатдан мамлакат ва аҳоли тақдирини белгилаб келган. Доим давлат ҳокимияти масаласини тадқиқ қилиш илмий изланувчилар ва амалиётчилар учун жуда қизиқ мавзулардан бири бўлган. Жумладан, профессор З.М. Исломовнинг фикрича, “ҳокимият масалалари ҳеч қачон сиёсий майдондан четда бўлмаган ва ҳар қандай ҳолларда ҳам ўз долзарблигини йўқотмаган” [1]. Таниқли олим А.Б. Барихин томонидан тузилган юридик луғатда, ҳокимиятга – нуфуз, ҳуқуқ, зўрлик ва ҳоказолар орқали ўз иродасини амалга ошириш, одамлар фаолияти ва юриш-туришига ҳал қилувчи таъсир кўрсатиш қобилияти ва имкониятида намоён бўладиган ва камида икки киши ўртасида юзага келадиган ижтимоий муносабат тури сифатида таъриф берилади [2]. Ҳокимият ресурсларининг аҳамиятини таъкидлаган ҳолда, кучга асосланган ресурсларнинг давлат ҳокимиятини таъминлашдаги ўрни ва роли ҳал қилувчи аҳамиятга молик эканлигини кўрсатиш зарур. Бундай ресурслар сирасига турли қуроллар ва жисмоний мажбурлаш аппарати бўлган армия, милиция, хавфсизлик хизмати, суд ва прокуратура органлари киради. Ўз навбатида ҳокимиятлар бўлиниши принципи ўз манбасига кўра ягона бўлган давлат ҳокимиятининг қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимиятларига бўлинишига асосланади. Ягона ҳокимиятнинг бундай бўлиниши ҳокимият соҳасида бўлиши мумкин бўлган суиистеъмол ҳолатларининг олдини олишга, ҳокимият тармоқларининг самарали ва баҳамжиҳат ишлашини таъминлашга ҳамда ҳар бир ҳокимият тармоғининг бошқаси ўз ваколати доирасида фаолият олиб бораётганлигини назорат этиб бориш ва бундай ҳолатга йўл қўймаслигини тақозо этади. Парламент демократияси ривож топган қатор мамлакатларда ҳар бир ҳокимиятнинг ваколат доираси нисбатан мукаммал белгиланган бўлиб, унга бошқаси “бостириб” киролмайди [3]. Ҳар бир давлат ҳокимияти органининг 108 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 6 (2023)/ ISSN 2181-1415 миллий хавфсизликни таъминлашда ўрни бўлиб, улар ўз функцияларини амалга ошириш орқали керакли натижада, яъни давлат ва жамият фаровонлигига эришилади. Қонунчилик ҳокимияти хавфсизликни таъминлашга қаратилган норматив-ҳуқуқий асосни яратиб, уни мукаммаллаштириш ишларни ташкил этса, ижро органлари мазкур нормаларининг сўзсиз амалга оширилишини таъминлайди. Суд органлари мазкур қонун-қоидалар бузилган тақдирда тегишли чора кўриш масаласини ҳал этади. Шу сабабли давлат ҳокимияти тузилмалари ўзаро ҳамкорликда, бир-бирини тийиб, мувозанатда сақлаш чораларини кўрган ҳолда фаолиятини йўлга қўйиши жуда муҳим ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг Мудофаа ва хавфсизлик масалалари қўмитасининг 2021 йил 1 июнь санасидаги фаолиятига доир ахборотида қуйидагилар мудофаа ва хавфсизлик соҳасининг асосий субъектлари сифатида келтирилган: – Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлиги; – Ўзбекистон Республикаси Миллий гвардияси; – Ўзбекистон Республикаси Фавқулодда вазиятлар вазирлиги; – Ўзбекистон Республикаси Президенти давлат хавфсизлик хизмати; – Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги; – Ўзбекистон Республикаси Давлат хавфсизлик хизмати; – Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазир