К вопросу сельскохозяйственного налога в Узбекистане в годы советской власти (по материалам Ферганской области, 1945-1953 гг.)

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Иккинчи жаҳон урушидан кейинги йилларда Иккинчи жаҳон уруши, Ўзбекистон қишлоқ хўжалигида жорий қилинган солиқ ва Ўзбекистон қишлоқ мажбуриятлар масаласи Фарғона области мисолида таҳлил хўжалиги, этилган. Совет ҳокимиятининг солиқ қонунчилиги солиқ сиёсати, солиқ қонунчилиги, моҳияти, қишлоқ аҳолиси учун жорий қилган солиқ ва қишлоқ хўжалик солиғи, турли тўловлари бўйича маълумотлар умумлаштирилган. солиқ ставкалари, натурал мажбуриятлар, колхоз, колхозчи, якка деҳқон хўжалиги. 1 Teacher, Social Sciences Department of Andijan State Institute of Foreign Languages. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2023) / ISSN 2181-1415 К вопросу сельскохозяйственного налога в Узбекистане в годы советской власти (по материалам Ферганской области, 1945–1953 гг.) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье на примере Ферганской области анализируется Вторая мировая война, проблемы налогов и повинностей, введенных в сельское сельское хозяйство хозяйство Узбекистана в годы после Второй мировой Узбекистана, войны. Обобщены сведения о сущности налогового налоговая политика, налоговое законодательства советской власти, налогах и различных законодательство, платежах, введенных для сельского населения. сельскохозяйственный налог, налоговые ставки, натуральные повинности, колхоз, колхозник, индивидуальное хозяйство. Иккинчи жаҳон урушидан кейинги ҳаёт ҳақиқатлари совет мамлакатидаги солиқ сиёсатини тубдан ўзгартиришни тақозо этар эди. Чунки, уруш йилларида оддий аҳоли, солиқ тўловчилар моддий жиҳатдан жуда оғир аҳволга тушиб қолган эдилар. Аммо урушдан кейин ҳам уруш туфайли вайрон бўлган халқ хўжалигини тиклаш учун солиқлар янада муҳим аҳамият касб этиши аниқ эди. Бироқ СССР Олий Совети Президиумининг 1945 йил 6 июлдаги фармонига биноан, биринчи навбатда мудофаа корхоналари ишчилари ва хизматчилари иш ҳақи бўйича ҳарбий солиқ тўлашдан озод қилинди. Лекин қишлоқ аҳолиси учун ҳарбий солиқ 1946 йил бошларигача сақлаб қолинди [1]. Қишлоқларда нақд пул тўловларини камайтириш зарурати совет давлати бошқарув идораларида ҳар доим кун тартибидаги масала бўлган. Шунга кўра, СССР Молия Халқ Комиссарлиги солиқлар ва йиғимлар бошқармаси бошлиғининг 1945 йил 28 октябрдаги меморандумида жорий бозор нархлари ва деҳқон хўжаликлари рентабеллигининг расмий ставкалари таққосланади. Бунга кўра, 1944–1945 йилларда ўртача бозор нархларининг бир неча марта пасайганини кўриш мумкин. Хусусан, колхоз бозорларида, шунингдек, якка деҳқон хўжаликларининг рентабеллигини қайта ҳисоблаш зарурлиги эътироф этилади. Ҳисоб-китобларга кўра, 1943 йилдаги даромад ставкалари реал бозор нархларига тўғри келмаган, бу даромаднинг катта қисмидан асосан деҳқонлар фойдаланган. Бунинг асосий сабаби – солиқ юкининг оғирлиги туфайли озиқ-овқат маҳсулотлари етказиб беришнинг бир вақтнинг ўзида ўсиши, шунингдек, ўз озиқ- овқат базасининг ривожланиши туфайли шаҳар аҳолиси талабининг пасайиши эди [2. Б. 65]. 1946 йилда ҳисобланган даромад ставкалари қонунга мувофиқ пасайтирилди. Бироқ, бу меъёрларни қайта кўриб чиқиш бозор конъюнктурасига мос келмас, бу нафақат ҳар йили, балки мавсумга қараб ҳам ўзгариб турар эди. 1946–1947 йиллардаги қурғоқчилик ва қишлоқ хўжалик экинларидан мўлжалдаги ҳосилнинг олинмаслиги натижасида айрим ҳудудларда озиқ-овқат тақчиллиги юзага келди, бу эса оғир солиқ сиёсати билан бирга очарчиликка сабаб бўлди [3. Б. 236]. 69 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2023) / ISSN 2181-1415 1945–1953 йилларда колхоз аъзоларига нисбатан татбиқ этилган солиқ сиёсатида қуйидаги тенденцияларни кузатиш мумкин: солиқ ставкаларининг ўсиши; ҳисобланган рентабеллик ставкаларининг нархлар даражаси ва реал ўсиш билан таққосланмайдиган ўсиши; даромад, даромад солиғини ошириш ва аҳоли учун имтиёзли шарт-шароитларни камайтириш. Урушдан кейинги даврда колхозларнинг реал ҳолатини ҳисобга олмаган пул солиғи юкининг умумий ортиши ҳукуматнинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини колхоз бозорларида сотишни рағбатлантиришга интилиши билан изоҳланади. Урушдан кейинги йилларда пул маблағларидан ташқари, қишлоқ хўжалик маҳсулотларини давлатга етказиб бериш бўйича натурал мажбуриятлар ҳам ўзгаришсиз давом этди. 1945 йилда ҳукумат немис-фашист босқинидан озод қилинган ҳудудларда чорвачилик маҳсулотларидан натурал мажбуриятлар йиғиш тартибини қайта тиклади. Бу каби мажбуриятлар мамлакатнинг бошқа минтақаларидаги, жумладан Ўзбекистон ССРдаги колхозлар ва якка деҳқон хўжаликлари учун ҳам алоқадор бўлди. Натурал мажбуриятлар битта якка деҳқон хўжалиги учун 40 килограмм гўшт, 75 дона тухум ва 150 литр сут ҳисобида белгиланган эди [4. Б. 144]. Урушдан кейинги биринчи йилда натурал мажбурият соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий тамойилларини кўрсатувчи муҳим маълумотларни СССР Гўшт ва сут саноати халқ комиссарлигининг 1945 йил 28 мартдаги йўриқномасидан топишимиз мумкин. Унда биринчидан, гўшт ва тухум мажбуриятининг экинзор ернинг ҳар гектари ҳисобига мажбурий етказиб бериш тамойилини т