Нравственные идеи в «Авесто»

Аннотация

Калит сўзлар: Марказий Осиёда қадимдан маънавий- ахлоқий ғоялар ва Авесто, таълимотлар қадрланиб, эъзозланиб келинган. Шу сабабли Вандидод, Марказий Осиёда маънавият, таълим-тарбия, ахлоқий Ясна, қадриятлар алоҳида эъзозланиб, ундан ёш авлод Аҳура Мазда, Ахриман, тарбиясида, фарзандларнинг маънавий етук инсонлар Зардушт, бўлиб вояга етишлари учун ушбу меросдан фойдаланишга Ҳотлар, эътибор берилган. Аждодларимизнинг бебаҳо тарихий ахлоқ, мероси “Авесто”да жамиятдаги барқарорликни тарбия, таъминлашда ахлоқий ғояларнинг ўрни катта эканлигига маънавият, ғоя, эътибор қаратилган. Ушбу мақолада бой маънавий эзгулик, меросимиз “Авесто”да илгари сурилган ахлоқий ғояларнинг яхшилик. бугунги кундаги аҳамияти ҳақида сўз юритилади. 1 Assistant, Department of Humanities and Law, Tashkent State Agrarian University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 Нравственные идеи в «Авесто» АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Духовно-нравственные идеи и учения издавна ценятся Авеста, в Центральной Азии. Поэтому в Центральной Азии высоко Вендидад, ценятся духовность, образование и нравственные ценности, Ясна, и уделяется внимание использованию этого наследия Ахура Мазда, Ахриман, в воспитании подрастающего поколения, чтобы дети росли Зардушт, духовно зрелыми людьми. Бесценное историческое Хотлар, наследие наших предков, «Авеста», подчеркивает роль мораль, нравственных представлений в обеспечении стабильности воспитание, в обществе. В данной статье рассматривается актуальность духовность, идея, нравственных идей, выдвинутых в «Авесте», нашем богатом доброта, духовном наследии. благонравие. КИРИШ “Авесто” Марказий Осиё халқларининг маънавий маданиятининг қарор топиши ва ривожланишини ўрганиш учун бебаҳо манбадир.Бу буюк тарихий обиданинг бугунги кундаги бебаҳо аҳамияти тўғрисида Республикамизнинг Биринчи Президенти Ислом Каримов “Юксак маънавият- енгилмас куч” номли китобида ёзганидек,-“Ота-боболаримизнинг асрлар давомида тўплаган ҳаётий тажрибаси, диний, ахлоқий, илмий, адабий қарашларини ифода этадиган бу каби тарихий ёдгорликлар орасида бундан қарийб уч минг йил муқаддам Хоразм воҳаси ҳудудида яратилган, “Авесто” деб аталган бебаҳо маънавий обида алоҳида ўрин тутади. Бундай ўлмас осори атиқалар бу кўҳна ўлкада, бугун биз яшаб турган тупроқда қадимдан буюк маданият мавжуд бўлганидан гувоҳлик беради”. Зардуштийлик ахлоқининг ўзига хос хусусиятларидан бири шундан иборатки, “Авесто”даги кўпгина ахлоқий-этик тушунчалар инсоний тус берилган абстарция шаклида баён этилади. Худди яхши фикр-Аҳура Мазданинг атрибути ва ёвуз фикр Аҳриманнинг атрибути бўлгани каби Аҳриманнинг атрофидаги бошқа ёвуз иблислар орасида биринчи ўринни эгалловчи Ако Мана махлуқ сифатида фараз қилинади. Ёвуз руҳлар – девлар, жинлар, иблис ва бошқалар – гуноҳлар, адашишлар, иллатларнинг инсоний шаклда берилишидир. Бу ҳол кишилар тасаввурларини бутун Коинотга кўчириш билан алоқадор бўлиб, Коинотда кучлар муттасил равишда қутбларга ажралиб туради, яъни саховатли тангрилар ва руҳлар, ёвуз тангрилар ва руҳлар билан доимо тўқнашиб турадилар. “Авесто”даги ахлоқ-одоб ғоялари қуйидаги учликда: Гумата(humata – Яхши фикр), Гукта (Huckta – Яхши сўз), Гваршта(hvarsta – Яхши иш)да ифодаланган. “Мен яхши фикр, яхши сўз, яхши ишга шон-шавкат бахш этаман”. “Мен яхшиликдан иборат Мазда қонунига шон-шавкат бахш этаман” (“Ясна”, 14), деб таъкидлайди Аҳура Мазда. Инсоннинг фикри, унинг сўзлари ва ишларига бир-бирига қарама- қарши икки куч: Воху Мана (“эзгу фикр”) ва Ако Мана (“Ёвуз фикр”) таъсир кўрсатади. Барча фикрлар, сўзлар ва ишлар ичида аслида Эзгулик ва Ёвузлик ётади” (“Ясна”, 30). “Яхши фикр” деганда, деб ёзади А.О. Маковелъский, илоҳий қонун руҳидаги, яқин кишисига меҳрибон бўлиш, муҳтожлик ва хавф- хатар остида қолганда кўмаклашишга шайлик, ёвузликка қарши, кишилар бахт ва саодати учун фаол 214 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 курашишга шайлик, ҳамма билан аҳил ва тотувликда яшаш, дўстликка нисбатан мусаффо фикрда бўлиш ғоялари тушунилади. Инсон ўз фикр- хаёлида бошқаларга ҳасад қилмаслиги лозим, яхши ниятли киши дарғазаб бўлмайди ва жаҳолатга берилмайди, чунки бундай ҳолатда у яхши ниятини йўқотади, бурч ва адолатни унутади ва ножўя ҳаракатлар қилади”. Шу ўринда профессор Й. Жумабоевнинг қуйидаги фикрларига қўшилиш мумкин. “Қадимий кишиларнинг, деб ёзади Й. Жумабоев, фикрлар, сўзлар ва ишлар дунёсини бир- биридан фарқ қилишларини асосий илоҳий тартиб сифатидаги учликдан иборат деб тушуниш ҳақиқатга зид бўлур эди, чунки дунёнинг учликдан иборат деб талқин этилиши – илк содда тасаввурларнинг анча кейин пайдо бўлган маҳсулидир. Ўз-ўзини англашнинг ривожи жараёнида ўзида фикрлаш, гапириш ва ҳаракат қилиш лаёқатини пайқаган қадимий одам айни шу вақтда мазкур лаёқатлар аслида унинг ўзиники эканлигини хаёлига ҳам келтира олмайди ва шу боисдан уларни ўзидан ажратиб ташлайди ҳамда ноинсоний тус беради”. “Авесто”даги учликнинг ҳақиқий манбал