Правильный отбор по боксу как успешный фактор психологической подготовки

Аннотация

Ключевые слова: В статье анализируется влияние социально- спорт, психологических факторов в боксе. 1 Scientific applicant, Tashkent State Pedagogical University Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2023) / ISSN 2181-1415 бокс, отбор, фактор, тренер, группа Kirish. Sport mashg‘ulotlarining psixologik xususiyatlari har bir sport turining o‘ziga xos jihatlariga bog‘liq. Turli xavfli raqiblar ishtirokidagi ko‘p kunlik murakkab va shiddatli turnirlarda muvaffaqiyatli ishtirok etish uchun bokschidan bir qator texnik-taktik sifatlar, jismoniy ko‘rsatkichlar, yuqori darajadagi psixologik tayyorgarlik talab etiladi. Bokschining psixologik tayyorgarligi, birinchi navbatda, kognitiv funksiyalarning rivojlanish darajasi, zarbalar masofasi va vaqtini his qilish, ringdagi yo‘nalish, reaksiya tezligi, raqibning xatti-harakatlarini oldindan aytish qobiliyati, diqqat, taktik fikrlash, ikkinchidan, sportchining psixologik holatiga bog‘liqdir. Sportchining optimal psixologik tayyorgarligi bilan yuqoridagi sifatlar va psixologik tayyorgarlik yuqori darajada rivojlanadi. Bu narsalar o‘ziga ishonch, jangning oxirigacha kurashib, g‘alabaga intilish, jang oldidan qo‘yilgan maqsadga erishish uchun barcha kuchlarni sarflash qobiliyati, aqliy qat’iyatning muhimligi bilan ajralib turishi mumkin. Umuman olganda, psixofiziologik va psixologik mezonlardan foydalangan holda muvaffaqiyatni bashorat qilish ko‘proq mos keladi, ammo bu mezonlar amalda qo‘llanilmaydi. Shu bilan birga, har bir sport turining o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, sportchilarning muvaffaqiyatini bashorat qilishning differensial psixologik mezonlari zarur. Kurash murakkab sport turi bo‘lib, sportchilarning jismoniy va aqliy imkoniyatlariga turli xil talablar qo‘yadi hamda jangovar sport turlarini bashorat qilish va tanlash sport psixologiyasining juda dolzarb va istiqbolli vazifasidir. Adabiyotlar tahlili va metodologiya. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, bashorat qilish ob’yekt va aqliy faoliyatning ma’lum bir vaqtning o‘zida inson faoliyatining kelajakdagi natijalari haqida tasavvurni shakllantirishga qaratilgan sifatlarini diagnostika qilish tartibi sifatida belgilanishi mumkin. Sportchilarning raqobatbardosh muvaffaqiyatlarini bashorat qilish ularning tayyorgarlik tizimining tarkibiy qismlaridan biridir. Sport faoliyatida prognozlash muayyan ko‘rsatkichning muvaffaqiyatini, raqobat davridagi chiqishlarning muvaffaqiyatini, butun sport karyerasi davomida chiqishlarning muvaffaqiyatini bashorat qilishga qaratilgan. Sportda prognozlash natijalariga ko‘ra, sportchilarni seleksiya qilish va ularni sportga yo‘naltirish mumkin. Bunday prognozlash ularning ma’lum bir sport turi uchun muhim bo‘lgan sport fazilatlarini ifodalash asosida amalga oshiriladi. Bu borada V.M. Volkov, V.P. Filin, E.P. Ilyin, B.A. Vyatkin, V.L. Marishchuk, Y.M. Bludov, L.K. Serova, A.N. Nikolaev, N.B. Stambulovalar tadqiqotlar olib borgan. Seleksiya jarayonining dastlabki bosqichida murabbiylar boksning o‘ziga xos xususiyatlariga mos keladigan yangi talabgorlarning qobiliyatlari va imkoniyatlarini aniqlashga harakat qiladi. Sport qobiliyati-bu tug‘ma va orttirilgan jismoniy va ruhiy fazilatlarning qulay kombinatsiyasi, shuningdek, sportchilarning mashg‘ulot jarayonida ushbu fazilatlarni tez va samarali rivojlantirish qobiliyati. Sport qobiliyati tushunchasi, shubhasiz, mukammal sog‘liq va tananing ma’lum anatomik va fiziologik xususiyatlarini o‘z ichiga oladi. Yuqoridagi fazilatlar bir-biri bilan chambarchas bog‘liq va qisman boshqasi bilan qoplanishi mumkin. 243 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2023) / ISSN 2181-1415 A. S. Punining ta’kidlashicha, psixologik barqarorlikning strukturasi juda rivojlangan bo’lib, ongli, emotsional va irodaviy funksiyalar majmuasidan iborat. Uning fikricha, “sportchining musobaqaga tayyorgarligi uning o‘z qobiliyatiga ishonishida, o‘zini ko‘rsatishga va g‘alaba qozonishga intilishida, hissiy qo‘zg‘alishning optimal darajada bo‘lishida, har xil qarshiliklarga bardosh bera olishida, uning xatti-harakati, o‘z kuchini erkin nazorat qila olishida jamlanadi”. G.M.Gagaeva esa tayyorlik holati tushunchasiga birmuncha boshqacha yondashadi, ya’ni uning fikricha, u inson tanasi tizimining afferent va efferent darajalari va emotsional- irodaviy sifatlari bilan tavsiflanadi. Maxsus ruhiy jarayonlarning rivojlanish darajasi bokschining ringdagi xatti-harakatlarida, ko‘pincha maxsus mashg‘ulotlar davomida yaxshilangan sportchining tabiiy qobiliyatining samarali rivojlanishida namoyon bo‘ladi. Sportchining musobaqalarga tayyorlik holati tushunchasi sifatida uning musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok etishi tushuniladi. Ko‘pchilik sport psixologlari sportchining psixologik tayyorligini musobaqalar sharoitida turli xil ekstremal holatlar ta’sirida yuzaga kelgan vaziyatlarda o‘z imkoniyatlaridan kelib chiqib optimal ravishda qarorlar qabul qilishi, o‘z h