Конституционно-правовой статус Комитета конституционного надзора Республики Каракалпакистан

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Қорақалпоғистон Республикаси Конституциявий суд, Конституциявий назорат қўмитасининг конституциявий Конституциявий назорат ҳуқуқий асослари, унинг ваколатлари ва фаолиятини қўмитаси, ташкил этиш тартиби, қўмитада кўриб чиқиш учун конституциявий қонунлар, масалалар киритиш ҳуқуқига эга ваколатли органлар, қонуности ҳужжатлари, Конституциявий назорат қўмитаси аъзоларини сайлаш қонунларга мувофиқлик, тартиби кўриб чиқилган. норматив-ҳуқуқий ҳужжат, ҳукумат қарорлари. 1 Karakalpak State University. Nukus, Uzbekistan. E-mail: kurbanbaeva.aytgul@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 Конституционно-правовой статус Комитета конституционного надзора Республики Каракалпакистан АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются конституционно-правовые Конституционный Суд, основы Комитета конституционного надзора Республики Комитет Каракалпакстан, порядок организации его полномочий и конституционного деятельности, уполномоченные органы, имеющие право надзора, конституционные законы, вносить вопросы на рассмотрение в Комитет, а также подзаконные акты, порядок избрания членов Комитета. соблюдение законов, нормативно-правовые документы, постановления правительства. Ислоҳотлар қайси соҳада бўлмасин кўп қиррали ва узоқ давом этадиган жараён бўлиб, унда ижтимоий-сиёсий барқарорлик ҳамда олиб борилаётган ислоҳотларнинг сифати ва самараси кўп жиҳатдан мукаммал ҳуқуқий базанинг яратилганлигига боғлиқдир. Шу боис, мамлакатимизнинг мустақил равишда ижтимоий-сиёсий, ижтимоий-иқтисодий, гуманитар ривожланиши учун ҳуқуқий пойдевори яратилиб, давлатнинг моҳияти ва мақсадини белгилаб берувчи ҳуқуқий нормалар йиғиндиси шаклланди. Қонунчилик бу давлат органларининг, мансабдор шахсларнинг, жамоат ташкилотларининг, шунингдек фуқароларнинг фаолиятидаги асосий принципларидан биридир. Зеро, қонунчилик ва тартиб ўрнатилган шароитда ҳуқуқни амалга ошириш жамиятдаги ҳуқуқ-тартиботни таъминлаб беради. Қонунчилик кенг маънода қонунчилик фаолияти билан шуғулланувчи орган томонидан қабул қилинадиган ҳужжатлар, шунингдек, қонуности ҳужжатлари мажмуи, тор маънода эса, фақат қонун чиқарувчи орган томонидан қабул қилинадиган ҳужжатларнинг йиғиндисидир [1]. Ўзбекистонда истиқлол йилларида янги қонунчилик тизимини яратиш бир неча муҳим йўналишлар бўйича амалга оширилмоқда: биринчи йўналиш: давлат қурилишининг ҳуқуқий асосларини яратиш; иккинчи йўналиш: янги иқтисодий муносабатлар ва энг аввало мулкий муносабатлар ҳамда эркин тадбиркорлик фаолияти учун асос яратувчи бозор қонунчилиги тизимини шакллантириш; учинчи йўналиш: инсоннинг конституциявий ва юридик ҳуқуқларини, аҳолини ижтимоий кафолатлаш ва ижтимоий қўллаб-қувватлашни таъминловчи қонунчиликни яратиш; тўртинчи йўналиш: миллий ўзликни сақлаш, тил, таълим ва маданий меросни сақлашга қаратилган зарур қонунчилик; бешинчи йўналиш: Ўзбекистонни халқаро муносабатларнинг тенг ҳуқуқли субъектлигини белгиловчи ҳуқуқий асосни яратиш [2]. 201 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 Янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасида “Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади” [3], деб мустаҳкамланди. Қорақалпоғистон Республикаси Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси устунлигини сўзсиз тан олади. Бу Қорақалпоғистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг нормалари ва моддаларига мос тушишида намоён бўлади. Шу асосда юқоридаги бешта йўналишни Қорақалпоғистон Республикасида янги қонунчилик тизимини яратишдаги муҳим йўналишлар деб кўрсатиб ўтиш мумкин. Қорақалпоғистон қонунчилиги иерархияси қуйидагича: Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон Республикаси Конституциялари; конституциявий қонунлар, қонунлар (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ва Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси томонидан қабул қилинган); Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари, ҳукумат қарорлари (Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ва Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши томонидан қабул қилинган); маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг қарорлари. Бу ерда чиқарилаётган қонун ва қонуности ҳужжатлари Конституцияга мослиги талаб этилади. Бунинг устидан назоратни Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди ва Қорақалпоғистон Республикасининг Конституциявий назорат қўмитаси таъминлайди. Шу ўринда айтиб ўтиш керакки, Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон Республикасининг Конституцияси ва қонунлари муносабатини тўғри таъминлашда Ўзбекистон Республикаси Конституциявий суди муҳим роль ўйнайди. Конституциявий суднинг вазифаларини белгиловчи Ўзбекистон Республикаси Конституциянинг 133-моддаси 4-бандида: “Қорақалпоғистон Республикаси