Вопросы использования электронной демократии в общественно-политических процессах в жизни общества

Аннотация

Калит сўзлар: Mazkur maqolada fuqarolarning ijtimoiy-siyosiy jarayonlarda fuqarolik jamiyati, ishtiroki, elektron demokratiyaning mazmun-mohiyati, ijtimoiy elektron demokratiya, masalalar muhokamasi va qarorlar qabul qilish, fuqarolarning elektron platforma, siyosiy siyosiy faolligini oshirishda axborot kommunikatsion ishtirok, demokratiya turlari, texnologiyalar hamda onlayn platformalarning o‘rni, ijtimoiy-siyosiy jarayonlar fuqarolarning siyosiy jarayonlardagi siyosiy ishtiroki kabi masalalar to‘g‘risida ma’lumot berilgan. 1Doctor of Philosophy, Associate Professor, Head of Department, Institute for the Development of Vocational Education, Ministry of Higher Education, Science and Innovation of the Republic of Uzbekistan. E-mail: sherikshox@bk.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2023) / ISSN 2181-1415 Вопросы использования электронной демократии в общественно-политических процессах в жизни общества АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматривается участие гражданское общество, граждан в общественно-политических процессах, электронная демократия, сущность электронной демократии, обсуждаются электронная платформа, политическое участие, вопросы социальных решений и принятия решений, а типы демократии, также рассматривается роль информационно- общественно- коммуникационных технологий и онлайн-платформ в политические процессы увеличении политической активности граждан и их участии в политических процессах. Bugungi kunda jamiyat hayotidagi amalga oshirilayotgan ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar va islohotlar fuqarolarning faol bo‘lishiga ham sabab bo‘lmoqda. Mamlakatimizda Yangi O‘zbekistonni barpo etishning zarur siyosiy-huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy va ilmiy-ma’rifiy asoslari yaratildi. Shuningdek, Qonun ijodkorligi va parlament nazoratini amalga oshirishning amaldagi mexanizmlarini samaradorlik nuqtai nazaridan qayta ko‘rib chiqish, mazkur jarayonlarda fuqarolarning ishtirokini ta’minlash orqali jamoatchilikning davlat boshqaruvidagi tashabbuskorligini oshirish, “Elektron parlament” doirasida deputatlarni o‘z saylovchilari bilan, senatorlarni hududlardagi fuqarolar bilan bog‘lash, ular bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot olib borish, saylovchilarni qiynayotgan muammolarni muhokama qilish va hal etish jarayonini raqamlashtirish kabi masalalar keyingi besh yillikda ustuvor vazifalar sifatida belgilandi . Fuqarolarning ijtimoiy-siyosiy jarayonlardagi ishtiroki odatda demokratiyaning hayotiy yo‘nalishi sifatida ko‘rsatiladi. Keyingi yillarda demokratik islohotlarni chuqurlashtirish va mamlakatni modernizatsiya qilishda siyosiy partiyalarning rolini yanada kuchaytirish maqsadida vakillik organlariga saylovning aralash (majoritar- proporsional) tizimini joriy qilish masalasi ham davlat va jamiyat oldidagi ustuvor vazifa sifatida belgilangan bo‘lib , bu jarayonlarga bugungi kundagi elektron demokratiyani rivojlantirish orqali o‘tish maqsadga muvofiqdir. Jamiyatdagi muhim bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy masalalarda elektron demokratiyaning o‘z o‘rni bor, xususan: ijtimoiy-siyosiy jarayonlarda ovoz berish amaliyoti - elektron demokratiyani tatbiq etishdagi muhim muammolardan biri bu internet-saylov tizimlari xavfsizligini ta’minlashdir. Muhim masalalar bo‘yicha fuqarolarning ovozlarini o‘zgartirishi yoki taqiqlashi mumkin bo‘lgan virus va zararli dasturlarning potensial aralashuvi, agar kiberxavfsizlikka tahdidlar saqlanib qolsa, elektron demokratiyaning keng miqyosda qabul qilinishiga to‘sqinlik qiladi. Elektron ovoz berish natijasida saylovlarda qonuniylikka ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan bir qancha amaliy muammolar kelib chiqadi. Misol uchun, elektron ovoz berish mashinalari jismoniy aralashuvlarga nisbatan zaif bo‘lishi mumkin, chunki ular ko‘pincha saylovlar oldidan qarovsiz qolib ketadi va bu ularni buzilishiga sabab bo‘ladi. Bu masala Niderlandiyada 2017-yildagi saylov ovozlarini qo‘lda sanash qaroriga olib keldi. Bundan 142 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2023) / ISSN 2181-1415 tashqari, AQShning ko‘plab shtatlarida qo‘llaniladigan “To‘g‘ridan-to‘g‘ri elektron yozish”(DRE) tizimlari tezda eskiradi va nosozliklarga sabab bo‘ladi. Nyu-Jersidagi ba’zi DRElar ovozlarni noto‘g‘ri sanab, saylovchilarning xabarisiz kutilmagan nomzodlar uchun ovoz berishiga olib kelgan. Tadqiqot shuni ko‘rsatganki, bu nomuvofiqliklar ushbu maxsus mashina orqali keng tarqalgan. Elektron ovoz berishning saylovchilar faolligini oshirish potensialiga qaramay, DREda qog‘oz izining yo‘qligi kuzatilmaydigan xatolarga olib kelishi mumkin, bu esa raqamli demokratiyada uning qo‘llanilishiga putur yetkazishi mumkin bo‘lgan sabablardandir. Hukumat faoliyatining ochiqligi va foydalanish imkoniyati - mobil xabar almashish, mikro-blog xizmatlari va bloglar orqali davlat va uning idoralari umumiy manfaatlar va muammolarga ega bo‘lgan fuqarolarga ma’lumotlarni tarqatadi. Misol uchun, ko‘plab hukumat vakillari (jumladan, Rod-Aylend shtati