Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Археоботанические исследования в Ташбулаке
Farkhod MAKSUDOV
Общество и инновации · 4 · 359-369 · 2023
Аннотация
Калит сўзлар: Мақолада Жиззах вилоятининг тоғли теграларида Тошбулоқ, жойлашган Тошбулоқ археология ёдгорлигида олиб археоботаника, борилган археоботаник изланишлар натижалари ҳақида шаҳарлашув, мулоҳазалар билдирилган. Тошбулоқ шаҳарчаси “кўчманчи урбанизми”. Қорахонийлар давлатининг кўчманчи тоғли теграсида вужудга келган ва ўзига хос шаҳар анъаналари шаклланган марказларидан бири бўлган. Қазишмалар давомида аниқланган ўсимлик қолдиқларининг лаборатория таҳлиллари ушбу шаҳарча аҳолиси кундалик турмушида истеъмолда бўлган ўсимликлар борасида муҳим натижаларни тақдим этди. 1 Doctor of History, National Center for Archeology of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Археоботанические исследования в Ташбулаке АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье комментируются археоботанические Ташбулак, исследования, проведенные на археологическом археоботаника, памятнике Ташбулак, расположенном в горных районах урбанизация, Джизакской области. Город Ташбулак возник в горном “кочевой урбанизм”. кочевом районе Караханидского государства и был одним из центров формирования собственных городских традиций. Лабораторные анализы остатков растений, найденных во время раскопок, дали важные результаты относительно растений, используемых в повседневной жизни жителей этого города. КИРИШ Тошбулоқ ёдгорлигининг денгиз сатҳидан 2100 метр баландликда ўрин олиши унинг археоботаник хусусиятларини белгилайди. Бу ерда археоботаник изланишларда топилган экин маҳсулотлари қолдиқлари Тошбулоқ теварагида етиштирилмагани аниқ, чунки маданийлаштирилган мевали дарахтлар ва айрим бошоқли ўсимликлар бундай юксакликда ўсишига экологик шароитлар йўқ. Шунинг учун бу маҳсулотлар, текислик теграсида етиштирилиб, айирбошлаш йўли билан таъминланган. УСЛУБЛАР Ўтказилган магнитометрик изланишда аниқланган хўжалик ўраларидан бирида 2х1 метр ўлчамда 2 метр чуқурликка етган стратиграфик кесма шаҳарчанинг марказида, савдосотиқ олиб борилган ўрта аср бозор майдони деб тахмин қилинган қисмида қазилди (жанубий кесма, 1-жадвалга қаранг). Жанубий кесма ва унинг теварагида кенг кўламда очилган қазишмада (шимолий кесма) кўплаб куйган ва сақланган мева ва донли экинлар қолдиқлари қўлга киритилди. Археоботаник изланишга 22 маданий қатламдан 13 ўрнак олиниб, ҳар ўрнакнинг тупроқ ҳажми 137,5 литрни ташкил этди ва тўпламда 223 литр ҳажмда маданий қатлам ўрганилди. Дала шароитида археоботаник изланишлар “сувда сиздириш” усулида олиб борилди [1]. Маданий қатлам ўрнаклари 1 – 2 литрлик бўлакларга бўлиниб, ҳажми 10 литрлик идиш (пақир)даги сувда эритилди. Сув юзасига сузиб чиққан “енгил фракция” диаметри 0,355 мм га тенг махсус металл симли элакда бир неча бор сизилиб, тизимли текширилди. Сув тубига чўккан “оғир фракция” 1 мм лик элакда бир неча бор сизилиб, шағалли қатламлар учраганда йирикроқ, 2 мм га тенг элак қўлланилди. Қўлга киритилган енгил ва оғир фракция ичидаги топилмалар 5х (беш баравар катталаштирадиган) қўл линзаси кўмагида ажратилиб, куйиш натижасида карбонлашган (кўмирлашган) органик материал ва маданий артефактлар тўпланди. Топилмалар мунчоқ, шиша, сопол, тошқол ва металл буюм синиқларини ўз ичига олган маданий йиғинди ташкил қилиб, ўрганилган қатламнинг қадимийлигини кўрсатадиган қўшимча далил бўлиб хизмат қилди. Шундай қилиб, Тошбулоқда қўлга киритилган макроботаник қолдиқлар Ўрта Осиёда олдин топилган археологик ўсимлик уруғлари ва илмий ўсимлик аниқлагичлар кўмагида аниқланди [2]. Аниқланган уруғ ва мева бўлакларига статистик ишлов берилгандан сўнг Тошбулоқ археоботаник жадвали тузилди. 360 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 НАТИЖАЛАР Тошбулоқ шаҳарчасида қўлга киритилган археоботаник йиғинди 6018 дона аниқланган ва 371 дона емирилгани (фрагментарлиги) учун аниқланмаган кўмирлашган уруғ ва мева бўлакларини ўз ичига олади (1-жадвалга қаранг). Аниқланган уруғлар ичида 202 таси суғориладиган донли ва дуккакли экинлар, 70 таси маданий мевазор ва полиз экинлари, 101 таси ёввойи ёки ярим маданий бута ва дарахт меваларидан, қолган 5645 таси ёввойи гиёҳ ўт ва (ғўзпанжа – Potentilla каби) буталардан таркиб топади. Археоботаник йиғиндида 107 дона донли экинлар (буғдой ва арпа) донларининг емирилганидан аниқланмаган бўлакчалари ҳам бор, бироқ уларнинг бир нечтаси бир донанинг синиқлари бўлиши мумкинлиги учун статистик ҳисобга қўшилмаган. Бундан ташқари, 58 та қобиқсиз буғдой бошоқ ўзаги, 8 та арпа бошоқ ўзаги (41-расмга қаранг), 61 та бошоқдошли ўсимлик поя тугунчаси ва 6 та узум (майиз) чўпи қолдиғи топилган, бироқ сунъий йўсинда ўсимлик сони орттирилишининг олдини олиш учун бу материал энг сўнгги статистик таҳлилларда ҳисобга олинмаган. Ёдгорликдан топилган маданийлаштирилган бошоқдошли ўсимликлар ичида 147 та қобиқсиз (юмшоқ) буғдой (Triticum aestivum, aestivum турлари), 44 та қобиқли арпа (Hordeum vulgare, vulgare ост турлари), 2 та қаттиқ буғдой [3] уруғи (T.
Доказательный фрагмент
«Калит сўзлар: Мақолада Жиззах вилоятининг тоғли теграларида Тошбулоқ, жойлашган Тошбулоқ археология ёдгорлигида олиб археоботаника, борилган археоботаник изланишлар натижалари ҳақида шаҳарлашув, мулоҳазалар билдирилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюКалит сўзлар: Мақолада Жиззах вилоятининг тоғли теграларида Тошбулоқ, жойлашган Тошбулоқ археология ёдгорлигида олиб археоботаника, борилган археоботаник изланишлар натижалари ҳақида шаҳарлашув, мулоҳазалар билдирилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Tashbulаk, археоботаника, “кочевой урбанизм”, урбанизация, urbanization, “nomadic urbanism”, archaeobotanics, Тошбулоқ, шаҳарлашув, “кўчманчи урбанизми”, Ташбулак
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Магистерские диссертацииЮлдашев Ж.Х2014
Журнал универсальных научных исследованийAND RESTORATION, Khatamov Orif Yusupovich2024