Прямое применение Конституции - основа единого правового пространства на всей территории страны

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Ўзбекистон Конституциясининг фуқароларнинг тўғридан-тўғри амал ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш борасидаги қилиш, бевосита тўғридан-тўғри қўлланилиши ҳақида сўз қонунчилик, боради. Конституциявий нормаларнинг тўғридан-тўғри демократик институтлар, фуқароларни хабардор қўлланилиши нафақат ҳуқуқий маданиятни мустаҳкамлаш, қилиш, балки мансаб ваколатларини суиистеъмол қилиш сўз эркинлиги, ҳолатларининг олдини олишини таъкидлайди. Мақолада жамоатчилик назорати, мазкур тамойилни таъминлаш бўйича қонунларни ишлаб инглиз тилида. чиқиш, суд-ҳуқуқ тизимини такомиллаштириш, фуқароларни уларнинг ҳуқуқларидан хабардор қилиш каби қатор чора- тадбирлар таклиф этилган. 1 Head of the Department, Doctor of Law, Professor, Tashkent State University of Law. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Прямое применение Конституции – основа единого правового пространства на всей территории страны АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Статья обсуждает важность прямого действия прямое действие, Конституции Узбекистана для защиты прав и свобод законодательство, граждан. Она подчеркивает, что прямое применение демократические конституционных норм не только укрепляет правовую институты, информирование граждан, культуру, но и предотвращает злоупотребления властью. свобода слова, Статья предлагает ряд мер для обеспечения этого публичный контроль, принципа, включая разработку законов, улучшение на английском. судебной системы и информирование граждан о их правах. Конституциянинг асосий мақсадларидан бири инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш ҳисобланиб, унинг нормалари тўғридан-тўғри амал қилиши ва мамлакатнинг бутун ҳудудида қўлланилиши ҳуқуқий ва демократик давлатнинг асосий шартларидан биридир. Конституциянинг тўғридан-тўғри амал қилиши – бу конституциявий нормаларнинг шахс – жамият – давлат муносабатларига бевосита қўлланилишини англатади. Асосий Қонуннинг бевосита ишлаши давлат бошқарув органлари, суд органлари мансабдор шахслар, фуқаролар конституция нормаларини бошқа қонунлар ёки ҳуқуқий ҳужжатларга эҳтиёж сезмасдан амалда бевосита қўллаш имконини беради. Шу нуқтаи назардан, янги таҳрирдаги Конституция лойиҳасининг 15-моддасида “Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади”, деган норма белгиланиши муҳим аҳамиятга эга. Биринчидан, Конституциянинг тўғридан-тўғри амал қилиши биринчи навбатда, давлат органлари, уларнинг мансабдор шахслари, шу жумладан, судлар томонидан Конституция нормаларини ҳуқуқни қўллаш амалиётида бевосита қўллаган ҳолда қарорлар қабул қилишни тақозо қилади. Чунки конституциявий нормалар, ҳуқуқий табиатига кўра, биринчи навбатда, давлат ҳокимияти учун чегаралар ва чекловларни белгилайди, бу эса ҳокимиятни суиистеъмол қилишнинг олдини олишга ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишга хизмат қилади. Жумладан, вазирликлар, ҳокимликлар, суд, прокуратура, ички ишлар органлари ва бошқа давлат органлари, мансабдор шахслар муайян бир ҳолат ёки иш юзасидан Конституцияда белгиланган нормаларни аниқ кўрсатган ҳолда қарорлар қабул қилади. Иккинчидан, мазкур принцип фуқароларнинг Конституция нормаларидан тўғридан-тўғри фойдаланиши ва риоя этишини кўзда тутади. Бу шуни англатадики, ҳар бир фуқаро ўз ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш учун конституциявий нормаларга бевосита мурожаат қилган ҳолда давлат бошқарув органлари ва судга мурожаат қилиши мумкин. 137 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Шу билан бирга, суд конституциявий нормаларни тўғридан-тўғри, қўшимча миллий қонунчиликка эҳтиёж сезмасдан қўллаши мумкин. Конституциянинг тўғридан-тўғри амал қилиши фуқароларни давлат органлари ва уларнинг мансабдор шахсларининг ноқонуний ҳаракатларидан ҳимоя қилади. Яъни, мазкур норма фуқароларнинг ҳуқуқлари ва эркинликлари бузилган тақдирда уларни одил судлов орқали адолатли ва самарали тарзда ҳимоя қилиш имкониятини янада оширади. Фуқаролар кундалик ҳаётда Конституцияда белгиланган нормаларга мурожаат қилган ҳолда ўз ҳуқуқ ва эркинларини амалга оширади. Масалан, Конституциянинг 31-моддасига киритилаётган қоидага асосан, ҳар бир инсон шахсий ҳаётининг дахлсизлиги, шахсий ва оилавий сирга эга бўлиш, ўз шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилиш ҳуқуқига эга. Мазкур ҳуқуқ бузилса, фуқаро айнан Конституцияда менинг ҳуқуқим кафолатланган деб, тегишли ўз ҳуқуқини тиклаши мумкин. Учинчидан, жамиятда ҳуқуқий маданиятни мустаҳкамлашга ҳисса қўшиши мумкин. Чунки фуқаролар ўзларининг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларини кўпроқ билишга интилади ва уларни ҳимоя қилишга ҳаракат қилишади. Конституция нормаларининг тўғридан-тўғри қўлланилиши қонун устуворлигининг асосий белгиларидан бири ҳисобланади. Бу шуни англатадики, Конституция нормалари бутун мамлакат бўйлаб бевосита таъсир кўрсатади ва ҳамма учун мажбурийдир. Бу бутун мамлакат бўйлаб ягона ҳуқуқий м