Прагмалингвистика коммуникативного поведения, межкультурная прагматика

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада ҳозирги кундаги соғлиқни сақлаш шифокор, соҳасида ходимнинг коммуникатив маданиятининг асосий бемор, кўрсаткичлари қуйидагиларда ўз аксини топадиган, тиббий нутқ, жумладан, эмотив жиҳатдан, суҳбатдошнинг мулоқотга компетентлик, эмоция. муносабати ва мулоқот вазияти, мулоқотдошнинг ҳис- туйғуларини ифодалашда суҳбатдошга ёрдам бериш, ўз ҳис-туйғуларини билдириш, суҳбатдошнинг бирор маълумотга реакциясини диққат билан кузатиш, шерик ҳис-туйғуларини тушунишни намойиш этиш каби коммуникатив мулоқотлар ҳақида баён этилган. 1 PhD, Head of Languages Department, Samarkand State Medical University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 Прагмалингвистика коммуникативного поведения, межкультурная прагматика АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются основные показатели врач, коммуникативной культуры работников в сфере пациент, здравоохранения. В частности, акцент делается на медицинская речь, эмоциональном отношении к собеседнику и ситуации компетентность, подражание. общения, способности выразить собственные и понять чувства собеседника, а также на внимательном наблюдении за реакцией собеседника на предоставленную информацию. Описываются различные аспекты коммуникативного взаимодействия, включая наблюдение и демонстрацию понимания чувств партнера. Фикримизча, мулоқот вазияти, мулоқотдошларнинг миллий-маданий хусусиятлари ва мулоқотдошларнинг эмоционал-психологик ҳолатини алоҳида ўрганиш объекти сифатида ажратиш мумкин, чунки бу ҳар қандай коммуникатив маданиятда энг кенг тарқалган ҳолатлардан биридир. Мулоқотдошларнинг хулқ- атвори ва ҳолатини ўрганишнинг энг мақбул йўли “Дўконда” ёки “Шифокор ҳузурида” каби вазиятлар доирасида олиб борилиши муҳим ўрин тутиши мумкин. Шунинг учун ҳам коммуникатив хатти-ҳаракатлар прагмалингвистика, маданиятлараро прагматика (G. Yule., 1996; 38), социология, психология, антропология каби лингвистик соҳаларнинг тадқиқот объекти бўлиб келмоқда. Бунда эътибор ижтимоий соҳадаги коммуникатив компетентлиликка асосий урғу берилади. Ижтимоий соҳадаги коммуникатив компетентлик қуйидагича ифодаланади: мулоқотда иштирок этиши тўғрисида хабардорлик (бошқаларга қанчалик таъсир қилади?); гуруҳлараро қарорларни қабул қилиш (индивидуал ва умумий эҳтиёжларни муҳокама қилиш, манфаатлар, маълум қоидаларнинг келишуви, келишув / тасдиқлаш ва низоларни ҳал этишга қодир ва тайёр бўлишни ривожлантириш), умумий натижалар тақдимоти; коммуникация стратегияларига эга бўлиш. Прагмалингвистик талқинда эса ҳурмат тамойили ижтимоий муносабат тамойилидир. Ҳамкор – суҳбатдош шахсига эҳтиром мазмунидаги ушбу тамойил лисоний ва нолисоний мулоқотнинг барча турларига хосдир. (Ш.С. Сафаров, 2008;143). Ҳурмат тамойилига амал қилган ҳолдагина ижтимоий муносабатлар самарадорлигига эришиш мумкин, чунки “ижтимоий мувозанат ва дўстона муносабатни сақлаш” (G. Leech 1983: 82) мулоқотда муваффақият омилидир. Мулоқот вазияти эса бевосита маълум ижтимоий гуруҳ, маданият учун хос бўлган норма нуқтаи назаридан баҳоланади. Норма маълум социумда қабул қилинган ижтимоий хатти-ҳаракатлар намуналарини белгилаб беради, у умумий қабул қилинган қоидалар асосида лисоний воситалар танловини бошқаради. Норма ҳурмат тамойили амалиёти учун таянч нуқтадир ва коммуникатив мақсад ифодаси шаклини белгилаб беради (Ш.С. Сафаров, 2008; 150–151). Лисоний шахс маълум бир ижтимоий-маданий маконда шаклланади. Шундай қилиб, нутқ таркибининг ички тузилиши, лисоний шахсни тарбияловчи омиллар, лисоний шахс томонидан қўлланиладиган нутқ таркибий қисмининг кўп қирралиги ва турли туманлиги, лисоний шахс томонидан нутқий фаолиятни ташкил этилиши, 277 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2023) / ISSN 2181-1415 нутқни режалаштириш, унинг ақлий функцияларидан фойдаланиш имкониятлари билан изоҳланади. Бу жараёнлар кундалик эҳтиёж, ҳис-туйғули муносабатлар, фикрлаш имкониятлари, хотирани шакллантирилганлиги, идрок этиш ва атроф- муҳитга эътибор беришда намоён бўлади. Бирор кишининг нутқий хатти-ҳаракати инсон характерига хос бўлган, мунтазам, рационал тушунчага мойил ва эмоционал ҳолатига алоқадор ҳодиса саналади. Лисоний шахс тушунчаси эса кўп қиррали, кўп компонентли, тил имкониятларидан тизимли, тартибли фойдаланиш маҳорати, нутқий асарларни яратиш ва идрок этиш тайёрлиги тушунилади (Ю.Н. Караулов,1987.) Когнитив жиҳатдан мулоқотни акс эттирувчи воқеликка тингловчиларни тинглашга тайёргарлик ва тайёрлаш, эшитилганларнинг тўғри эканлигини текшириш, эшитилганларнинг оқилона таркибий қисмини аниқлаш, ўз-ўзини тузатиш, рағбатлантириш, ўзини баҳолаш ва бошқаларнинг баҳолаши кабиларни қамраб олса, когнитив ҳаракатларга соҳадаги мулоқотни режалаштириш, суҳбатда ташаббускорлик, умумий мулоқотни ташкил қилиш, ўзаро муносабатларни шахсийлаштириш, зиддиятларни ҳал қилиш, қўшма тадбирларни таклиф қилиш, муҳокама қилиш, келишиш, ахборотни аниқлаштириш ва тарқатиш, шахслараро муносабатларнинг ахлоқий меъёрларини