ОСОБЕННОСТИ УЧАСТИЯ ПРОКУРОРА НА СТАДИИ ПРЕДВАРИТЕЛЬНОГО СЛУШАНИЯ

Аннотация

The article covers the experience of the USA, Canada, the United Kingdom, France, Spain, Germany, and CIS countries, in particular Russia, Kazakhstan, Belarus, Moldova, Azerbaijan, and Kyrgyzstan, regarding the preliminary hearing stage. Additionally, suggestions and recommendations are provided for incorporating the practices of certain developed countries in the preliminary hearing stage into national legislation. Key words: The experience of the USA, Canada, the United Kingdom, France, Spain, Germany, and CIS countries (Russia, Kazakhstan, Belarus, Moldova, Azerbaijan, Kyrgyzstan) regarding the suspension and termination of criminal cases, referral to the prosecutor, exclusion of inadmissible evidence, court rulings, the role of the defendant, defense attorney, judge and prosecutor. ОПЫТ ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАН ПО ПРЕДВАРИТЕЛЬНОМУ СЛУШАНИЮ Aннотация. В статье освещён опыт США, Канады, Великобритании, Франции, Испании, Германии, стран СНГ, в частности России, Казахстана, Беларуси, Молдовы, Азербайджана, Кыргызстана в вопросах стадии предварительного слушания. Также приведены предложения и рекомендации по внедрению опыта некоторых развитых стран по стадии предварительного слушания в национальное законодательство. 163 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Ключевые слова: Опыт США, Канады, Великобритании, Франции, Испании, Германии, стран СНГ (Россия, Казахстан, Беларусь, Молдова, Азербайджан, Кыргызстан) в вопросах приостановления уголовного дела, прекращения дела, передачи прокурору, исключения недопустимых доказательств, судебного постановления, роли обвиняемого, защитника, судьи и прокурора. Жиноят процессида дастлабки эшитув босқичи бутун дунё бўйлаб кўплаб ҳуқуқий тизимларда айбланувчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳамда aдолатли суд жaраёнини тaъминлашда асосий процессуaл босқич сифатида намоён бўлади. Мазкур ҳуқуқ институтининг тартиб-таомиллари хорижий мамлакат юрисдикциялари доирасида турлича номлансада, дастлабки эшитувнинг туб моҳияти бир-бирига ўхшашлигини кўрамиз. Хорижий мамлакатлар тажрибасига тўхталиб ўтишдан аввал бу борада адолатли суд муҳокамасини ўтказишда умумий тамойилларни белгилайдиган халқаро ҳуқуқий манбаларга тўхталиб ўтишни жоиз деб биламиз. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 1948 йил 10 декабрда қабул қилинган “Инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон Декларацияси” инсон ҳуқуқларининг асосий тамойилларини ифодаловчи фундаментал ҳуқуқий ҳужжат бўлиб, Декларациясининг 10-моддасида “ҳар бир инсон ҳуқуқ ва бурчларини белгилаш ва унга қўйилган жиноий айбнинг қанчалик даражада асосли эканлигини аниқлаши учун тўлиқ тенглик асосида ошкора ва адолат талабларига риоя қилинган ҳолда мустақил ва холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган1. Мазкур ҳуқуқий ҳужжатда дастлабки эшитув билан боғлиқ асосий қоидалар тўғридан-тўғри акс эттирилмаган бўлса-да, адолатли суд муҳокамасига бўлган ҳуқуқ (10-модда) ёки айбсизлик презумпцияси (11-модда) каби муҳим тамойилларни ўзида акс эттиради. Бу каби муҳим тамойиллар декларацияни ратификация қилган давлатлар миллий қонунчилигида процессуал адолат ҳамда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг асосини ташкил этади. Бош Ассамблеянинг 1966 йил 16 декабрдаги 2200 А (XXI)-сонли резолюцияси билан қабул қилинган 1976 йил 23 мартда қонуний кучга кирган “Фуқаровий ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисида”ги халқаро пактнинг 9-моддаси, 3-қисмига кўра, жиноий айблов бўйича ҳибсга олинган ёки ушлаб турилган ҳар бир шахс зудлик билан судья ёки қонун бўйича суд ҳокимиятини амалга ошириш ҳуқуқи бўлган бошқа мансабдор шахс ҳузурига келтирилиши 1 Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг Резолюция 217 А (III) билан 1948 йил 10 декабрда қабул ва эълон қилинган. [электрон ресурс], қаралган вақти 23.12.2023 й. https://constitution.uz/uz/pages/humanrights 164 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 ва оқилона муддатда суд муҳокамаси ўтказилиши ёки озод қилиб юборилиши ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган2. Мазкур Пактга кўра, ҳибсга олиниши ёки қамоқда сақлаб турилиши туфайли озодликдан маҳрум этилган ҳар бир шахс ўз ишининг судда кўриб чиқилиши ҳуқуқига эга эканлиги белгиланган. Ушбу ҳуқуқий нормалар процессуал қонунчиликда дастлабки эшитув босқичи каби механизмлар орқали таъминланади. Бундан ташқари, “Инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги Конвенция”нинг 6-моддасига кўра, жиноят содир этган ҳар бир айбланувчининг иши қонуний тартибда кўриб чиқилгунига қадар айбсиз ҳисобланиши кўрсатилган3. Ривожланган мамлакатларнинг юрисдикцияга қараб турли номлар билан аталадиган дастлабки эшитув босқичи бутун дунё бўйлаб кўплаб ҳуқуқ тизимларида ҳал қилувчи процессуал босқич ҳисобланиб, жиноий одил судлов тизимида муҳим рол ўйнайди. Масалан, АҚШ ҳуқуқ тизимида дастлабки эшитув жиноят процессида ҳал қилувчи босқич ҳисобланиб, суд муҳокамасини давом эттириш учун етарли далиллар мавжудлигини аниқлашнинг м