Некоторые вопросы совершенствования законодательства о противодействии пыткам

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада қийноққа қарши курашиш масалалари, қийноққа қарши курашиш қийноқ ҳолатлари билан боғлиқ статистик маълумотлар, масалалари, қийноққа қарши курашишга оид қонунчилик ижроси қийноққа қарши устидан прокурор назоратини ташкил этиш, эркинлиги курашишга оид қонунчилик, чекланган шахсларнинг қонуний манфаатларини таъминлаш эркинлиги чекланган масалалари ҳақида фикр-мулоҳазалар билдирилган. шахслар. Некоторые вопросы совершенствования законодательства о противодействии пыткам АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье комментируются вопросы вопросы противодействия противодействия пыткам, статистика, связанная со пыткам, случаями применения пыток, организация прокурорского законодательство о надзора за исполнением законодательства, связанного с противодействии пыткам, лица с ограниченной борьбой с пытками, обеспечение законных интересов лиц с свободой. ограниченной свободой. 1 Basic doctoral student, Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2023) / ISSN 2181-1415 Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев томонидан юритаётган давлат сиёсат марказида инсон манфаати, унинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш асосий ўринни эгаллаган [1]. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 26-моддасида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳамда манфаатларини таъминлаш юзасидан инсоннинг шаъни ва қадр-қиммати дахлсизлиги, ҳеч нарса уларни камситиш учун асос бўлмаслиги, ҳеч ким қийноққа солиниши, зўравонликка, бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки инсон қадр-қимматини камситувчи муомалага ёхуд жазога дучор этилиши мумкин эмаслиги келтирилган [2]. Қийноққа қарши курашишга оид қонунчилик ижроси устидан прокурор назоратини амалга оширишда авваламбор, қийноққа солиш билан боғлиқ жиноятларнинг келиб чиқиш сабаблари ва олдини олиш юзасидан амалга оширилаётган чора-тадбирлар режасига эътибор қаратиш лозим. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 26 июндаги “Қийноққа солиш ҳолатларини аниқлаш ва уларнинг олдини олиш тизимини такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ–5163-сонли Қарорида ҳам юртимизда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини янада кучайтириш, жумладан қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллаш ҳолатларига мутлақо йўл қўймаслик мақсадида кенг кўламли ишлар амалга ошириш масаласи келтирилган. Қийноққа қарши курашишга оид қонунчиликни ижросини таъминлашда қийноққа солишнинг олдини олиш ваколатига эга бўлган ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларининг фаолиятини такомиллаштириш муҳим аҳамият касб этади. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йилнинг 28 январдаги “2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”[3]ги ПФ–60-сонли Фармонининг 14-мақсадида Қонун устуворлиги ва конституциявий қонунийликни таъминлаш ҳамда инсон қадрини ушбу жараённинг бош мезони сифатида белгилаб, фуқароларга ҳуқуқий таъсир кўрсатиш, шу жумладан ҳаракатланиш эркинлигини чеклаш билан боғлиқ чораларни қўллашда қонунийликни сўзсиз таъминлаш ҳамда рақамли технологияларни жорий этиш орқали жамоатчилик назоратини кучайтириш, қийноқларнинг олдини олиш бўйича превентив механизмларни такомиллаштириш ва ушбу йўналишда махсус қонун қабул қилиш масалалари келтирилган. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёевнинг 2022 йил 20 декабрдаги Олий Мажлисга ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномасида қонун устувор – жазо муқаррарлиги, барча фуқароларнинг эркинлиги чекланган жойларда шахсларни ҳисобга олишнинг онлайн тизими жорий этилиши ва юзни таниб олиш ускунаси ўрнатилиши лозимлиги таъкидланди [4]. Ҳар бир соҳадаги қонунчилик ижросини амалга оширишда қонунларга риоя этилиши муҳим ҳисобланиб, бу борада прокурор назорати самарадорлиги прокурорлик назоратини ташкил этилиши ҳолатига боғлиқ. Умумий прокурор назоратини ташкил этишда О.М. Мадалиев [5] прокуратура органларида ишни ташкил этишда Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори ва унга бўйсунувчи прокурорларга Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва Ўзбекистон Республикасининг “Прокуратура тўғрисида”ги Қонун ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа қонунлари, қонун ости ҳужжатларида белгиланган вазифа ва ваколатларидан 98 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2023) / ISSN 2181-1415 келиб чиққан ҳолда қуйи турувчи прокурорларнинг юқори турувчи прокурорларга ва Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорига бўйсуниши ҳамда ҳисобдорлиги асосида фаолият кўрсатиши билан белгиланиши акс эттирилган. Қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний, қадр-қимматни камситувчи муомала ҳамда бошқа жазо чораларнинг қўлланишни олдини олишда жиноят ишини юритишга масъул бўлган ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ва мансабдор шахслар шунингдек, адвокатларнинг фаолияти ҳам аҳамиятли эканлигини кўришимиз мумкин. Таъкидлаш ўринлики, қийноққа солиш ва бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний қадр-қимматни камситувчи муомала ёки бошқа жазо чорал