Сельскохозяйственная налоговая политика Советского государства и ее проблемные характеристики (1921-1927 годы)

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада совет давлатининг 1921–1927 йилларда солиқ, қишлоқ хўжалигида амалга оширган солиқ сиёсати ва солиққа тортиш, унинг зиддиятли жиҳатлари таҳлил этилган. Совет солиқ қонунчилиги, ҳукуматининг янги иқтисодий сиёсат (НЭП) йилларидаги янги иқтисодий сиёсат, қишлоқ хўжалик солиғи, солиқ қонунчилиги, деҳқон хўжаликларига солиқ қулоқ хўжаликлари, масаласидаги “синфий ёндашув”, “қулоқ” хўжаликларини солиқ ставкалари, табақалаштирилган солиққа тортиш тизимининг ўзаро хўжалик йили, зиддиятли масалалари аниқ мисоллар билан кўрсатиб солиқ имтиёзи. ўтилган. 1 Basic doctoral student, Andijan State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2023) / ISSN 2181-1415 Сельскохозяйственная налоговая политика Советского государства и ее проблемные характеристики (1921–1927 годы) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье анализируется налоговая политика налог, Советского государства в сельском хозяйстве в 1921– налогообложение, 1927 гг. и ее противоречивые аспекты. На конкретном налоговое примере показаны налоговое законодательство Советской законодательство, НЭП, власти в годы НЭПа, «классовый подход» к сельскохозяйственный налогообложению крестьянских хозяйств, противоречивые налог, вопросы системы послойного налогообложения кулацкие хозяйства, «кулацких» хозяйств. налоговые ставки, колхозный год, налоговые льготы. Совет даври тарихшунослигида янги иқтисодий сиёсат (НЭП) давридаги большевиклар ҳокимияти томонидан олиб борилган ижтимоий сиёсат “қишлоқдаги ижтимоий жараёнларни тартибга солишнинг энг муҳим воситаси”, “деҳқон хўжаликларининг алоҳида гуруҳлари ўртасидаги мулкий муносабатларни тартибга солиш воситаси”, “капиталистик ишлаб чиқаришни чеклаш воситаси” деб баҳоланди [1. Б. 189; 2. Б. 206; 3. Б. 191]. Бу сиёсатни амалга ошириш қишлоқ хўжалигида, умуман, деҳқонларнинг алоҳида қатламларига “табақалаштирилган синфий ёндашув”ни талаб қилар эди. Бу давр тарихшунослигида қишлоқ хўжалик солиғи қишлоқнинг “синфий жиҳатдан табақалашганини” эътиборга олган ва синфий тамойилларга асосланган, деган умумэътироф этилган фикр ҳукмрон бўлган. Бундан ташқари, солиқ сиёсатининг қишлоқнинг нисбатан бадавлат қатлами бўлган “қулоқ” хўжаликларига синфий нуқтаи назардан қарши қаратилганлиги қоидаси ҳам устувор бўлган [2. Б. 211]. Деҳқон хўжаликларига нисбатан қишлоқ хўжалиги солиғини татбиқ этиш тизимини таҳлил қилиб, тадқиқотчилар қайд этадики, у “ҳар бир хўжаликнинг даромад миқдорига қараб солиққа тортилишини таъминлаган, қишлоқнинг қулоқ ва бадавлат қисмига солиқ ставкаларини қатъий дифференциялаштириш йўли билан кучайтирилган” [4, 5, 6, 7]. Адабиётларда “қулоқлар ва бой хўжаликлар учун солиққа тортишнинг юқори ставкалари белгиланди”, деган эътироф ва далиллар жуда кўп учрайди. Масалан, ... Масалан, 1924–1925 хўжалик йилида “қулоқ” хўжаликлари жами қишлоқ хўжалик солиқларининг 17 фоизини тўлаган бўлсалар, 1925-1926 хўжалик йилида бу миқдор 21 фоизга кўтарилган [8. Б. 248]. Ёки ВКП(б) МК нинг 1926 йил Апрель пленумида қабул қилинган “Хўжалик ҳолати ва хўжалик сиёсати ҳақида”ги қарорда “бой-қулоқ хўжаликларидан олинадиган солиқ миқдорини тобора ошириб бориш зарурлиги” алоҳида таъкидланди. Бу қарорга кўра 8 фоиз бадавлат хўжаликлар барча қишлоқ хўжалик солиғи суммасининг 34 фоизини тўлаши лозим эди [9. Б. 27]. Деҳқон хўжаликлари томонидан тўланадиган солиқ суммаси уларнинг синфий мансублигига (камбағал, ўртаҳол, қулоқ) мос келади, деган хулосани тасдиқлаш учун икки турдаги манбадан олинган маълумотларни келтириш 59 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2023) / ISSN 2181-1415 мумкин. Биринчи манба СССР Молия Халқ Комиссарлигининг солиқ рўйхатларидан олинган маълумот бўлиб, унда барча солиққа тортиладиган деҳқон хўжаликлари иқтисодий имкониятлари (ҳайдаладигани ерлар билан таъминлангани ва экинларнинг мавжудлиги) даражасига кўра 9 тоифага бўлинган. Рўйхатда “капиталистик-тадбиркор” (қулоқлар) гуруҳи энг юқори – 8–9-тоифаларга киритилган. Бу ерда синфий гуруҳлар бўйича солиқ миқдори хусусиятларига ҳам мисол келтириш мумкин: “1924–1925 хўжалик йилида камбағал деҳқонлар ҳар бир оила аъзоси ҳисобига 0,76 рублдан, ўртаҳол деҳқонлар – 3,09 рублдан, қулоқлар эса 11,03 рублдан солиқ тўлаган. 1926–1927 хўжалик йилида камбағал деҳқон хўжалигида битта истеъмолчи учун солиқ ставкаси 0,22 рублгача пасайтирилган, ўртаҳол деҳқон хўжалигида солиқ ставкаси деярли ўзгармаган (3.13 рубл), қулоқ хўжалигида эса 15,42 рублга кўпайган [1. Б. 186]. Иккинчи манба – СССР Халк Комиссарлари Совети (ХКС) комиссиясининг 1924–1925, 1925–1926 ва 1926–1927 хўжалик йилларида аҳолини солиққа тортиш ҳолати ва солиқлар миқдорини ўрганиш бўйича ҳисоботлари бўлиб, улар совет ҳокимияти йиллари ва мустақиллик даврининг деярли барча тадқиқотларида келтирилади. СССР ХКС комиссиясининг ҳисоботларида “синфий гуруҳлар” фақат икки хусусият бўйича: ишлаб чиқариш воситалари қиймати ва ёлланма меҳнатдан фойдаланиш давомийлиги бўйича ҳисобга олинган. “Тадби