Коррупционные факторы, возникающие при приеме в школу

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада болаларни мактабга қабул қилиш коррупция, жараёнида юзага келадиган коррупциявий омилларни, халқ таълими, уларни юзага келишига олиб келувчи шарт-шароитлар ва коррупцияни олдини хавф-хатарлар таҳлил этилган. Мақолада олимларнинг олиш, халқ таълимида қарашлари ва илгари сурган ғояларидан келиб чиққан коррупция, ҳолда, болаларни мактабга қабул қилишдаги хавф-хатар, коррупциявий омилларни олдини олиш ва уларни коррупциявий омил. бартараф этиш масаласи илмий, назарий, амалий ва қонунчилик нормалари орқали таҳлил этилган. 1 Doctoral student, Academy of Law Enforcement Agencies of the Republic of Uzbekistan. E-mail: malikabonu.abd@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2023) / ISSN 2181-1415 Коррупционные факторы, возникающие при приеме в школу АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье анализируются коррупционные коррупция, факторы, возникающие в процессе приема детей, условия и народное образование, риски, которые приводят к их возникновению. В статье предотвращение рассмотрены вопросы их предотвращения через коррупции, коррупция в народном высказанные учеными взгляды на опасность коррупции в образовании. процессе приема в школу. На основе взглядов и идей, выдвинутых учеными, в статье анализируется вопрос предупреждения и устранения коррупционных факторов при приеме детей в школу посредством научных, теоретических, практических и правовых норм. Бугунги кунда нафақат юртимизда, балки, бутун дунёда коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши муросасиз кураш олиб борилмоқда. Коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш давлат сиёсатининг ҳам асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Барча соҳаларда бўлгани каби, халқ таълими соҳасида ҳам коррупцияни бартараф қилиш, уни юзага келтирувчи сабаб ва шарт- шароитларни аниқлаш ҳамда унга қарши курашиш устувор йўналишлардан бири ҳисобланади. Халқ таълими соҳасида коррупцияни юзага келтирадиган йўналишлар (соҳалар) турли хил эканлигидан келиб чиқиб, мазкур мақолада мактабга қабул қилишда коррупциявий хавф-хатарлар ва уларни юзага келтирадиган омиллар таҳлилига тўхталамиз. Халқ таълимида ўқув фаолиятидаги коррупциявий омилларнинг хавфлилик хусусияти шундаки, у ёш авлоднинг руҳиятига салбий таъсир кўрсатиб, уларнинг онгида коррупциянинг нормал ҳолат сифатида сақланиб қолишига замин яратади. Сабаби, халқ таълими тизими жамиятда энг фундаментал эҳтиёжларни қамраб олиб, аҳолининг катта қисмига дахлдор соҳалардан ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2023 йил январь ойи ҳолатига кўра берган маълумотига асосан, бутун республикада 10104 та умумтаълим мактаблари, 219 та “Баркамол авлод” мактаблари, 6,4 миллионга яқин ўқувчи, 506 мингдан ортиқ ўқитувчи, сон-саноқсиз ота-оналар ва оилалар мавжуд [1]. Халқ таълими соҳасининг миллионлаб ёшларимизнинг тақдирига дахлдор эканлиги, ушбу соҳада сифатли таълим ва тарбия олиши, албатта, ўқув жараёнларининг сифатли ва коррупциядан ҳоли шаклда ташкил этилиши ҳамда соҳани юқори малакали педагог кадрлар билан тўлдирилганлик даражасига ҳам боғлиқдир. Жак Халлак ва Мюриэль Пуассон каби муаллифлар таъкидлаганидек, коррупция болаларнинг ҳаётдаги имкониятларига таъсир қилиб, уларнинг мактабга киришига ёки лавозимга кўтарилишларига тўғридан-тўғри тўсқинлик қилиши мумкин. Натижада, синфдаги коррупция, нотўғри хатти-ҳаракатларга дуч келган болалар ўртасида “коррупциявий маданият”нинг ривожланишига ҳисса қўшади [2. B. 62]. 161 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2023) / ISSN 2181-1415 Айрим тадқиқотчилар таъкидлаганидек, синфда, бошланғич таълим босқичида бевосита ўқувчи ва унинг ўқитувчиси ўртасида содир бўлаётган коррупция таълимга энг кўп даражада зарар кўрсатади [3. B. 61]. Мактабларда ўқув жараёнида коррупциянинг содир этилиш шакллари турли хил бўлиб, булар болани мактабга қабул қилишдан, то мактабни битиргунига қадар бўлган ҳар бир босқичда кўзга ташланади. Буларга болаларни мактабга қабул қилиш ва ўқишни кўчиришдаги коррупцияни, баҳолаш жараёнидаги коррупцияни, фан олимпиадаларини ташкил этиш билан боғлиқ коррупцияни, олтин (кумуш) медаль ёки “қизил шаҳодатнома” (аттестат) олишдаги коррупцияни, ўқитувчиларга тоифа даражаларини беришдаги коррупцияни, ҳужжатларни сохталаштиришдаги коррупцияни ва бошқа шаклларни киритиш мумкин. Хорижий илмий тадқиқот ишларида ҳам маълумотларни сотиш, имтиҳонлардан ўтиш учун совғалар бериш, университетларга кириш ёки ихтисослаштирилган дастурларни қўлга киритиш ёки юқори баҳо эвазига пора бериш, маълумотлар (ҳужжатларни) сохталаштириш мактабларнинг ўқув фаолиятидаги коррупция йўналишлари сифатида баҳоланган [4. B. 385]. Фикримизча, юқорида кўрсатилган коррупция шакллари мактаблардаги ўқув жараёнида коррупцияга мойил бўлган энг асосий йўналишлар бўлиб, ушбу йўналишлар жуда кенг бўлганлиги сабабли, қуйида уларни келтириб чиқарувчи омилларни таҳлил қиламиз. Юқорида қайд этилганидек, ўқув жараёнида юзага келадиган дастлабки коррупциявий ом