АДАПТАЦИЯ ТЕХНОЛОГИИ ФОРМИРОВАНИЯ НАВЫКОВ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА С ПОМОЩЬЮ СЛОВАРА

Аннотация

The article talks about the importance of sections such as phonetics and grammar in mastering three foreign language skills through the dictionary, the need to develop the potential vocabulary of students, and similar technology. Key words: vocabulary, grammar, linguistics, potential, semanticization, passive vocabulary. АДАПТАЦИЯ ТЕХНОЛОГИИ ФОРМИРОВАНИЯ НАВЫКОВ ИНОСТРАННОГО ЯЗЫКА С ПОМОЩЬЮ СЛОВАРА Аннотация. В данной статье говорится о важности таких разделов, как фонетика и грамматика, необходимости развития потенциального словарного запаса учащихся и подобных технологий в освоении технологии владения иностранным языком с помощью словаря. Ключевые слова: лексика, грамматика, лингвистика, потенциал, семантизация, пассивная лексика. Lug‘at hayotning barcha sohalariga kirib, haqiqiy voqelikni, balki tasavvurni ham aks ettirishga yordam beradi. Har qanday nutq faoliyatining asosi ma’no birliklari o‘rtasida hosil bo‘ladi. Nutqning jonli harakatida grammatik va leksik jihatdan ajralmas bo‘ladi. Chet tillarini shakllantirishda asosan maktabda lug‘at ustida ishlashning asosiy maqsadi leksik ko‘nikmalardir. Nutqning eng muhim sharti so‘zga egalik qilishdir, biroq nutq faoliyatida reproduktiv turlarida faqatgina so‘zning ma’nosini bilishning o‘zi yetarli emas. So‘z birikmalariga egalik qilish va ular asosida frazalarni shakllantirish muhim vazifa hisoblanadi. 28 NEW RENAISSANCE 2024 SEPTEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 7 So‘z shakllari haqida aytib o‘tilganda, ko‘pchilik tovush shakllarini nazarda tutadilar, bu xususiyatlarsiz so‘zni eshitish orqali uni o‘zi yetarli darajada talaffuz qilish va to‘g‘ri tushunish mumkin emas, shu sababli grafik shakl o‘qish paytida so‘z tan olmaydi va uni yozib bo‘lmaydi. Agar so‘z grammatik shakllarni shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlariga ega bo‘lsa, unda bu so‘zni keyinchalik ishlatishda xatolarga yo‘l qo‘ymaslik uchun bu haqda tinglovchilarga tanishish bosqichida xabar berish kerak. Boshqa har qanday tilda bo‘lgani kabi, ingliz tilida ham so‘zlar bir nechta ma’noga ega bo‘lishi mumkin. Ingliz tilidagi polisemantik so‘zlarning hajmi boshqa hech kimga o‘xshamaydi. So‘zning ishlatilishi bilan bog‘liq bo‘lgan uning ijtimoiy subteksti – so‘z uyg‘otadigan uyushmalar hisoblanadi, so‘zning ma’nosidan tashqari uning ijtimoiy subtekstini ham ko‘rsatishi kerak. Masalan, “notorious” va “famous” so‘zlari boshqacha ma’noga ega, ularning bir-birini almashtirish deyarli mumkin emas, garchi ikkala so‘z ham mashhurlik tushunchasi bilan bog‘liq bo‘lsa. So‘zning ishlatilishi haqida gapirganda, ular nafaqat uning ma’nosini, balki jumladagi boshqaruvni ham anglatadi. Masalan, “to like” so‘zini “to like to do something” infinitiv konstruksiyalari bilan ham, “to like doing something” harakat nomi (gerundial) konstruksiyalari bilan ham ishlatish mumkin, uning “to enjoy” sinonimi esa faqat harakat nomi (the gerund) bilan ishlatiladi. Og‘zaki nutq aloqalarida doimiy ravishda bir kishi foydalanigan lug‘at inglizlarning ta’kidlashicha, faol lug‘at – tilning uchida joylashgan so‘zlar hisoblanadi. Agar so‘z uzoq vaqt ishlatilmasa u passiv lug‘atga o‘tadi, ya’ni o‘qish va tinglash paytida tan olinishi mumkin, ammo nutqda ishlatilmaydi. Bu lug‘at ochiq va individualdir. Bu imkoniyat o‘quvchilarning o‘qish paytida o‘rganishga qolib ketgan so‘z boyligini mustaqil semantizatsiyasi asosida yuzaga keladi. Lug‘atning yana bir muhim jihati so‘zlarni mustaqil semantizatsiya qilishning juda muhim tarkibiy qismi bo‘lgan lingvistik taxmindir. Bugungi kunda darslarda video vizualizatsiya keng qo‘llaniladi, bu yerda harakat va tovush birlashtiriladi, obyekt va vaziyatning ravshanligi, bu yerda stekadra yordamida semantizatsiya qilinishi kerak bo‘lgan his–tuyg‘ularni, obyektni, ifodani aniq ajratib ko‘rsatish mumkin. Semantik moslik asosida hosil bo‘lgan yangi so‘zlar va iboralarning semantikasini talabalar so‘zlarni o‘zlashtirishga o‘rgatish mashqlar yordamida amalga oshiriladi. V.Rogova barcha leksik mashqlarni quyidagilarga qaratilgan ikki toifaga ajratadi: 1. So‘zni yodlash, uning grammatik shakllari va semantik talaffuz bilan birgalikda. 2. Semantik harakterdagi so‘zlarning birikmalarini shakllantirish. 29 NEW RENAISSANCE 2024 SEPTEMBER INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 1 | ISSUE 7 Turli xil funksional uslublarning oddiy original matnlarini katta bosqichda – ommabop, ilmiy, badiiy va ijtimoiy-siyosiy matnlarni o‘qish bilan bog‘liq holda, talabalar passiv lug‘atlarni o‘zlashtirishlari kerak, ya’ni ular retseptiv leksik ko‘nikmalarni rivojlantirishlari kerak, ularni sintaktik shakl asosida aniqlash va ma’no bilan sinxron ravishda bog‘lashlari lozim. O‘quv harakteridagi barcha mashqlar o‘qish uchun jarayon sifatida etarli bo‘lishi va har qanday o‘qish mexanizmini rivojlantirishga yordam berishi kerak. Og‘zaki stereotiplar paydo bo‘lishi va so‘zning eshitish–tovush–motor tasviri mahkam ushlanishi uchun, uni o‘qiyotganda avtomatik ravishda tanib olishni oso