Членство республики Узбекистан во всемирной торговой организации, влияние на внешнеторговый потенциал

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Жаҳон савдо ташкилотининг пайдо ташқи савдо, бўлиш тарихи, ташкилотга аъзо бўлиш тартиби. Аъзо Жаҳон савдо ташкилоти, мамлакатларнинг ташқи савдоси ва бир қатор GATT, макроиқтисодий кўрсаткичлари таҳлил қилинган. экспорт, импорт, Мамлакатимизнинг Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиш инфляция. истиқболлари, шунингдек ижобий ва салбий оқибатлари таҳлил қилинган. Хулоса ва таклифлар берилган. 1 Master degree student, Tashkent State University of Economics. E-mail: 9506000@mail.ru 2 Master degree student, Tashkent State University of Economics. E-mail: Komila.kir@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2023) / ISSN 2181-1415 Членства Республики Узбекистан во Всемирной торговой организации, влияние на внешнеторговый потенциал АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье описывается история Всемирной внешняя торговля, торговой организации, и процедура вступления в члены Всемирная торговая организации. Проанализированы внешняя торговля стран- организация, участниц и ряд макроэкономических показателей. GATT, экспорт, Анализируются перспективы членства нашей страны во импорт, Всемирной торговой организации, а также положительные инфляция и отрицательные последствия. Даны выводы и предложения. Жаҳон хўжалиги ривожланишининг ўзига хос хусусиятларидан бири – бу халқаро иқтисодий муносабатларнинг интенсив ривожланиб бориши ҳисобланади. Бу эса мамлакатлар, мамлакатлар гуруҳи, алоҳида фирма ва корхоналар ўртасида савдо-иқтисодий алоқаларнинг кенгайиши тобора чуқурлашуви билан изоҳланади. Ушбу ҳолат жаҳон бозорида, шунингдек, унинг турли сегментларида юзага келаётган конъюнктуравий ўзгаришлар ҳар қандай давлатни жаҳон бозорида фаоллашишга, бунда ташқи савдони тартибга солиш, назорат қилиш ва қўллаб-қувватлаш воситалари ҳамда дастакларидан ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ унумли фойдаланишга ундамоқда. Ўзбекистон миллий иқтисодиётини янада ривожлантириш ва жаҳон ҳамжамиятидаги ўрнини мустаҳкамлаш бугунги кундаги долзарб масалалардан бири ҳисобланади. Бунда ташқи алоқалар, айниқса ташқи савдо алоқаларининг аҳамияти беқиёсдир. Шунинг учун ҳукуматимиз томонидан мамлакат экспорт салоҳиятини ошириш бўйича кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилиб келинмоқда. Мамлакатимиз ўзининг экспорт салоҳиятини янада оширишни Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлишда кўрмоқда. Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ) глобализация ва халқаро интеграциянинг кучайиши оқибатида, мамлакатлар ўртасидаги савдо муносабатларини тартибга солиш, халқаро савдони ошириш ва мамлакатлар ўртасида савдо низолари юзага келса, уларни бартараф этиш мақсадида тузилган. ЖСТнинг ташкил этилиши ярим асрдан кўпроқ тарихга эга. Иккинчи Жаҳон уришидан сўнг, мамлакатлар иқтисодиётини жонлаштириш мақсадида, 1947 йилда 23 та мамлакат томонидан Женева шаҳрида Тарифлар ва савдо бўйича Бош келишув (GATT) тузилган бўлиб, 1948 йилда амалиётга татбиқ этилган. GATTни ривожлантириш ва маҳсулотлар учун ўзаро тарифларни пастлатиш мақсадида Уругвай раунди (1986-1994) жорий этилган. ЖСТ 1995 йил 1 январда тузилган ва шу йилнинг ўзида 125 та мамлакат аъзо бўлган. Ҳозирги кунда ЖСТга 164 та мамлакат аъзо. Халқаро савдонинг 98–99% улуши Жаҳон савдо ташкилотига аъзо мамлакатлар ҳиссасига тўғри келади [1]. Ўзбекистон Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ)га аъзо бўлиш бўйича дастлабки ҳаракатларни 1994 йилнинг декабрида бошлаган эди. Бироқ турли сабабларга кўра, ташкилотга аъзо бўлиш мақсадида қилинаётган саъй-ҳаракатлар кейинроққа суриб қўйилди. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. Мирзиёев 136 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2023) / ISSN 2181-1415 2017 йилнинг декабрь ойида республикамизнинг Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиши жараёни қайта тикланганлигини расман эълон қилди ва 2018 йилнинг бошида ЖСТ Котибиятига тегишли мурожаатнома юборилди. Унда ЖСТга аъзо бўлиш жараёни доирасида Ташқи савдо режими тўғрисидаги янгиланган меморандум ва Ўзбекистон Республикасининг мамлакат ташқи савдо режимининг турли жиҳатларига доир 23 та ҳужжат жамланган эди. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 2020 йил 4 февраль куни қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш ва озиқ-овқат товарлари сифатини ошириш масалаларига бағишланган йиғилиш ўтказди. Шу йиғилиш жараёнида ҳам Жаҳон савдо ташкилоти стандартларига экспорт товарларимизнинг жавоб бермаслиги ҳамда импорт товарларнинг кириб келиш пайти уларни текширувдан ўтказиш қийинчилик туғдираётгани ҳақида гапирилди. Озиқ-овқат маҳсулотларини синаш бўйича Жаҳон савдо ташкилотининг талабларига мос 775 та стандарт бўлса, мамлакатимизда уларнинг 100 таси жорий қилингани, 100 дан ортиқ лабораториядан атиги 10 таси халқаро даражада аккредитациядан ўтгани танқид қилинди. Бу корхоналаримиз маҳсулотларини экспорт қилиш имконияларини қийинлаштириши ҳақида ҳам қайд этилди. Шу билан бирга уларга тегишли чора-тадбирлар кўрилиши ва йўл хариталари белгилаб берилиши бўйича кўрсатмалар берилди. Юқоридаги стандартларни жорий қилиниши ҳам биз учун Жа