Теория кластера и практические подходы к ней

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада бугунги кунда Ўзбекистонда кластер, кластерлик фаолияти, уни тартибга солишнинг ҳуқуқий назария, асосларини такомиллаштиришнинг институционал қарашлар, механизмлари, унинг назарияси ҳамда бугунги кундаги бу агрокластер, ишлаб чиқариш кластери, фаолиятни тартибга солишдаги вазият ҳужжатлар асосида мақсад, ўрганилган. Шунингдек, мақолада кластерлик фаолиятини вазифалар, тартибга солишда илмий қарашлар, қишлоқ ҳўжалиги ҳуқуқий ҳужжатлар, кластерлари ва ишлаб чиқариш кластерларининг аҳамияти такомиллаштириш, ҳақида тўхталиниб, тегишли таклифлар ҳамда тавсиялар зарурат. ишлаб чиқилган. 1 PhD, Associate Professor Judge for Economic Affairs, Tashkent Regional Court. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 Теория кластера и практические подходы к ней АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье на основе документов изучена кластер, современная кластерная деятельность в Узбекистане, теория, институциональные механизмы совершенствования взгляды, правовой базы ее регулирования, ее теории и современное агрокластер, производственный состояние регулирования этой деятельности. Также в кластер, статье акцентируется внимание на значении научных цель, взглядов, сельскохозяйственных кластеров и задачи, производственных кластеров в регулировании кластерной нормативно-правовые деятельности, и вырабатываются соответствующие документы, совершенствование, предложения и рекомендации. необходимость. Бугунги кунда дунё аҳолисининг, хусусан мамлакатимиз аҳолиси сонининг йилдан-йилга ошиб бораётганлиги барча соҳалар каби қишлоқ хўжалигининг трансформациялашувида ички ва ташқи тенденциялар – дунёда ва мамлакатларда озиқ-овқат муаммоларининг кескинлашуви шароитида бутун дунёда қишлоқ хўжалиги ривожланиши стратегик аҳамиятининг ортиши, мустақиллик йилларида республикамизда ушбу тармоқда тўпланган салмоқли ижобий тажрибаларни жаҳон хўжалигида эришилган сўнгги илмий-техник тараққиёт ютуқларидан фойдаланган ҳолда ривожлантиришни даврнинг ўзи тақозо этмоқда. Шунингдек, қишлоқ хўжалигида маҳсулотлар ишлаб чиқаришда табиий иқлимнинг ўзгариши, экин майдонларининг деградацияси ва сув ресурслари тақчиллиги билан боғлиқ бўлган салбий ҳолатларни чуқур таҳлил қилган ҳолда уни объектив баҳолашни ҳисобга олиш зарурияти юзага келди. Республика ички ва ташқи бозорларни сифатли ҳамда харидоргир қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари – мева-сабзавот, полиз экинлари билан таъминлаш бўйича улкан имкониятларга эга эканлигидан келиб чиққан ҳолда бу соҳани тартибга солишга қаратилган кўплаб норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинди. Қишлоқ хўжалигини ривожлантириш тенденцияларини комплекс тарзда чуқур таҳлил этиш, бу борадаги мавжуд имкониятларни аниқлаш келажакда ушбу соҳа самарадорлигини ошириш ва ривожланишининг устувор йўналишларини белгилашда муҳим омил бўлиб хизмат қилади. Бундай шароитда қишлоқ хўжалигини барқарор ривожлантиришнинг асосий омили модернизациялашни амалга ошириш ҳисобланади. Авваламбор, ушбу йўналишда давлатнинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва сотиш жараёнларида фаолият юритаётган турли хўжалик юритиш субъектлари билан ўзаро ҳамкорлигини мустаҳкамлаш ва ролини оширишнинг янги институционал муҳитини яратишда агрокластерларни ташкил этиш муҳим омиллардан бири ҳисобланади. Бироқ мамлакатимизда агрокластерни ташкил этиш, уларнинг ҳуқуқий мақоми ва ривожланиш тамойиллари, шарт-шароитлари, босқичлари ҳамда самарадорлигини аниқлаш борасидаги кенг қамровли назария ва қонунчиликнинг тўлиқ шаклланмаганлиги натижасида турлича ёндашувлар мавжудлигидан келиб чиққан ҳолда, бевосита агрокластер билан боғлиқ бўлган назарий қарашларни ўрганиш мақсадга мувофиқдир. 52 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 “Кластер” атамаси, инглиз тилидан “cluster” сўзини таржима қилганда “бир қанча, бир хил элементларнинг бирлашуви, тўпланиши, гуруҳ” маъноларида ва маълум даражада ўзига хос хусусиятларга эга бўлган мустақил бирлик сифатида, дастлаб математикада ва аксарият, табиий фанларда ишлатилган. 1970 йилларда иқтисодиётда швед иқтисодчилари К. Фредрикссон ва Л. Линдмарклар [1] чегараланган ҳудудда корхоналарнинг тўпланишини белгилашда кластер атамасидан фойдаланганлар. Кластер назарияси XIX асрда дастлаб немис иқтисодчиси Иоган Генрих фон Тюнен ва унинг издошлари В. Лаунхард ҳамда А. Веберлар томонидан илгари сурилган. А. Маршалл ўзининг “Иқтисодиёт фани принциплари” илмий ишида тадқиқот объекти тарзида шаҳар агломерацияси ва индустриал ҳудудларни танлаб, ўтказган тадқиқотларида самарадорлик ва ишлаб чиқариш географик локализацияси ўзаро боғлиқлигини баён этган. У корхона ва ташкилотлар самарадорлиги уларнинг иқтисодий зоналар яқинида географик жойлашувига боғлиқлигини исботлаган. Б.Лундвал ва Б.Йонсонлар эса кластер назарияси билан боғлиқ “ривожланиш блоклари” концепциясини таклиф этган ҳамда соҳа ёки ҳудудий ишлаб чиқариш бирлашмалари, бутун мамлакат аҳолисини узлуксиз ўқитиш жараёни