Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
История развития процессов по упрощению судопроизводства
Bekzod RAJABOV
Общество и инновации · 4 · 303-312 · 2023
Аннотация
Калит сўзлар: Мамлакатимизда жиноят ишларини соддалаштирилган соддалаштирилган тартибда кўриб чиқишнинг келиб чиқиш тарихи, ушбу тартибда иш юритиш, жараёнларининг шаклланиш босқичлари ўрганилиб, хусусий айблов, таҳлил қилинган, соддалаштирилган шаклдаги иш судгача бўлган босқичда протокол (баённома) юритувнинг айрим турлари бўйича янги таҳрирда қабул тартибида иш юритиш. қилинаётган Жиноят процессуал кодексига таклиф ва тавсиялар берилган. 1 Teacher, Independent Applicant, Tashkent State University of Law Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 История развития процессов по упрощению судопроизводства АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Изучена и проанализирована история возникновения производство в рассмотрения уголовных дел в упрощенном порядке в упрощенном порядке, нашей стране, этапы становления этих процессов, даны частное обвинение, предложения и рекомендации по некоторым видам производство в протокольном (отчетном) упрощенной обработки для внесения в Уголовно- порядке на досудебной процессуальный кодекс, который принимается в новой стадии.. редакции. Ўтказилган илмий тадқиқотларимиз, ҳуқуқшунос олимларнинг илмий изланишлари ҳамда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларимиз натижасида жиноят ишлари юритувига доир жиноят-процессуал нормаларнинг ҳам соддаштирилган шаклга ўтаётгани сир эмас. Албатта ушбу жараёнларни ўрганиш, таҳлил қилиш, тарихий жиҳатларини англаш орқали ушбу соддалаштирилган жараёнларни турли даврларда турлича бўлганлигига гувоҳи бўлдик. Тарихдан маълумки, мамлакатимиз ҳудудида мавжуд бўлган қадимги давлатларда жиноят ва жазо тизими эрамизнинг VII-VIII асрига қадар одат ҳуқуқи[1] ҳамда зардуштийлик динининг асосий манбааси бўлган “Авесто” асосида тартибга солинган[2]. VIII асрдан – XIX асрнинг сўнгига қадар давлат тузилмаларида, жиноят ва жазо тизими одат нормалари билан биргаликда шариат нормалари билан ҳам тартибга солинган[3]. Жиноят-процессуал қонунларида жиноят иши юритуви мураккаблашганини (дастлабки терговда ҳимоя ҳуқуқининг чекланиши жиҳатдан олганда) ёки маълум бир даврга келиб, уни соддалаштирилгани ҳам тарихий жараёнларнинг бўлиб ўтган воқеиликлари билан бевосита боғлиқ. Жиноят ишлари бўйича иш юритувга доир процессуал нормаларда соддалаштириш жараёнининг ривожланиш босқичларини англаш учун биздан Ўзбекистонда жиноят-процессуал қонун ҳужжатларининг ривожланиш тарихига назар солишни талаб қилади. Маълумки, Ўзбекистон Республикасида амалда бўлган Жиноят процессуал кодекслари қабул қилинган тарихий саналари қуйидагича бўлган: 1922 йилги РСФСРнинг биринчи жиноят процессуал кодекси 1922 йил 4 июнда қабул қилинган (6 бўлим, 32 боб, 481 модда) ва бу Туркистон АССР ҳудудида ҳам амалда бўлган. 1926 йилги, Ўзбекистоннинг биринчи ЖПК 1926 йил 16 июнда қабул қилинган (6 бўлим, 32 боб, 455 модда) ва у 1 июлдан кучга кирган. Шу пайтдан эътиборан РСФСР, Бухоро ва Хоразм Халқ Республикалари ЖПКлари ўз кучини йўқотган. 1929 йилги, Ўзбекистоннинг иккинчи ЖПК 1929 йил 29 июнда қабул қилиниб, (18 боб, 175 модда), шу йилнинг 1 августидан юридик кучга кирган. 1959 йилги, Ўзбекистоннинг учинчи ЖПК Олий Советнинг 5-чақириқ 304 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 2 сессиясида 1959 йил 21 майда қабул қилиниб, (8 бўлим, 29 боб, 378 модда) 1960 йил 1 январдан юридик кучга кирган[4]. Суд соҳасида юз берган ўзгаришларнинг муҳим босқичини Марказий Осиё ҳудуди устидан советлар тузумининг ўрнатилиши даври ташкил қилади. Бу давр эса халқимиз тарихидан ўта мураккаб зиддиятли жараёнлар даври сифатида ўрин олган. Туркистон Республикаси РСФСР таркибига кирган бўлиб, РСФСРда амалда бўлган қонунлар ўлкамиз ҳудудидаги судлов амалиётига жорий этилган эди. 1922 йилги РСФСРнинг биринчи жиноят – процессуал кодексининг муҳим жиҳати шунда эдики, илк бор судлов тизими ҳамда уни юритишда иштирок этувчи субъектлар ўртасида вужудга келадиган процессуал муносабатлар муайян бир тизимга солинган эди. Бироқ ушбу кодекснинг мавжуд бўлишигача, турли процессуал тартиб таомиллар, турли хилдаги процессуал кафолатлар масаласи турлича ҳал қилинган. Лекин РСФСРнинг ЖПКига ижобий хислат: қонун билан белгиланмаган бўлса, бундай ҳаракат на жиноят, на шундай ҳаракатни содир қилган шахсни жазолаш мумкин (Nulla poena sine lege). РСФСР ЖПКда жиноят қонунчилигини қиёслаш асосида қўллаш ва дастлабки терговда ҳимоячининг иштироки чекланлаш каби салбий томонлар ўз аксини топган. Шунингдек, қайд этилган ЖПКда муайян жиноий қилмишлар, хусусан ижтимой хавфи унча юқори бўлмаган ва кам аҳамиятли жиноят ишлари соддалаштирилган тартибда муҳокама қилинган. Аммо соддалаштирилган тартибда муҳокама қилинадиган жиноят ишлари бўйича айбланаётган шахсга жиноят процессуал қонунда процессуал кафолатлар берилмаган[5]. Мамлакатимиз жиноят судлов соҳасида биринчи миллий жиноят-процессуал муносабатларни тартибга солган ёзма ҳуқуқий ҳужжат сифатида 1926 йил 16 июнда қабул қилинган Ўзбекистон СССР Жиноят-процессуал кодексининг
Доказательный фрагмент
«Калит сўзлар: Мамлакатимизда жиноят ишларини соддалаштирилган соддалаштирилган тартибда кўриб чиқишнинг келиб чиқиш тарихи, ушбу тартибда иш юритиш, жараёнларининг шаклланиш босқичлари ўрганилиб, хусусий айблов, таҳли…»
Образец извлечения
Демо-превьюКалит сўзлар: Мамлакатимизда жиноят ишларини соддалаштирилган соддалаштирилган тартибда кўриб чиқишнинг келиб чиқиш тарихи, ушбу тартибда иш юритиш, жараёнларининг шаклланиш босқичлари ўрганилиб, хусусий айблов, таҳли… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- DOI: https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol4-iss2/S-pp303-312, соддалаштирилган тартибда иш юритиш, частное обвинение, private prosecution, судгача бўлган босқичда протокол (баённома) тартибида иш юритиш, производство в протокольном (отчетном) порядке на досудебной стадии, proceedings in the order of protocol (protocol) at the pre-trial stage, хусусий айблов, proceedings in a simplified manner, производство в упрощенном порядке
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Диссертации и авторефератыYusupov Kuanıshbay Baltabayevich2026
МонографииK.J.Murodov2026