Принципы развития творческой деятельности учащихся начальных классов на основе синергетического подхода

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье описывается синергетический подход, синергетический подход, педагогическая синергетика самоопределения и развития личность, личности, развитие творческой активности учащихся творческая активность и самосознания, формирование личностного «Я», учащихся. возникновение проблемных ситуаций. Также рассмотрены особенности развития педагогической теории в этом направлении. 1 Teacher, Ferghana State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 Sinergetik yondashuv ta’lim faoliyatida oʻz-oʻzini tarbiyalash, oʻzini oʻzi tashkil etish va oʻzini oʻzi boshqarish ustunligiga asoslanadi va oʻz-oʻzini ochib berish va takomillashtirish, oʻz-oʻzini anglash maqsadida mavzuga ta’sirni rag‘batlantirishdan iborat. Shunday qilib, “pedagogik sinergetika” deb nomlangan pedagogik bilimlarning yangi yoʻnalishi paydo boʻldiki, bu ta’lim tizimlarini oʻz-oʻzini tashkil etish va rivojlantirish qonuniyatlari bilan asoslanadi. Pedagogik sinergetika oʻzini oʻzi aniqlash va shaxsni rivojlantirish muammolarini rivojlanishiga ochiqlik, birgalikdagi ijod va oʻz-oʻzini rivojlantirishga yoʻnaltirilganlik nuqtai nazaridan yangicha yondashishga imkon beradi. G.M. Kojaspirova “sinergetika” tushunchasi “ta’lim” tushunchasiga juda yaqin (yunon tilidan tarjima qilinganda “birgalikdagi harakat”, “hamkorlik” degan ma’noni anglatadi). Dunyoni sinergetik anglash insonni tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega: sinergetik fikrlash usuli ochiqlik, dialogizm va muloqot bilan ajralib turadi [2]. Sinergetika ota-onalarni virtual-pedagogik jarayonning sub’yekti sifatida inson hayotining eng murakkab ichki qonuniyatlarini oʻrganishga yoʻnaltiradi. E.K. Nikitinaning ta’kidlashicha, sinergetika pedagogik nazariyani rivojlantirishda yoʻqolgan aloqalarni amaliy haqiqat bilan tiklashga, dialog tizimining rivojlanishi, ochiqlik, ta’lim tizimining turli tarkibiy qismlari va uning sub’yektlari oʻrtasida “kommunikativ koʻprik” yaratishga imkon beradi [3]. Ota-onalarni virtual-pedagogik madaniyatini yuksaltirishda sinergetik yondashuv ularning ijodiy salohiyatini sezilarli darajada oshirishi mumkin. Kovalevichning ta’kidlashicha, sinergetika quyidagi pedagogik tamoyillarga toʻla nazar tashlab, shaxsning oʻzini oʻzi belgilash va faoliyat sub’yekti sifatida rivojlanish jarayonining ahamiyatini metodologik jihatdan oshirishga imkon beradi [4]. Olim shuningdek, sinergetika yangi pedagogikaning “sherigi” (neopedagogika) va lotin tilidan birgalikda energiya va birgalikda hamkor deb tarjima qilingan. Binobarin, sinergetika ham, yangi pedagogika ham ochiq muloqotlar, toʻgʻridan-toʻgʻri va teskari aloqa, qat’iy ta’lim sarguzashtlari, oʻyinlar doirasida ishlaydi. Sinergetik ta’lim, yangi pedagogika singari, oʻz-oʻzini tarbiyalash, insonni oʻz imkoniyatlarini ragʻbatlantiradigan, oʻz taqdirini belgilashdir. Bizning fikrimizcha, sinergetik yondashuv pedagogik jarayonning har bir sub’yektini (ota-ona, talaba, oʻqituvchi) rivojlanishdan oʻz-oʻzini rivojlantirishga oʻtishini amalga oshiradigan rivojlanayotgan kichik tizimlar sifatida koʻrib chiqishga imkon beradi. Shuning uchun ota-onalarning pedagogik madaniyatini shakllantirish zamonaviy jamiyatning eng muhim vazifalaridan biri, davlat ijtimoiy siyosatining bir qismi boʻlishi kerak. Boshlangʻich sinf oʻquvchisi oʻz gʻoya, fikr va qarashlarini faoliyati davomida amalda qoʻllaydi va yangilik yaratadi. Ana shu yangilik yaratish ijodkorlik boʻlib, tafakkurning eng oliy shaklidir. Qoʻyilgan vazifani hal etishda ma’lum boʻlgan usullardan foydalanmaydi. Faoliyatning maqsadi va usullarning tarkibi sifatida mahorat va tashabbuskorlikning asosiy sharti sifatida uni ijodiy faoliyat darajasiga koʻtaradi. “Ijod” soʻzining lugʻaviy ma’nosi: “yaratish”, “yangilikni kashf etish” soʻzlariga monand keladi. Ijodkorlik – faoliyatning turli holatlarida paydo boʻladi. Qiziqish ilhom, intilish va boshqalar ijodkorlikning inson ongida eng oliy tarzda paydo boʻlishidan, namoyon boʻlishigacha jarayonini oʻz ichiga oladi. Shaxsda faoliyat ehtiyoji faoliyatda yangi ilgari maqsad qilib qo’yilmagan, hal etuvchi vosita boʻlib hisoblanmagan intilishdir. Ijodkorlik – sifat jihatdan yangi, moddiy va ma’naviy boyliklar yaratuvchi inson faoliyati jarayoni. 143 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 Ijodkorlik oʻzida insonning mehnatda namoyon boʻlgan qobiliyatini ifodalaydi. Ob’yektiv olam qonuniyatlarini bilish asosida xilma-xil ijtimoiy ehtiyojlarini qanoatlantiradigan yangi haqiqatni yaratadigan mehnat ijod boʻlishi mumkin. Ijod turlari bunyodkorlik faoliyati bilan belgilanadi. Ijodiy faoliyat uchun imkoniyatlar ijtimoiy munosabatlarga bogʻliq. Bugungi kunda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari oʻz ishiga ijodiy yondashuvchi, fan, texnika, san’at, ishlab chiqarishning jadal rivojlanishiga oʻz hissasini qoʻshadigan yuksak malakali kadrlar tayyorlashga bogʻliq. Shunga koʻra, jamiyat taraqqiyoti