Некоторые аспекты назначения наказания за преступления, по которым заключено соглашение о признании вины, в уголовном законодательстве Республики Узбекистан

Аннотация

Ключевые слова: Одним из мероприятий по демократизации и Закон о внесении либерализации судебной системы в нашей стране за изменений и дополнений последние годы стало внесение в Уголовный кодекс статьи в Уголовный и Уголовно- 572. Заключение соглашения о признании вины и процессуальный кодексы Республики Узбекистан, назначении наказания в случаях, когда соглашение мировое соглашение, заключено, нашли отражение в уголовном тяжкие и особо тяжкие законодательстве многих стран. В статье акцентируется преступления, внимание на порядке назначения наказания за ходатайство, преступления, по которым заключено соглашение о меры медицинского или принудительного признании вины, и его особенностях. характера. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda sud-huquq tizimini demokratlashtirish va erkinlashtirish, sud hokimiyati mustaqilligini ta’minlash, fuqarolar huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish borasida keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirildi. Ushbu fikrning tasdig‘i sifatida shuni aytishimiz mumkinki, 2021-yil 18-fevralda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat va Jinoyat-protsessual kodekslariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonun bilan mamlakatimizda jinoyat ishlari bo‘yicha aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv joriy qilindi. Mazkur Qonun bilan Jinoyat kodeksiga 572-modda “Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan jinoyatlar bo‘yicha jazo tayinlash” to‘g ‘risida qo’shimcha kiritildi. Unga ko‘ra: “Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzilgan jinoyatlar bo‘yicha tayinlanadigan jazoning muddati yoki miqdori Jinoyat Kodeksi Maxsus qismining tegishli moddasida nazarda tutilgan eng ko‘p jazoning yarmidan oshmasligi kerak” . Jinoyat protsessual kodeksi 5861-moddasiga muvofiq, “Aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv- bu, jinoyat ishini yuritishda o‘ziga nisbatan qo‘yilgan gumonga, ayblovga rozi bo‘lgan, jinoyatning ochilishiga faol ko‘maklashgan hamda keltirilgan zararni bartaraf etgan gumon qilinuvchining yoki ayblanuvchining iltimosnomasiga asosan nazorat qiluvchi prokuror bilan ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan, uncha og‘ir bo‘lmagan va og‘ir jinoyatlar bo‘yicha tuziladigan kelishuvdir”. 276 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 M.H. Rustambayev fikriga ko‘ra, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv ayrim shartlar mavjud bo‘lgan taqdirdagina tuziladi. Bular: 1) gumon qilinuvchi, ayblanuvchi o‘z harakatlarini mohiyatini hamda o‘zi bergan iltimosnomasining oqibatini anglab yetganida; 2) iltimosnoma ixtiyoriy ravishda berilganligi yoki ishda ishtirok etayotgan himoyachi bilan maslahatlashuvlar natijasida berilgan bo‘lsa; 3) gumon qilinuvchi, ayblanuvchi surishtiruv yoki tergov organlari tomonidan qo‘yilgan ayblovni, mavjud dalillarni, shuningdek, yetkazilgan zararni miqdorini inkor etmasa hamda uni to‘liq bartaraf etgan bo‘lsa; N.Nabiyev fikriga ko‘ra, agar ish bo‘yicha gumon qilinuvchi, ayblanuvchi sifatida bir necha shaxs jalb etilgan bo‘lsa, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuv har bir gumon qilinuvchi, ayblanuvchi bilan alohida-alohida tuziladi . E’tiborli jihati shundaki, ayblanuvchi, gumonlanuvchi aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuvni tuzish haqidagi iltimosnomani surishtiruv va tergovning istalgan bosqichida berishi mumkin. Jinoyat qonunchiligiga muvofiq, aybga iqrorlik to‘g‘risidagi kelishuvni 4 toifa shaxslar tomonidan imzolangan bo‘lishi lozim. Ular: ishni yuritayotgan prokuror tomonidan; gumon qilinuvchi, ayblanuvchi; gumon qilinuvchi, ayblanuvchining himoyachisi; gumon qilinuvchi, ayblanuvchining qonuniy vakili tomonidan (agar ishda qatnashayotgan bo‘lsa); Kelishuv imzolanishidan oldin gumonlanuvchi, ayblanuvchi kelishuvni imzolash masalasini hamda uning oqibatlarini himoyachisi bilan holi qolgan holda, maxfiy ravishda gaplashib olish huquqiga ega. E.Turg‘unboyev fikriga ko‘ra, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi iltimosnomani surishtiruvning va dastlabki tergovning istalgan bosqichida berishi mumkin . Iltimosnomada gumon qilinuvchi, ayblanuvchi surishtiruv yoki dastlabki tergovda qo‘yilgan ayblovni tan olishi, dalillarni inkor qilmasligi, jinoyatni tergov qilishga ko‘maklashishi, jinoyat natijasida olingan mol-mulkning topilishi uchun qaysi harakatlarni amalga oshirish shartligini, jinoyatga aloqador boshqa axborotni taqdim etishga doir majburiyatlarini hamda jinoyat oqibatida yetkazilgan zarar bartaraf etilganligini ko‘rsatib o‘tishi kerak. Kelishuv tuzish haqidagi iltimosnomada gumon qilinuvchi, ayblanuvchi tomonidan bajariladigan va jinoyatni fosh etish uchun ko‘maklashadigan muayyan harakatlar ham ko‘rsatilishi mumkin. Qolaversa, JPK 5863-moddasi aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi iltimosnomaning prokuror tomonidan ko‘rib chiqilishi belgilangan. Aybga iqrorlik to‘g‘risida kelishuv tuzish haqidagi iltimosnoma jinoyat ishini yuritayotgan surishtiruvchiga, tergovchiga taqdim etiladi. Surishtiruvchi, tergovchi aybga i