Значение наблюдения в экологическом воспитании дошкольников

Аннотация

Ключевые слова: Сегодня мы наблюдаем различные негативные процессы в Экология, природе в результате неправильного природопользования природа, человечеством. Для предотвращения подобных ситуаций, в ребенок, первую очередь, необходимо повышать экологическую человек, умение, культуру подрастающего поколения. Организация знание, дошкольного образования считается первичной единицей биосфера, непрерывного образования. Поэтому необходимо объект, формировать экологическую культуру у детей дошкольной способность, образовательной организации. Одним из самых ценность. эффективных методов в этом является наблюдение. В данной статье описаны роль окружающей среды в экологическом воспитании детей дошкольной образовательной организации и методы формирования у детей экологической культуры. Ekologik ta’lim dunyoni yaxlit tushunishni, biosferaning noyob xususiyatlarini, undagi odamning hukmron mavqeini bilishga asoslangan turli xil inson faoliyati sintezini aks ettiradi. “Avesto”da yer, suv, havoni bulg‘ash, ifloslantirish og‘ir gunoh hisoblanadi. Bunday ibratli tasdiqlash bugungi avlodlarni ham tabiatga, atrof-muhitga aslo vaxshiyona munosabatda bo‘lmaslikka chorlaydi [1]. Bundan tashqari, ekologik madaniyat umumiy madaniyatning, moddiy va ma’naviy qadriyatlar rivojlanishining yetakchi qismiga aylanib bormoqda. Ekologik ta’lim sohasidagi bilim hamda qiymat munosabatlarining miqdori maktabgacha yoshga to‘g‘ri kelib, bola ekologik ta’limni oila, maktabgacha ta’lim tashkiloti, ommaviy axborot vositalari, kuzatish, badiiy adabiyotni o‘qish orqali o‘zlashtirib boradi. Bola ekologik madaniyatining shakllanishi oila a’zolarining atrof- muhitga hamda ularning umumiy madaniyatiga nisbati bilan belgilanadi. Ushbu turdagi faoliyatni tashkil etishda maktabgacha ta’lim muassasasining o‘rni tarbiyachi- pedagoglarning shaxsiy va kasbiy fazilatlari, tarbiyachilar tarkibining madaniy darajasi va tarbiyalash, o‘qitish, rivojlanish va maktabgacha ta’lim muassasasida ekologik jihatdan rivojlangan muhitni yaratish uchun maqbul shart-sharoitlar bilan tartibga solinadi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida ekologik madaniyatni shakllantirish bolaning estetik va axloqiy tuyg‘ularini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. Tabiat bilan aloqa qilish zarurati bolaning ekologik madaniyatini shakllantirishning boshlang‘ich nuqtasidir: bola tabiat bilan erta aloqa qilishi kerak va odatda u o‘zini tabiatdan ajratmaydi va o‘zini tabiatning bir qismi deb biladi. Ekologik madaniyat tamoyillarini shakllantirishda bolalar va tabiat o‘rtasidagi aloqa zarurati maktabgacha ta’lim muassasasida maxsus tashkil etilgan kuzatish orqali qondirilishi mumkin. Uning mohiyati turli xil idrok etish shakllari – vizual, eshitish, sezish orqali tabiiy narsalarning hissiy bilishida yotadi. Tabiatdagi kuzatuvlarni boshqarish maktabgacha yoshdagi bolalarni tabiat ob’yektlarining turli xil belgilarini ajratib ko‘rsatishga va eng ahamiyatli narsalarga yo‘naltirishga, ular orqali o‘simliklar, hayvonlarning jonsiz tabiat hodisalari bilan o‘zaro bog‘liqligini aniqlashga imkon beradi. Kuzatish bu mazmunli idrok natijasidir, uning davomida aqliy faoliyatning rivojlanishi 123 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2023) / ISSN 2181-1415 sodir bo‘ladi. Bir tomondan, kuzatish bilim manbai, ikkinchi tomondan, u o‘zi ishlab chiqarish faoliyatini tashkil qilishning boshlang‘ich nuqtasi sifatida ma’lum bilim va madaniyatni talab qiladi. Maktabgacha ta’lim muassasasida tabiatda kuzatuvlarni tashkil qilish va o‘tkazishda quyidagi pozitsiyalar muhim ahamiyatga ega: tabiiy narsalarning mavjudligi, kuzatuv mazmunini aniqlash. Ob’yektga va bolalarning yoshiga qarab, kuzatuvlar bir necha daqiqaga cho‘zilishi mumkin (qo‘lning kaftiga qor yog‘ishi, qushlarning oziqlanishi, ayozli kunlarda qor yog‘ishi, quyoshli ob-havoda quyosh nuri, muzning erishi, bahorgi momaqaldiroqlar, akvariumdagi baliqlarning harakati, o‘simliklarning uyg‘onishi va o‘sishi, daraxtlardagi kurtaklar, barglarning rangsizlanishi). Uzoq muddatli kuzatuvlar juda muhimdir, chunki ular tabiiy hodisalarning boshlanishidagi ketma-ketlikni, maktabgacha yoshdagi bolani vizual idrok eta oladigan aloqani aniqlashga imkon beradi. Turli yosh guruhlarida kuzatuv mavzulari har xil. Masalan, birinchi yosh guruhda kuzatuvlar qiziq – “derazadan tashqaridagi yomg‘ir tomchilari”, katta guruhda – “qushlar oshxonasi” va boshqalar. Tabiatda kuzatuvlar o‘tkazishda ekologik ta’lim jarayonida bolalarning bilimlari, ko‘nikmalari va qadriyat munosabatlarini egallash o‘z-o‘zidan emas, balki maktabgacha yoshdagi bolalarda ekologik madaniyat asoslarini shakllantirishga yordam berishi muhimdir. Jamiyat ma’naviy qadriyatlarni, shu jumladan, ekologik madaniyatni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga yetkazishdan manfaatdor. Bolalar yerning tabiiy boyliklarini ko‘paytira oladigan darajada tarbiyalanishi kerak. Bolalarga tabiat to‘g‘risidagi bilimlarni va turli xil ko‘nikma va qobiliyatlarni egallashga rahbarlik qilib, tarb