Институт бизнес-омбудсмена в Российской Федерации

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Россия Федерациясида Бизнес- тадбиркорларнинг омбудсман институтининг ташкил этилиши, институтнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ривожланиш босқичлари ва Бизнес-омбудсманнинг бўйича вакил, ваколатлари ва амалиёти ёритилган. Институтнинг бизнес-омбудсман. ривожланиши учун таклифлар ишлаб чиқилган. Институт бизнес-омбудсмена в Российской Федерации АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются особенности представитель по защите учреждения института бизнес-омбудсмена в Российской прав предпринимателей, Федерации, этапы развития института, полномочия и бизнес-омбудсмен. практика деятельности бизнес-омбудсмена. Разработаны предложения по развитию института. 1 Deputy Commissioner for Protection of Rights and Legitimate Interests of Entrepreneurs under the President of the Republic of Uzbekistan. E-mail: tv9guruh@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 1 (2023) / ISSN 2181-1415 Бундан бир неча йил аввал тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларини ҳимоя қилиш масаласи кўтарилганда, одатда прокуратура, адлия органлари, судлар, баъзан парламент депутатлари ёки депутатлик комиссиялари уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи орган сифатида тушунилган бўлса, омбудсман институти эса тадбиркорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи институт сифатида кўрилмаган. Сўнгги 10 йил ичида туб ўзгаришлар рўй бериб, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги давлатлари ҳудудида бизнес-омбудсман институти фаолияти ташкил этила бошланди, бугунги кунда ушбу институтнинг фаолияти кенг тарқалмоқда. Бизнес-омбудсман институти тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимидаги янги институт бўлиб, одатда, у тадбиркорлик субъектларининг муаммоларини суддан ташқари ҳал этувчи қўшимча орган сифатида фаолият юритиб, тадбиркорлик субъектлари билан давлат органларини боғловчи кўприк вазифасини бажаради. Бизнес-омбудсман институти кенг маънода тадбиркорлик соҳасидаги энг муҳим ва долзарб муаммоларни ҳал этиш, шунингдек, давлат органлари ва маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг бизнес билан ҳамкорликда очиқлигини ошириш воситаси бўлиб хизмат қилади. Шу ўринда, Россия Федерациясида давлат институти шаклида тузилган бизнес- омбудсман институти фаолиятини ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Россияда тадбиркорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакил институтини тузиш масаласи Россия Федерацияси Президентининг 2012 йил 7 майдаги “Узоқ муддатли давлат иқтисодий сиёсати тўғрисида”ги Фармонида ўз аксини топган, унда 2012 йил 01 декабрга қадар Тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакил институтини яратиш зарурлиги кўрсатилган. Россия Федерацияси Президентининг 2012 йил 22 июндаги “Россия Федерацияси Президенти ҳузуридаги тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакил тўғрисида”ги Фармони билан тадбиркорлар (бизнес) ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакил институти, Россия Федерациясининг Бизнес-омбудсмани ташкил этилган. Бироқ мазкур Фармонда фақат Б.Ю.Титовни тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакил этиб тайинлаш тўғрисида норма бўлиб, бизнес-омбудсманнинг фаолияти йўналишлари ва мақоми, унинг аппарати тузилмаси, соҳаларини белгиловчи бошқа нормалар кўрсатилмаган. 2013 йил 7 майдаги “Россия Федерациясида тадбиркорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакиллар тўғрисида” Федерал қонуни Россия Федерациясида тадбиркорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакиллар фаолиятининг ҳуқуқий асосларини, уларнинг мақоми, тайинлаш тартиби, ҳуқуқий кафолатлари ва ваколатларини белгилаб берди. Қонун 11 моддадан иборат бўлиб, унинг 8 та моддаси федерал Вакилнинг шахсига қўйиладиган талаблар, тайинланиш ва ишлаш тартиби, унинг девони фаолияти, асосий вазифалари, мурожаатларни кўриб чиқиш тартиби ва вазифаларни амалга оширишда унинг ҳуқуқлари белгиланган бўлса, 2 та моддасида ҳудудларнинг қонунларига асосан тайинланиши мумкин бўлган ҳудудий тадбиркорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича вакиллар ва уларнинг фаолиятларини амалга оширишдаги вазифалари ва ҳуқуқлари белгиланган. Қонуннинг 11 моддаси қонуннинг 45 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 1 (2023) / ISSN 2181-1415 кучга кириши ва Бизнес-омбудсманга мурожаат қилиш, кўриб чиқиш ва ҳал қилиш тартибини ишлаб чиқишга бағишланган. Мазкур қонун нормалари умумлаштирилганда Бизнес-омбудсман институти фаолияти суддан ташқари шикоятлар бўйича аризачиларнинг муаммоларини ҳал қилишда давлат органлари ва тадбиркорлар ўртасида воситачилик вазифасини бажаришини кўришимиз мумкин. Мазкур ҳолат хорижий мамлакатларнинг бизнес- омбудсманларининг фаолиятида ҳам кузатилади. Табиийки, тадбиркорлик субъектларининг мурожаатларини кўриб чиқиш Вакилнинг асосий фаолият йўналиши сифатида қонун нормаларида ўз ифодасини топди. Сабаби, фуқароларнинг мурожаатлари билан ишлаш, биринчидан, муаммоларни тезкор ҳал қилишга ёрдам берса, иккинчидан, мурожаатларнинг таҳлили ҳудудда тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришдаги оғриқли нуқталарни, соҳаларини аниқлаш ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ёки тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқ ва қ