ПОРЯДОК УЧЕТА И ПОДГОТОВКИ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ В КОМПАНИЯХ С ГОСУДАРСТВЕННЫМ УЧАСТИЕМ НА ОСНОВЕ МСФО (МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ)

Аннотация

This article describes in detail the structure of financial statements and their information supply, financial status determination and analysis of unused reserves, income and expenses from the main activities in our country's state-owned companies. Key words: financial statement, balance sheet, accounting system, cost, income, financial statement analysis, income and expense analysis, calculation method. ПОРЯДОК УЧЕТА И ПОДГОТОВКИ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ В КОМПАНИЯХ С ГОСУДАРСТВЕННЫМ УЧАСТИЕМ НА ОСНОВЕ МСФО (МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ФИНАНСОВОЙ ОТЧЕТНОСТИ) Аннотация. В данной статье подробно описывается структура финансовой отчетности и ее информационное обеспечение, определение финансового состояния и анализ неиспользованных резервов, доходов и расходов от основной деятельности в государственных компаниях нашей страны. Ключевые слова: финансовый отчет, баланс, система бухгалтерского учета, себестоимость, доходы, анализ финансовой отчетности, анализ доходов и расходов, метод расчета. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida xalqaro hisob tizimi taraqqiy yettirilishida buxgalteriya hisobining xalqaro standartlari (BHXS) muhim o‘rin tutadi. BHXSlar mamlakatlar o‘rtasidagi hamkorlikni, jumladan iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish va mamlakatlarda investision muhitni yaxshilashda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda. Shuning uchun ham kun sayin xalqaro standartlarni ye’tirof yetuvchi mamlakatlar soni oshib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi ham BHXSga o‘tishning o‘ziga xos yo‘lini tanladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015 yil 24 apreldagi PF4720-sonli “Aksiyadorlik jamiyatlarida zamonaviy korporativ boshqaruv uslublarini joriy yetish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoniga asosan, 2015-2018 yillarda barcha aksiyadorlik jamiyatlari yillik moliyaviy hisobotni nashr yetishi va Xalqaro audit standartlari hamda Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga muvofiq tashqi auditni o‘tkazishi va aksiyadorlik jamiyatlari faoliyatining samaradorligini oshirish va korporativ 1 64 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ boshqaruv tizimini takomillashtirish komissiyasi 2015 yilning 1 iyuliga qadar aksiyadorlik jamiyatlarining yillik moliyaviy hisobotini xalqaro standartlarga muvofiq nashr yetish jadvalini tasdiqlanishi lozimligi belgilangan. Hozirgi vaqtda aksionerlar va bashqa foydalanuvchilar uchun tayyorlanayotgan moliyaviy hisobotlarda mamlakatdan mamlakatga o‘tib borayotgan, ayrim hollarda bir mamlakatdagina foydalaniladigan buxgalterlik prinsiplari va qoidalari ishlatilmoqda. Shunday qilib buxgalterlik hisobotlarida taqqoslanuvchanlik yetishmasligi mumkin. Bu holatning noqulayligi shundaki, moliyaviy hisobotdan foydalanadigan investision tahlilichilar va boshqa foydalanuvchilar hisobotni tahlil qilish jarayonida uning tarli standartlarga binoan tuzilganligi tufayli qo‘shimcha xarajatlar qilishiga to‘g‘ri keladi. Ular hisobotlar interpretatsiyasida chalkashliklarga duch kelishlari ham mumkin. Ushbu jarayon bilan bog‘liq holda kapitalning jahon bozorida samarali raqobat yomonlashishi, kompaniyalar yesa kapitalni saqlash bo‘yicha yuqori sarfxarajatlarni o‘z zimmalariga olishlariga to‘g‘ri keladi. Yeng asosiysi, turli mamlakatlar uchun turlicha foyda miqdori ko‘rsatilishi oqibatida buxgalterlik hisobotlariga ishonch yo‘qoladi. Hisobotlarning xalqaro miqyosdagi turli tumanligi quyidagilarga olib keladi: • moliyaviy hisobotlarni tuzishga ketadigan xarajatlarning mo‘ljaldan yuqori darajada bo‘lishi – chunki transnasional kompaniyalar o‘z faoliyatlari haqida turli mamlakatlar uchun turlicha hisobotlar tuzishga majbur bo‘ladilar; • tijorat kompaniyalari turli mamlakatlardagi faoliyatlari moliyaviy natijalarini baholash uchun yagona tizimga yega bo‘lish yehtiyoji tug‘iladi. Kompaniyalar, bundan tashqari, ularning tashqi hisobotlari faoliyatni baholashning ichki baholashlariga mos tushishlarini ham xohlaydilar. Bu ikki maqsadga yerishish yesa turli mamlakatlardagi hisobotlar turlicha bo‘lgani holda juda mushkul hisoblanadi. Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari shuningdek, buxgalterlik standartlarini ishlab chiquvchi organlari hali tuzilmagan yoki standartlarni ishlab chiqishga resurslari yetarli bo‘lmagan rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham juda foydalidir. Moliyaviy Hisobot Standartlarini ishlab chiqish o‘ziga yarasha xarajatlarni talab qiladi, ayniqsa alohida mamlakat uchun standartlar ishlab chiqish chiqim nuqtai nazaridan samarasizdir. Tashqi iqtisodiy moliyaviy qarorlarni qo‘llab quvvatlash uchun yesa, albatta, butun jahon uchun moliyaviy hisob va hisobot bo‘yicha tarkiban bir xil, umumqabul qilingan va majburiy standartlar to‘plami zarurdir. Aynan ana shu vazifa MHXSK zimmasiga yuklatilgandir. Quyida MHXSKning 2000 yil 1 yanvar holatiga strukturasini keltiramiz. 2001 yilda uning tarkibi qisman o‘zgartirilganligini aytib o‘tamiz3 . MHXSKning asosiy tuzilmasi uning Ustavi bilan belgilangan. Yuqorida aytib o‘tgan