Социологический подход к изучению деятельности женщин в науке

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада хотин-қизларнинг илм-фан илм, фан, гендер, соҳалар, ривожланишидаги иштироки, соҳадаги муаммоларни таҳлил, аёл, фаолият, социологик таҳлили келтирилган. Хотин-қизларни илмий олима, таҳлил, илмий фаолиятга йўналтириш хусусиятлари ёритилган. фаолият, илмий салоҳият. Шунингдек, хотин-қизларни илмий фаолиятга йўналтиришнинг жинсга оид (гендер ёндашув) ўзига хослигини очиб берилган. 1 Doctor of Science (DSc) student, Research Institute "Family and Women". Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2022) / ISSN 2181-1415 Социологический подход к изучению деятельности женщин в науке АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье представлено участие женщин в развитии наука, гендер, сфера, науки, социологическая оценка проблем в этой области. анализ, женщина, Подчеркивается специфика ориентации женщин на деятельность, ученый, научную деятельность. Также выявлена гендерная анализ, научная деятельность, научный (гендерный подход) специфика ориентации женщин в потенциал. научной деятельности. БМТ Бош Ассамблeясининг тараққиёт мақсадлари йўлида фан, тeхника ва инновациялар тўғрисидаги рeзолюцияда 11 фeвраль “Илм-фанда хотин-қизлар иштироки халқаро кун” сифатида эълон қилинган. Ушбу халқаро сана белгиланишида хотин-қизларни узлуксиз қўллаб-қувватлаш ишларни янада ривожлантириш борасидаги навбатдаги муҳим қадамлардан бўлди. Ўзбекистонда “2022 — 2026 йилларда хотин-қизларнинг мамлакат иқтисодий, сиёсий ва ижтимоий ҳаётининг барча жабҳаларида фаоллигини ошириш бўйича миллий дастурнинг мақсади — хотин-қизларни ижтимоий ҳимоя қилиш тизимини янада кучайтириш, уларнинг саломатлигини мустаҳкамлаш, қизларнинг таълим-тарбия олиши учун зарур шарт-шароитларни яратиш, иқтидорли ва билимли қизларни тарбиялаш ҳамда уларнинг илмий салоҳиятини юксалтириш, хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш, аёлларнинг ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий фаоллигини ошириш, жамиятда, хусусан, давлат бошқарувида уларнинг ролини мустаҳкамлаш ҳамда гендер тенгликни таъминлашдан иборат” [1;5]. Янги Ўзбекистон Тараққиёт стратегиясининг устувор вазифаларидан бири хотин-қизларни илм-фанга жалб этиш, улар учун имкониятларни кенгайтириш, жамият ва давлат ҳаётидаги ролини кучайтириш ҳамда барқарор ривожланишга эришиш этиб белгиланган. Хотин-қизларнинг илм-фандаги фаолиятларини ривожлатниришда анъанавий шакллар билан бир қаторда янги замонавий шаклларни қўллаб-қувватлаш бўйича тадқиқот дастури тузиш, реал амалиётдаги аҳволни жамоатчилик фикри ва қарашларини ифода этишга эришилди. 2010 йил январда Женева шаҳрида БМТнинг “Аёлларга нисбатан камситишга барҳам бериш бўйича қўмитасининг 45-сессиясида Ўзбекистонда хотин-қизлар турмуш фаровонлигини янада юксалтиришда, улар учун муносиб турмуш, меҳнат, таълим шароитларини яратишда улкан ишлар амалга оширилгани алоҳида эътироф этилди” [2;1]. Илм-фан фаолият соҳаларидаги шундай ислоҳотлар, илмий кадрлар тайёрлаш борасидаги эришилган ижобий натижалар хотин-қизлар илм-фан соҳаларида фаоллиги мамлакатимиз тараққиётини таъминлаш муҳим омил бўлмоқда. “Ҳозирги вақтда Фанлар академияси тизимида ишлаётган 4 минг 760 нафар хизматчининг 40 фозини, яъни 1 минг 905 нафарини хотин-қизлар ташкил этмоқда. Юртимизда илмий изланишлар билан машғул 2 минг 146 нафар тадқиқотчидан 695 нафари ҳам аёллардир. Ўзбекистон хотин-қизларининг 7 нафари – академик, 271 нафари – фан 266 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2022) / ISSN 2181-1415 доктори (DSc), 1 минг 411 нафари фалсафа доктори (PhD) илмий даражаси соҳибалари ҳисобланади” [3;2]. Ўзбек олималари кимё, биотехнология, қишлоқ хўжалиги каби соҳаларда айниқса фаол изланмоқдалар. Таълим, соғлиқни сақлаш, ижтимоий ва гуманитар соҳалар ривожида хотин-қизларимизнинг иштироки салмоқли ўрин тутади. Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 2 сентябрдаги “Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги 562-сонли Қонунининг 6-боб “Таълим, фан ва маданият соҳасида аёллар ва эркакларнинг тенг ҳуқуқ ва имкониятларининг кафолатлари” тўғрисидаги 26-моддасида – давлат аёллар ва эркакларнинг таълим олиш ҳуқуқини амалга оширишда тенг имкониятлар яратилиши ҳамда кафолатлар берилишини таъминлаши таъкидланган. Шунингдек, аёллар ва эркакларнинг барча турдаги таълим, қайта тайёрлаш ва малака ошириш, ўқув ва илмий жараённи амалга оширишда иштирок этиш, маданият, маданий қадриятлар ва меросдан фойдаланишда тенг ҳуқуқ ва имкониятлар эга эканлиги, турли таълим дастурларидаги гендер мавзуларини киритиш орқали фуқароларнинг гендер таълимини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратиш лозимлиги урғуланган” [4;]. Таълим соҳасидаги ваколатли органлар томонидан таълим муассасаларининг таълим дастурлари ва режаларининг аёллар ҳамда эркаклар учун тенг ҳуқуқ ва имкониятларни кафолатлаш тамойилларига мувофиқлиги юзасидан экспертизадан ўтказиш жараёнларини таҳлил қилиш муаммога ечим топишдаги муҳим илмий ва амалий натижаларни кафолатлайди