Понятие некоммерческих организаций в международно-правовых нормах

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, нодавлат нотижорат Европа Кенгаши, Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти, ташкилоти, Иқтисодий тараққиёт ва ҳамкорлик тадбиркорлик фаолияти, ташкилотларида нодавлат нотижорат ташкилотларининг ўзини-ўзи бошқариш, жамоат бирлашмаси, юридик хусусияти ва тушунчаси илмий таҳлил этилади. ихтиёрийлик, Нодавлат нотижорат ташкилотларининг муҳим аъзолик, хусусиятларидан бири ихтиёрий ўзини-ўзи бошқариш уюшиш ҳуқуқи, бўйича олимлар ва тадқиқотчиларнинг фикрлари ижтимоий фойдали ўрганилади. Мазкур ташкилотларнинг тадбиркорлик мақсад. фаолияти билан шуғулланишига оид айрим давлатлар қонунчилиги қиёсий таҳлил этилади. Тадбиркорлик фаолияти орқали нодавлат нотижорат ташкилотларини молиялаштиришнинг назарий асослари таҳлил қилинади. 1 Independent researcher, Doctor of Philosophy (PhD) Tashkent State University of Law. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: tiu-bek@inbox.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2022) / ISSN 2181-1415 Понятие некоммерческих организаций в международно- правовых нормах АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье представлен научный анализ правовой Некоммерческая природы и концепции некоммерческих организаций в организация, Организации Объединенных Наций, Совете Европы, предпринимательская Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе, деятельность, самоуправление, экономическом развитии и кооперации. Одной из важных общественное характеристик некоммерческих организаций является объединение, изучение мнений ученых и исследователей о волонтерство, добровольном самоуправлении. Проведен сравнительный членство, анализ законодательства некоторых государств по право на организацию, общественно полезная вовлечению этих организаций в предпринимательскую цель. деятельность. Посредством предпринимательской деятельности анализируются теоретические основы финансирования некоммерческих организаций. Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ҳуқуқий табиати унинг тушунчаси ва ташкил қилиниш принципидан келиб чиқади. Унга кўра нодавлат ташкилотининг таъсисчиси давлат саналмайди, балки мустақил субъектлар саналиб, ушбу субъектлар давлат ҳокимияти ваколатларига эга бўлмайди. Халқаро ноҳукумат ҳуқуқи маркази ва Жаҳон банки томонидан юздан ортиқ давлатлар қонунчилигини таҳлил қилиш асосида “учинчи сектор” бўйича энг яхши амалиётлар тадқиқ этилди. Натижада ушбу соҳани ҳуқуқий тартибга солиш бўйича умумий тавсиялар ва принциплар таклиф қилинди [1]. Фикримизча, нодавлат ташкилотлар эса ҳар қандай ҳолатда ҳам мустақил ва давлат органларидан холи ташкил қилинади. Мазкур феноменнинг асосий моҳияти давлат ва хусусий сектордан мустақил равишда ижтимоий фойдали фаолият билан шуғулланувчи шахсларнинг уюшиш ҳуқуқини ўзида акс эттиради. Ушбу қоидалар амалдаги қонун ҳужжатларида ҳам белгилаб берилган. Жумладан, “Ўзбекистон Республикасида жамоат бирлашмалари тўғрисида”ги Қонунга асосан жамоат бирлашмаси камида ўн нафар фуқаронинг ташаббуси билан тузилади. Ўзбекистон Республикаси фуқаролари жамоат бирлашмаси аъзолари (қатнашчилари) бўладилар. Сиёсий партиялардан ташқари жамоат бирлашмаларининг уставида чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг бирлашмага аъзо бўлишлари кўзда тутилиши мумкин. Шуни алоҳида таъкидлаш зарурки, бугунги кунда нотижорат ташкилотлари фаолияти кенгайиши билан уларнинг турли ташкилий-ҳуқуқий шакллари ташкил қилинмоқда. Мисол учун, қоракўлчилар уюшмаси, қуён етиштирувчилар уюшмаси, хусусий турар жой эгаларининг ширкатлари, адвокат тузилмалари, боғдорчилик ширкатлари ва бошқа ташкилотлар пайдо бўлди. Улар амалда нодавлат нотижорат ташкилоти ташкилий-ҳуқуқий шакли учун хос бўлган барча белгиларга эга ҳам дейиш қийин. Бир хиллик принципига асосланган нотижорат юридик шахсларнинг ҳуқуқий ҳолатини тартибга солишни муайян тизимга келтириш учун Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодексида нотижорат юридик шахсларга хос бўлган барча зарур белгилар кўрсатилган ҳолда улар тўғрисидаги тушунчани аниқ белгилаб қўйиш вақти таклиф қилинади. 244 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2022) / ISSN 2181-1415 Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг ижтимоий муҳим мақсадларини амалга оширишдаги фаолиятини ҳисобга олмасдан уларнинг юридик мақомини, фуқаролик ҳуқуқи ҳажми ва мазмунини аниқлашга энг мақбул ёндашувларни топиб бўлмайди. 2006 йилда БМТ томонидан Жонс Хопкинс университетида фуқаролик жамияти тадқиқотлари маркази ва Бирлашган Миллатлар Ташкилоти статистика қўмитаси билан ҳамкорликда нодавлат нотижорат ташкилотлари бўйича статистик маълумотларни тайёрлаш бўйича стандартлар ва кўрсатмаларни ўз ичига олган “Миллий ҳисоботлар тизимида нодавлат нотижорат ташкилотлари учун қўлланма” [2] яратилди. Мазкур қўлланманинг асосий мақсади миллий ҳисоботларда ва умуман иқтисодиётга оид маълумотларни тузишда кўпинча кўрсатилмайдиган тобора аҳамияти ортиб бораётган “учинчи сектор” бўйича маълумотларнинг сифатини оширишдан иборат эди. Фуқаролик жамиятига нисбатан а