Этапы разработки национальных моделей развития Узбекистана

Аннотация

Калит сўзлар: XX асрнинг сўнгги ўн йилликлари бошида Ўзбекистон мустақил давлатчилик, стратегик аҳамиятга эга бўлган жуда катта ҳажмдаги сиёсий бошқарув, табиий, минерал-хомашё, меҳнат ресурслари ва инсоний парламент, салоҳиятга эга бўлишига қарамай, оғир таназзулни миллий тараққиёт моделини бошдан кечирди. Аслида мана шу муаммоларни ҳал ривожлантириш этиш мамлакатлар миллий тараққиёт моделлари босқичлари, асосларини яратди. Мазкур мақолада миллий тараққиёт концепция, моделларининг шаклланиш босқичлари тўғрисидаги соҳа Ҳаракатлар стратегияси. мутахассисларининг таснифларига эътибор қаратилади. 1 Independent researcher, Kokand State Pedagogical Institute. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2022) / ISSN 2181-1415 Этапы разработки национальных моделей развития Узбекистана АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В начале последних десятилетий двадцатого века независимая Узбекистан испытал серьезный упадок, несмотря на государственность, огромное количество природных, минеральных, трудовых политическое управление, ресурсов и человеческого потенциала, имеющий парламент, этапы развития стратегическое значение. Фактически решение этих национальной модели проблем заложило основы национальных моделей развития, развития стран. Данная статья посвящена классификации концепция, специалистов-политологов и экономистов по этапам Стратегия действий. формирования национальных моделей развития. КИРИШ XX асрнинг сўнгги ўн йилликлари бошида Ўзбекистон стратегик аҳамиятга эга бўлган жуда катта ҳажмдаги табиий, минерал-хомашё, меҳнат ресурслари ва инсоний салоҳиятга эга бўлишига қарамай, оғир таназзулни бошдан кечирди. Бу мураккабликларга, иқтисодий инқироз остидаги хўжалик, ишлаб чиқариш, молиявий ва халқаро алоқаларнинг бутунлай издан чиқишига барҳам бериш, ишсизликнинг янада ортиб кетишига йўл қўймаслик, шунингдек, тинч, барқарор ва жадал ривожланиш жараёнини ташкил этиш мамлакат раҳбариятининг олдида турган энг ўткир муаммолар эди. Аслида мана шу муаммоларни ҳал этиш мамлакатлар миллий тараққиёт моделлари асосларини яратди. АСОСИЙ ҚИСМ Ўзбекистонда асосий негизи иқтисодиётнинг мафкурадан холилиги, сиёсатдан устунлиги, давлатнинг бош ислоҳотчилиги, қонун устуворлиги, кучли ижтимоий сиёсат, ислоҳотларни босқичма-босқич амалга ошириш каби машҳур беш тамойил ташкил этадиган миллий тараққиёт моделини ривожлантиришга мамлакатнинг биринчи Президенти И.Каримов қарашларига мувофиқ тарзда кўпчилик мутахассислар томонидан икки босқичга бўлинади: биринчи босқич – 1991–2000 йилларни қамраб олиб, ўтиш даври сифатида эътироф этилади; иккинчи босқич – 2001–2007 йиллардаги демократик ўзгаришлар, суд-ҳуқуқ тизими ва ижтимоий-гуманитар соҳалар ислоҳотлари билан ифодаланади. Биринчи босқич (1991–2000 йиллар)да жамиятдаги ўзгаришларнинг мураккаблиги ва суръатига мувофиқ равишда асосий вазифалар ташкилий- ҳуқуқий аҳамият касб этиб, унда янгича сиёсат ривожи учун ҳуқуқий асос яратиш, сиёсий бошқарув ва сиёсий режимнинг шаклига мувофиқ келадиган мустаҳкам ташкилий-институционал (ваколатли ҳукумат органлари, сиёсий партиялар ва ҳаракатлар, жамоат ташкилотлари, сайлов тизими ва ҳоказолар), сиёсий бошқарув тармоқлараро мувозанат ва ўзаро алоқалар тизимини шакллантириш, шунингдек, сиёсий мафкура, ва шунга мувофиқ янги қадриятлар, назария ва қарашларни шакллантириш ва ривожлантириш мақсадлари умумлашади. Биз амалга оширган илмий тадқиқотларимиз ҳосиласи сифатида сиёсий нуқтаи назардан буни миллий тараққиёт моделини ривожлантиришнинг биринчи босқичи дейишимиз мумкин. Биз назарда тутаётган бу биринчи босқич асосан 17 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2022) / ISSN 2181-1415 1991–1997 йилларни қамраб олиши билан характерланиб, ўз мазмунига кўра “ғоявий-концептуал шакллантириш ёки компенсация” [1] моҳиятини англатар эди. Чунки бу босқич мамлакатимизда “мустақил давлатчилик”, “демократик тараққиёт йўлининг белгиланиши”, “кўп укладли ва бозор қонунларига асосланган миллий иқтисодиётни шакллантириш” [2] билан боғлиқ жараёнларни акс эттиради. Тарихий ривожланиш жараёни сифатида эътибор қаратиш жоизки, Ўзбекистон мустақилликка эришганда унга собиқ Иттифоқдан мерос бўлиб қолган саноат, қишлоқ хўжалиги, машинасозлик, ёмон даражадаги молия, соғлиқни сақлаш, таълим ва ижтимоий таъминот тизимлари ва бошқа барча соҳалар мутлақо таназзул ҳолатида эди. Бундан ташқари иқтисодий тангликнинг борган сари чуқурлашиши, янги сиёсий, иқтисодий, ҳуқуқий ва ижтимоий муносабатларнинг эндигина шакллана бошлаганлиги, мафкуравий парокандалик, миллатлараро муносабатларнинг омонатлиги, умуман, мустақил давлатчилик тизими тўғрисидаги тасаввурларнинг шаклланмаганлиги шундай ҳам оғир аҳволни янада кучайтиришга хизмат қилган эди. Бир сўз билан айтганда, мамлакат мустақиллик туфайли дунё халқлари учун янги очилган ҳудуд бўлиш билан бирга иқтисодий, сиёсий, ижтимоий, молиявий, ҳуқуқий, маданий, маърифий ва бошқа турли-туман соҳаларда ҳали янги муносабатлар ва тартиблар шаклланиб улгурмаган бўшли