Неправительственные и общественные объединения как важная основа гражданского общества

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада фуқаролик жамияти шакланишида нодавлат Жамоат бирлашмалари, нотижорат ташкилотлар, фуқароларнинг ўзини-ўзи фуқаролик жамияти, бошқариш органларининг ўрни ҳақида фикр юритилади, нодавлат ташкилотлар, уларнинг тинчлик, барқарорликни қарор топишдаги роли инсон ҳуқуқлари. кўрсатиб ўтилади. Неправительственные и общественные объединения как важная основа гражданского общества АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается роль некоммерческих общественные организаций, органов самоуправления граждан в объединения, формировании гражданского общества, показана их роль в гражданское общество, принятии решений о мире, стабильности. неправительственные организации, права человека. 1 Head of Military Training Department of the Ministry of Internal Affairs of Tashkent Academic Lyceum No. 2, doctoral student of the Academy of the Ministry of Internal Affairs. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 Фуқаролик жамиятини шакллантиришга қаратилган халқ ташаббусининг ташкилий кўринишларидан кенг тарқалгани жамоат ташкилотлари ва фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органларидир. Нодавлат нотижорат ташкилотлар республикамизда шаклланди ва такомиллашиб бормоқда. БМТ меморандумида жамоат ташкилотлари давлат ва иқтисодиётдан кейинги “учинчи сектор”, деб аталади. Кўпгина давлатларда (АҚШ, Буюк Британия, Австрия, Голландия ва бошқ.) улар “нодавлат”, “ноҳукумат”, “мустақил”, “нотижорат” бирлашмалари деб номланади. “Ноҳукумат ташкилотлар” атамаси, – дейилади БМТ меморандумида, – унга қарама-қарши бўлган “давлат ташкилотлари” атамасининг айни тескари маъносига эга. БМТ тизимидаги ҳукумат ташкилотлари давлатлараро битимлар асосида юзага келиб, унга аъзо бўлган ҳукуматлардан ташкил топади. Нодавлат ташкилотлари эса давлатлараро битимлар асосида тузилмайди ва унга кирувчи ҳукуматлардан иборат эмас. Нодавлат ташкилотларнинг ижтимоий функциялари ранг-барангдир. Улар фуқароларнинг ижтимоий, сиёсий, иқтисодий ва маданий ҳуқуқлари ҳамда эркинликларини рўёбга чиқаришга, уларнинг давлат ва жамият ишларини бошқаришдаги ташаббусларини қўллаб-қувватлашга хизмат қиладилар. Ҳозирги кунда Ўзбекистонда 9200 дан ортиқ нодавлат ва жамоат ташкилотлари мавжуддир. Кўриниб турибдики, кейинги йилларда фуқароларимизнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётдаги фаоллиги анча ошган. Айниқса, республикамизда “Нодавлат нотижорат ташкилотлар тўғрисида”ги 1999 йилги Қнунининг қабул қилингани бу жараённинг янада тезлашишига ҳуқуқий асос яратди. Нодавлат уюшмалари ва жамоат ташкилотларининг жамиятдаги ислоҳотларга нисбатан мавқеи, давлат ҳокимияти билан алоқаларини аниқлаб мустаҳкамлаш муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда. Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказ ва турли халқаро ташкилотлар томонидан ўтказилаётган семинар ва илмий-амалий конференциялар билдираётган фикрлари “Жамоат бирлашмалари тўғрисида”ги 1991 йил 15 февраль Қонуни кейинги йилларда рўй берган ўзгаришлардан орқада қолмоқда ва бу унинг янги таҳририни қабул қилиш зарурлигини кўрсатди. Нодавлат уюшмалари ва жамоат ташкилотлари фуқароларга энг яқин, уларнинг қизиқиш ва манфаатларини тўлиқ ифода эта оладиган ихтиёрий бирлашмалардир. Айнан шу нуқтаи назардан улар давлат ҳокимияти билан халқ ўртасидаги воситачи институт сифатида қаралади. Фуқароларнинг ихтиёрий жамоатчилик бирлашмалари ва давлат ўртасидаги ўзаро муносабатлар механизми ҳамда услубларини аниқ белгилаб олиш муҳим аҳамиятга эга масалалардан биридир. Нодавлат уюшмалари ва жамоат ташкилотларининг фаолияти ижтимоий- сиёсий соҳани эркинлаштириш борасида давлатимиз олиб бораётган демократик ислоҳотларнинг туб мақсадлари, ушбу ислоҳотлардан келиб чиқадиган вазифалар билан чамбарчас боғлиқдир. Ихтиёрий бирлашмалар фаолиятининг асл моҳияти ҳам давлат ва жамият ишларини бошқаришга фуқароларнинг кенгроқ қисмини жалб қилиш, уларда мустақиллик масъулиятини, ватанпарварлик туйғусини, ўзини ўзи бошқариш кўникмаларини шакллантириш, ҳар бир кишидаги ижтимоий-маданий кучларни ҳаракатга келтириш, уларда ижод қилиш истакларини тарбиялашдир. 119 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 Шунинг учун нодавлат уюшмалари ва жамоат ташкилотлари кундалик турмушда дуч келинаётган қийинчиликларни бартараф этиш (масалан, маҳалла атрофларини тозалаш учун ҳашар уюштириш, ёлғиз кишилар аҳволидан хабардор бўлиш кабилар)дангина бўлиб қолмай, балки улар шахсининг ижтимоийлашуви ва баркамол авлод бўлиб етишишига хизмат қилади. Агар гап халқ ҳокимиятчилигининг мустаҳкамланишида ихтиёрий бирлашмаларнинг ҳозирги даврдаги муҳим вазифаси тўғрисида кетадиган бўлса, у ҳолда фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятини ривожлантиришни ўз ичига олади. “Эркин фуқаролик жамиятини барпо этиш, – дейди Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.Мирзиёев, – инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш борасида амалга ошираётган ислоҳотларимизда нодавлат нотижорат ташкилотларининг ўрни ва роли беқиёс эканини алоҳида таъкидлаш жоиз”. Ҳуқуқий маданият ҳар бир фуқаро