Некоторые комментарии относительно этнического состава населения горных поселений Кохитанг (На примере поселений каракалпаков Кунграда)

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Кўҳитанг тоғ қишлоқларидан бири Хомкон Сурхон воҳаси, Кўҳитанг аҳолиси ўзбек халқининг энг катта уруғларидан бири тоғ қишлоқлари, қўнғирот таркибидаги бешта катта шохнинг бири бўлган Канбешбулоқ кўли, туз қўштамғалининг қорақалпоқ деб номланган гуруҳига кон, хомконликлар, булоқлар, уруғ, шажара. мансублиги борасида фикр-мулоҳазалар юритилган. 1 Head of Territorial Administration for Innovative Development of Surkhandarya Region, Uzbekistan E-mail: sherkich17@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 Некоторые комментарии относительно этнического состава населения горных поселений Кохитанг (на примере поселений каракалпаков Кунграда) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается тот факт, что жители Хомкона, Сурханский оазис, горные одного из горных селений Кохитанга, принадлежат к группе селения Кохитанг, озеро каракалпаков, которая является одной из пяти основных Канбешбулок, соляная ветвей узбекского народа, одного из крупнейших родов. шахта, хомконцы, родники, род, генеалогическое древо. Кириш Сурхондарё тарихида ўзбекларнинг қўнғирот, юз, қатағон, тоқчи, дўрмон, чиғатой каби кўплаб уруғлари асрлар оша яшаб, ўзаро ҳамкорликда юртнинг иқтисодий, маданий ва ижтимоий тараққиётига ҳисса қўшиб келмоқда. Шу жумладан, туркий халқлар тарихида қўнғирот уруғининг ўзига хос ўрни бор. XVI-XVII асрларда этник жойлашув анча кенгайиб, туркий ва тожик халқлари билан яқин этник, иқтисодий ва маданий алоқалар кенгайиб борган. Сурхон воҳаси аҳолисини келиб чиқиши, лаҳжалари, антропологик таркиби, турмуш тарзи, хўжалиги, урф-одатлари ва уруғ-қариндошчилик анъаналарининг ўзига хос хусусиятлари нуқтаи-назаридан уч гуруҳга бўлиш мумкин: - қадимий ўтроқ аҳоли бўлиб, уруғ-қабилачилик анъаналарига эга бўлмаган: хўжалар, чиғатойлар, ҳардурийлар ва бошқалар; - ўтроқ аҳолига аралашиб кетмаган, ярим ўтроқлашган ҳамда уруғ-қабилачилик тартибларини сақлаб қолган, муғуллар босқинидан илгари ва ундан кейинги даврларда келган туркий қабилалар; буларга: қорлуқлар, барлослар, калтатойлар, турклар, қатоғонлар киради; - Шайбонийхон истилоси давридан, яъни XV аср охири - XVI аср бошларида кела бошлаган Дашти қипчоқ ўзбеклари - юзлар, қўнғиротлар, дўрмонлар ва бошқалар. Қўнғиротлар бешта катта уруғга бўлинади: Вахтамғали, Қўштамғали, Қонжиғали, Ойинни ва Тотувли. Вохтамғали 18 та уруғга бўлинган: қозоқли, очамайли, қорақўнғирот, чанчиқли, болғали, баймоқли, жилонтамғали, абоқли, тароқли, ирғоқли, бўгажили, чўмичли, хандакли, қайчили, уювли, болғали, ишқили, кесовли. Қўштамғали 16 уруққа бўлинган: қорақасмоқ, қорақалпоқ, кўчахўр, тўлангит, ўтроқли, кал, туловмат, мавлиш, кўлоби, кўса, чолбачча, бармоқ, саврибузар, зомбири, бандикучук, оқпичоқ. Қонжиғали 14 та уруғга: қораурсоқ, нўғай, улус, молтака, чуллик, қўлдовли, чала, қуюн, қорабувра, қора, дўска, кўртўғай, желкиллак, тўпқора. Ойинлилар 12 та уруғга бўлинган: ойтамға, чурон, качай, бешбола, ҳожибачча, оқтона, тупор, кал, қовға, туркман, қорақалпоқ, қора. Тортувли 6 уруғга бўлинган: тўғиз, мўнка, обохли, майдатўба, ўр, чўпоқ . Кўҳитанг тоғ катта қишлоқларидан бири Хомкон аҳолиси қўнғирот уруғи таркибидаги қорақалпоқ деб номланган гуруҳга мансуб бўлиб, уларда Сурхон воҳасига 58 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 хос камсуқумлик ва камтаринлик, меҳнатдан бошқа нарсани билмайдиган содда ва беғараз тўпорилик сезилиб туради . Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили. Демак, қўнғирот уруғи ўзбек халқининг энг катта уруғларидан бири бўлиб, бешта катта шохга: Вахтамғали, Қўштамғали, Қонжиғали, Айинни, Тортувлига бўлиниб, жами 66 ота қўнғирот уруғини ташкил этади . Шу 5 та катта шохнинг бири бўлган Қўштамғалининг 16 майда шохобчаларидан бири қорақалпоқдир . Шунингдек, Қўштамғалинингқорақалпоқ тармоғи 4 та майда даҳага, яъни уруғ тармоқларига бўлиниб кетади. Улар қуйидагилар: Норбека (Олтинбош), Обизбачча (Аннақул), Вой-Вой (Қодирқул), Жабборқул (Тўшбойи) . Қўштамғалилар Шерободдарёнинг ўрта оқими (Калламозор қишлоғи), Киршак дарёси ҳавзаси ва Хомконда, Кичик ва Катта Ўрадарё ҳавзаларида, шунингдек, Шеробод воҳаси ва Кўҳитангнинг шимолий қисмидаги Шўроб, Чакчак довони яқинидаги Мавлиш ва ҳозирги Олтинсой тумани ҳудудларида ўрнашганлар . Таҳлил ва натижалар. Хомкон қишлоғида мана шу Қўштамғалининг Қорақалпоқ, Кўчахўр, Қўлдовли ва Устабачча уруғлари истиқомат қилади. Шуни айтиш керакки, ўзбек қўнғиротлари орасида келиб чиқиши туркман, қорақалпоқ, эронлик бўлган гуруҳлар ҳам аралашган. Хоразмлик ўзбек қўнғиротлари билан қорақалпоқ қўнғиротларининг урф-одат, кийинишлари, бош бобоси тўғрисидаги қарашлари мос келиши айрим олимлар томонидан кўрсатиб ўтилган . Маълумки, Чингизхоннинг ота томони қиёт қабиласидан она томони қўнғирот қабиласидан бўлиб, бу икки қабила ўртасидаги қуда-андачилик Чингизхонгача бўлган замонлардан бери давом этиб келган. Алишер Навоийнинг ёзиб қолдиришича, бу қуда-андачилик анъаналари темурийлар даврида